tag:blogger.com,1999:blog-81537662011-10-02T09:28:04.772-07:00a weblog dedicated to turkish people and azerbaijani parts of kermanshah (kermanshahan, bakhtaran) province. kirmanşah ostanının azərbaycanlı bölgələri və burada yaşayan türk xalqının veblaqı. un weblog consacré aux personnes et aux pièces turques d'azerbaijani de kermanchah province.mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.comBlogger511100tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-90779433749942762812011-05-03T22:01:00.001-07:002011-05-03T22:01:28.614-07:00<strong>DALAXANI- Güney Azәrbaycan`ın Sunqur`undan bir qoşuq</strong> [HD] (video) 7:13<br /><br />by Mehran Baharli <br /><br /><strong>Dalaxaı: Güney Azәrbaycanın Sunqurundan bir qoşuq<br /> دالاخاني: گونئي آزه‌ربايجان`ين سونقور`وندان بير قوشوق <br />دالاخاني: منظومه اي از سونقور-آزربايجان جنوبي</strong><br /> ----------------------------------- <br />http://sonqur-az.blogspot.com/2005_02_01_archive.html<br /><br /> دالاخانی- اقبال بنی عامریان (شاهد سنقری) <br /><br /><br /><object width="320" height="266" class="BLOG_video_class" id="BLOG_video-97e9c55b8359c33f" classid="clsid:D27CDB6E-AE6D-11cf-96B8-444553540000" codebase="http://download.macromedia.com/pub/shockwave/cabs/flash/swflash.cab#version=6,0,40,0"><param name="movie" value="http://www.youtube.com/get_player"><param name="bgcolor" value="#FFFFFF"><param name="allowfullscreen" value="true"><param name="flashvars" value="flvurl=http://v21.nonxt8.googlevideo.com/videoplayback?id%3D97e9c55b8359c33f%26itag%3D5%26app%3Dblogger%26ip%3D0.0.0.0%26ipbits%3D0%26expire%3D1331120154%26sparams%3Did,itag,ip,ipbits,expire%26signature%3D22222F7CCD7E63C8F8214ADA41721DF41F593949.5F6948DE33DB9F04482ED26D483EC889C8F08097%26key%3Dck1&amp;iurl=http://video.google.com/ThumbnailServer2?app%3Dblogger%26contentid%3D97e9c55b8359c33f%26offsetms%3D5000%26itag%3Dw160%26sigh%3Dt5zD8SFvSjS1sGStCe5yisRvOaE&amp;autoplay=0&amp;ps=blogger"><embed src="http://www.youtube.com/get_player" type="application/x-shockwave-flash"width="320" height="266" bgcolor="#FFFFFF"flashvars="flvurl=http://v21.nonxt8.googlevideo.com/videoplayback?id%3D97e9c55b8359c33f%26itag%3D5%26app%3Dblogger%26ip%3D0.0.0.0%26ipbits%3D0%26expire%3D1331120154%26sparams%3Did,itag,ip,ipbits,expire%26signature%3D22222F7CCD7E63C8F8214ADA41721DF41F593949.5F6948DE33DB9F04482ED26D483EC889C8F08097%26key%3Dck1&iurl=http://video.google.com/ThumbnailServer2?app%3Dblogger%26contentid%3D97e9c55b8359c33f%26offsetms%3D5000%26itag%3Dw160%26sigh%3Dt5zD8SFvSjS1sGStCe5yisRvOaE&autoplay=0&ps=blogger"allowFullScreen="true" /></object><br /><br />دالاخانی- اقبال بنی عامریان (شاهد سنقری) <br /><br />دالاخانی<br /><br />سُُنقر سَنُو باشُو ساغ اُوسی <br />اُوغْلانْلَرُو اُوجاقْ لَری داغ اُوسی <br />ساچی اوزن ِقزْلَر بَخْتی آقْ اُوسی <br />عَزَو عََزَو اُوغلان لَرو یی قِردی <br />دُنیا بِزَه زُوخ و وَرَم یتردی <br /><br />دالاخانی سَه گُورکَن داخْلَرم <br />انِمَه اُوت وُرمی مَنِم آخْلَرم <br />سُولَو سُوزِِم سَنُویچی مَه ساخْلَرَم <br />دُوگِنْ لَری ایشْ دَه آچَن اَلْ هانی <br />چَکْمی اُوتَه فِتْنَه بُوگُون دُنیانی <br /><br />اُؤل مَحْرَمِمْ ایْشِرْ مَنِم سُوزلَرم <br />اُولْمی قَرَه گَجّه و گُئونُوزْلَرم <br />یُول ایلییو بُو یاشْ تُوکَن گُئوز لَرم <br />اُوزاق اُولَنْ یارْدَه خَوَرْ وِِرْ مَنَه <br />تا یار گَلَنْ گُونَ مَفَرْ وِرْ مَنَه <br /><br />خَلْ اُؤریی بیرْ بیریَه پیسْ اُولْمی <br />زندگی معنی سی فقط فیس اُولْمی <br />آوُکی اُؤری پاکدی دَا مُفْلِسْ اُولْمی <br />باشَمِزَه غَریبَه لَر جُول اُولْمی <br />اُؤری خوشی بُوگُون فَقط پول اُولْمی<br /><br />دالا خانی جیران لَرو هاردَه ری <br />قناری لَر قَفَس لَری دارْ دَری <br />گُوگَرچینو آقْ پَری بازارْ دَری <br />گُئوز آچَنَه قاناتْ لَری چَکِدِلْه <br />حَسْرَت گُلی اُؤری لَرَ اَکْدِلَه <br /><br />قُومَه قِزل گُل لَرُو پَر پَر اُوسی <br />قَرَه تیکان باشْلَرَ افسَر اُوسی <br />گُونُوزِمِزْ گَجّه رَه بَدتَر اُوسی <br />اُؤزَه گُولَن گُل لَرمِز سارالْلّی <br />داخْلَرِنَه اُؤری مِزْ یارالْلّی <br /><br />گیدی هارَه قِزِلْ بایر گُل لَری <br />شاه قُلاخی قُوْش لَری سُنبُل لَری <br />چَه چَه وُرَن چآؤکَن و بلبل لُری <br />ساجُو گُلی سُوینی کیم باقْلَری <br />کیم ایلَری آواره اُوشاقْلَری <br /><br />گیدی هارَه مَمَه لاری دُؤزلَری <br />دَرَه مالَه باغْلَرِنُو قُوزْلَری <br />سونگرمز گونینو یولوز لری <br />امان بوغَن بَنی سُویی خُوز اُولْمی <br />باشِمِزَه اَل گَزِرَن تُوز اُولْمی <br /><br />گیدی هارَه تُوزتَپَه نُو لالَه سی <br />گَنْزَلَنُو تاپْ تاپَه سی نالَه سی <br />گُونِش باغی یَرپاغی چاقالَسی <br />سَراؤ سُویی اُوزِمِزَه گَسِلّی <br />سُونْگرچایُو بارامْلُوقی یِخِلی <br /><br />نَفَس آلَن بِلاغی دا کُور اُولمی <br />دَباغ خانَه سُوق بِلاقی بُور اُولْمی <br />هَنَه مَیَه باخاوسَه ناجُور اُولْمی <br />هیشْ نَمَه دا قالْمَری اُؤز یِرِنْنَه <br />باخْماقی وار بُو دُوره آخِرِنْنَه <br /><br />قَرَه گُونُو چَرداغی دا چُوول اُولْمی <br />قَرَه قیَه بُوغْدَه لُوغی یُول اُولْمی <br />قَرَه چایِر باشِمِزَه کُول اُولْمی <br />مالک اُوسِنّه اَگَه سِز اُوشاغْلَر <br />سُوز بیلَن آرَم اُؤرینی داغْلَر <br /><br />دالا خانی قازانچَه هارْدَه قالْلّی <br />کَرِزْ سُویی نیَه بیلَه آزالْلّی <br />گُهر داشی دُوری گُلی سارالْمی <br />مانکورَه دا داغ داواری تاپِلْمَز <br />سارُو چُوری ایوْلَرَدَه دا یاپلْمَز <br /><br />مانکو هانی حاج باجالان مَغاری <br />آجُو سُوسُوزلَر قِشِنُو بهاری <br />هیچ یِرَه چات میو گَراهاواری <br />بوسانچی نُو چِخدی بَرَنْنَه جانی <br />سارالّی دا آلِن جَنُو بُوسانی <br /><br />تُوت آقاجی بی حُرمَتی واریدی <br />قاری لَرو سُوزی بی گُون کاری دی <br />اُؤری لَرُو اِشِقْ لَری تاری دی <br />گیدی هارَه آؤ سادَه زندگی لَر <br />پاک لُوقِنَه تاریَه بَنْدَگی لَر <br /><br />دیوی داشی ره , سیوَه رَه یاد ایلَه <br />قَرَنْ داشی اُوسِنَهّ فریاد ایلَه <br />سارُو تیکان دؤزینی آباد ایلَه <br />اُوجی ایتی قُومَه بی گَس گِز اُوسی <br />اَلُوزِمِزْ شَرْمِنْه قِرمِز اُوسی <br /><br />داشْ ایشاقَه مَحَلَه نُو وَفاسی <br />پیرَه سَوَنْ کُوچَه سِنُو صَفاسی <br />ایمام زارَه بِلاغِنُو شَفاسی <br />هیچ بیرینی هیچ کَه دا یاد ایلَمَز <br />هیچ نَمَه دا اُؤریُو شاد ایلَمَز <br /><br />پیرَنُو ایوْدَه یاپَن چُوریی <br />گاوُشْ دُوز خانَه راسَسِنُو تُوسیی <br />چَربِلاغی خَلْقِنُو پاک اُؤری <br />گَزِرْمَه گُئوز هیچ بیری یُوخْدی بُوگُون <br />سُوزگَزِرَن بازارْدَه چُوخْدی بُوگُون<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-9077943374994276281?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-91951119345827562332011-02-08T01:00:00.001-08:002011-02-08T02:56:09.367-08:00<span style="font-weight:bold;">علی مراد خان زند: قلمرو عليشكر (همدان، ساوه، اراك، يك دوم كردستان، يك سوم كرمانشاه،...) و قراباغ و شيروان و گنجه و نخجوان جز ولايت آزربايجان است </span><br /><br /> <br /><br />مئهران بهارلي<br /><br /><br /><img src="http://i82.photobucket.com/albums/j253/mehran0/1-elimoradxan.gif"><br /><br /><img src="http://i82.photobucket.com/albums/j253/mehran0/2-elimoradxan.gif"> <br /><br />در عصر زنديه فرمانهائي از دو فرمانرواي اين سلسله يعني كريم خان و علي مرادخان وجود دارد كه در آنها آزاديهاي مسيحيان و مبلغين آنها را تأمين مي‏شود. اين فرمانها پس از آن صادر شده اند كه "عمدة المسيحية پادري فرنسيه حكيم" نزد كريم خان و "عمدة المسيحيه پادري اورانوس حكيم" به حضور علي مرادخان رسيده و خواستار آزادي "پادريان فرنگيان و خليفها در ممالك محروسه" و اينكه "در هر كجا كه خواسته باشند توقّف و سكني كرده، هر يك از ارامنه و عيسويان و اولاد ايشان كه خواسته باشد نزد ايشان آمد و شد كرده، تعليم گيرند" گرديده اند. فرمان علی مراد خان نيز مانند فرمان كريم خان زند و در فرمتي كاملا مشابه، راجع‏ به اقامتگاه نمایندگان مذهبی و خلفای مسیحی و سوداگران به حکام‏ و بیگلربیگیان سرتاسر کشور صادر شده که تا حد امکان تحصیلات لازم‏ را معمول داشته و رضایت خاطر نامبردگان را فراهم سازند. اين فرمان در نشريه بررسی های تاریخی وابسته به نشريه ستاد بزرگ ارتشتاران- كميته تاريخ نظامي در سال ١٣٤٦ منتشر شده است.<br /><br /> <br /><br />اهميت اين دو فرمان يكي نيز در آن است كه حدود قلمرو شمال و جنوب آزربايجان را به وضوح بيان مي كنند. طبق اين دو فرمان در شمال نواحي گنجه و قره باغ و نخجوان و شيروان يعني تقريبا همه جمهوري آزربايجان فعلي بخشي از ولايت آزربايجان است. در جنوب نيز علاوه بر دارالسلطنه تبريز، قلمرو عليشكر يعني اراضي اي وسيع از ساوه و اراك و همدان يعني تقريبا كل استانهاي مركزي و همدان و بخشهائي از استانهاي تهران و قم فعلي به علاوه نيمه شرقي استان كردستان فعلي و يك سوم شرقي استان كرمانشاه و بخشهائي از استان لرستان فعلي جز اراضي آزربايجان مي باشند.<br /><br /> <br /><br />فرمان علی مراد خان زند<br /><br /> <br /><br />حکم والا شد آنکه در این اوان عمدة المسیحیه پادری اوانوس حکیم‏ وارد حضور و بعرض والا رسانید که بموجب ارقام سلاطین جنت مكان؟ صفویه‏ انار اللّه براهینهم، همیشه پادریان فرنگیان و خلیفها در ممالک محروسه‏ ایران جا و مکان داشته هر یک برسم و آئین خویش بعبادت مشغول و تجار و سوداگران این طایفه بتجارت قیام و عشور و متوجهات حسابی خود را مهمسازی عمال خیریت اعمال دیوان مینموده‏اند، مشروط بر اینکه احدی‏ از آنها مرتکب امری که خلاف ملت؟ مقدس اثنی عشر علیهم صلوات اللّه الملک الاکبر باشد بحسب ظاهر نگردیده، احدی را هم با ایشان رجوعی نباشد. و هرگاه‏ جماعت ارامنه بآنها ضرر و نقصانی برساند بخلاف حساب متعرض احوال آنها شوند، بعد از ثبوت آن آنها را ترجمان نمایند و پادریان کرملیان‏ دو نیکان و جزونت و کنحوجی و اکوستن و غیره که از ولایت‏ آذربایجان از شیروان و قراباغ و دار السلطنه تبریز و گنجه و نخجوان و قلمرو عليشكر؛ و دار السلطنه اصفهان و الکاء فارس از شیراز و بندرعباس‏ و سایر ممالک محروسه میباشند و در هرجا که خواسته باشند توقف و سکنی کرده هر یک از ارامنه و عیسویان و اولاد ایشان که خواسته باشند نزد ایشان آمدوشد کرده تعلیم گیرند و درس بخوانند نیز ممانعت نکرده‏ چنانچه جماعت مزبوره اموات خود را در مقامی که بجهة مدفون آنها تعیین‏ مینمایند بدستور و آئین دین خود برده و دفن نمایند عایق و مانعی جهت آنها نباشد و امداد و اعانت لازمه در باره آنها به عمل آمده احدی نسبت به ایشان‏ ظلم و ستم ننماید. و در خصوص صدق ادعا و عرض خود ارقام مذکوره را بنظر رسانند. لهذا عالیجاهان بیگلربیگیان عظام و حکام گرام و عمال‏ ولایت محروسه در خصوص امر مذکوره بنحویکه حسب الارقام سلاطین‏ مراد مذکوره مقرر شده از آنقرار معمول و عشور متوجهات حسابی تجار و سوداگران را باز یافت و تخلف از فرموده جایز ندارند و در عهده شناسند.<br /><br /> <br /><br />تحریرا فی شهر جمادی الثانی سنه *١١١٥ (در اصل سند نشريه ستاد بزرگ ارتشتاران اينگونه آمده است. احتمالا اشتباه چاپي است و مي بايد ١١٩٥ و يا بعد از آن باشد)<br /><br /> <br /><br />منبع:<br /><br /> <br /><br />١-اسناد و مکاتبات تاریخی: فرمان علی مرادخان (٢ صفحه - از ١٥١ تا ١٥٢). نشريه بررسی های تاریخی - دی ١٣٤٦ - شماره ١١ . نويسنده: مفخم، محسن (وابسته به : نشريه ستاد بزرگ ارتشتاران- كميته تاريخ نظامي. دو ماهنامه بررسی های تاریخی، تاريخ و تحقيقات ايرانشناسي، قطع : کتابی. هيئت رئيسه افتخاري: تيمسار سپهبد اسدالله صنيعي، تيمسار فريدون جم، دكتر عاليخاني. هيئت مديره: تيمسار سپهبد غلامرضا ازهاري، تيمسار سپهبد علي كريملو، تيمسار سرلشگرحسين رستگار نامدار. هيئت تحريريه: آقاي دكتر خانبابا بياني، دكتر عباس زرياب خوئي، سيدمحمد تقي مصطفوي، سرهنگ دكتر جهانگير قائم مقامي)<br /><br /> <br /><br />٢-قائم مقامي، جهانگير، يكصد و پنجاه سند تاريخي از جلايريان تا پهلوي، تهران، چاپخانه ارتش، ١٣٤٨.<br /><br />٣-آزه‌ربايجانˊين تاريخ و مده‌نييه‌تينين بورژووا ساختالاشديريجيلارينا قارشي. پروفئسور شٶوكه‌ت تاقييئوا٬ باكي. ١٩٧٨<br /><br /> <br /><br />پادري: از واژه پادرئ در زبان لاتين اخذ شده و منظور ميسيونرهاي مسيحي پروتستاني که از طريق کمپاني هند شرقي و دولت بريتانيا حمايت مي‌شدند است.<br /><br /> <br /><br />علی‌مرادخان زند: پنجمین پادشاه دودمان زند ایران و جانشین صادق‌خان زند بود. وي از سال ١١٩٦ تا ١١٩٩ (۳ سال) سلطنت کرد و در اين سال درگذشت.علی‌مرادخان زند كه در آغاز بر اصفهان فرمان می‌راند توانست بسیاری از رقیبان را کنار بزند و بر پایتخت شیراز دست یابد.<br /><br /> <br /><br />عراق عجم: در مقابل عراق عرب ويا قسمت سفلاي بين النهرين نامي است كه از دوره امپراتوري توركي سلجوقي جايگزين نام جبال و يا ايالت جبال سابق و يا ناحيه اي كه يونانيان آنرا ماد مي ناميده اند شده است. هرچند مفهوم عراق عجم در گذشته براي ناميدن سرزمين وسيعي در ايران مركزي بكار رفته بود، با اينهمه اين نام در برهه هائي از زمان قسمتي از آزربايجان قديمي در شمال غرب ايران را نيز شامل مي شده است، يعني در مناطقي بين دو مفهوم آزربايجان و عراق عجم همپوشاني بوده است. به عبارت ديگر در برخي از برهه هاي زماني بخشهاي جنوبي آزربايجان، علاوه بر داشتن نام آزربايجان، به همراه ديگر بخشهاي ايران مركزي يكجا عراق عجم نيز ناميده مي شده است و در مقاطع زماني ديگر، حدود عراق عجم از جنوب منطقه همدان يعني از خارج آزربايجان شروع مي شده است. بخشهائي از آزربايجان كه عراق عجم گفته مي شد خود در دوره هاي گوناگون متغير بوده و در گسترده ترين حالت خود، مناطق آزربايجاني منطبق بر استانهاي فعلي زنجان و قزوين (خمسه آزربايجان) و همدان و استانهاي مركزي (اراك يا عراق) و قم و تهران و نواحي شرقي استانهاي كردستان و كرمانشاهان را شامل مي‌شده است. حوزه عراق عجم (يعني عراق غير عرب) آزربايجان، از زمان قديم ترك نشين بود و همگي تركان اين مناطق همواره استقلال فرهنگي، زباني و هويتي تركي خود را نسبت به بخشهاي غيرآزربايجاني عراق عجم حفظ كرده بودند.<br /><br /> <br /><br />قلمرو عليشكر: منطقه‌ عراق عجم آزربايجان به مركزيت همدان بعدها در دوره‌ي دولت تركي آزربايجاني آق‌ قويونلو به دلیل اعتبار بالای علي شكر بيگ بهارلو، يكي از سران و امراي مشهور طايفه بهارلو به نام قلمرو "عليشكر" ناميده شده است. بعد از قاراقويونلوها، در دوره آق قويونلوها، صفويان، زنديه و حتي افشاريه نيز در اغلب كتب تاريخي اين جنوبي ترين منطقه آزربايجان به نام علي شكر بيگ معروف بوده است. در تمام اين دوره، منطقه مذكور ترك نشين و بخشي از آزربايجان قديمي بود.<br /><br /> <br /><br />بهارلوها از اركان و تكيه گاههاي اصلي امپراطوري تركي آزربايجاني قاراقويونلو بودند. نام اين طايفه از نام قلعه بهار (شهر بهار كنوني) واقع در استانِ آزربايجاني همدان گرفته شده است. سرزمين اصلي اين طايفه، منطقه همدان بود. یکی از مهم‌ترین و برجسته‌ترین افراد بهارلو در سده ٩ هجري قمري، علی شکربیگ بهارلو فرزند بایرام‌ قارا بیگ از ملازمان نزدیک جهانشاه ابوالمظفر قاراقویونلو بود که بر تمام امیرزادگان تورکمان برتری یافت. وی سالها تمامی سرزمین همدان، کردستان، لرستان و سراسر خوزستان را در تصرف خویش داشت. پس از وی نیز پسرش پیرعلی رئیس ایل در همدان به سر می‌برد.<br /><br /> <br /><br />همدان در دوره توركمانان آق ‌قويونلو تابع حوزه حكمراني علي شكر بود. حوزه علي شكر به مركزيت منطقه همدان به نوبه خود در غرب شامل يك سوم شرقي كرمانشاهان تا ساحل رودخانه قره‌ سو، نيمي از كردستان و لرستان مي شد. حدود شرقي قلمرو علي شكر آزربايجان، تا ساوه در استان مركزي را شامل مي گرديد. بلوكات ساوه در سالهاي نخستين امپراتوري تركي-آزربايجاني صفويه، جزو قلمرو علي شكر و يكي از قلمروهاي استقرار ايلات وابسته به نهاد حكومت صفويه (تركان قزلباش و بعدها شاهسون ها) گرديد. قلمرو علي شكر بعدها به خاك دولت عثماني ملحق شد، اما در سال ٩٠٨ هجري قمري با چيرگي نيروهاي دولت تركي آزربايجاني صفويه بر سلطان مراد عثماني، شهر همدان آزربايجان، والي نشين منطقه مذكور بدست قزلباشها افتاد.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-9195111934582756233?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-50017556643484094792011-01-04T15:28:00.001-08:002011-02-08T10:10:12.990-08:00<span style="font-weight:bold;">فرمان كريمخان زند و شمول ولايت آزربايجان بر قلمرو عليشكر (همدان، ساوه، اراك، كردستان، كرمانشاه،...)</span><br /><br /><span style="font-weight:bold;">مئهران باهارلي- ٢٠١٠</span><br /><br />کریم خان زند فرماني به تاريخ ١١٧٧ ه.ق. ١٧٦٣ ميلادي در باره مسيحيان ممالك محروسه ايران دارد كه در آن مراكز سكونتي مسيحيان اروپايي (فرنگيه) در آذربايجان نيز نشان داده ميشوند. وي در جمله اي از فرمان خود ولايت آزربايجان را چنين تعريف مي كند: "ولايت آزربايجان از شيروان و قره باغ و دارالسلطنه تبريز و گنجه و نخجوان و قلمرو عليشكر". اين فرمان از دو جهت در تاريخ آزربايجان سياسي –اداري داراي اهميت است:<br /><br />الف-كريم خان زند، در اين فرمان علاوه بر دارالسلطنه تبريز، صراحتا مناطق "شيروان، قره باغ، گنجه و نخجوان" در جمهوري آزربايجان و يا قفقاز جنوبي را نيز به صورت جزئي از واحد سياسي-اداري آزربايجان (ولايت آزربايجان) بر مي شمارد. واقعيتي كه همواره از سوي قوميتگرايان افراطي فارس، پان ايرانيستها و بسياري از مراكز سياسي و تبليغاتي وابسته به دولت ايران انكار مي شود. <br /><br />ب-در اين فرمان "قلمرو عليشكر" جزء واحد سياسي-اداري آزربايجان شمرده شده است. اين اشاره نيز بر حدود جنوبي آزربايجان در عراق عجم پرتو افكني مي كند و يك بار ديگر تائيد مي نمايد كه در گذشته علاوه بر كل استانهاي مركزي و همدان فعلي، نيمي از استانهاي كردستان و لرستان و يك سوم استان كرمانشاهان نيز داخل در حدود ولايت آزربايجان و يا آزربايجان سياسي-اداري بوده اند. <br /><br />فرمان كريمخان زند چنين است:<br /><br />"فرمان تعالي شد آنكه در اين اوان عمده المسيحيه پادري فرنسيه حكيم وارد حضور و به عرض رسانيد كه به موجب ارقام سلاطين جنت مقام صفويه انارالله برهانهم، هميشه پادريان فرنگيان و خليفها در ممالك محروسه ايران خانه و جا و مكان داشته، هر يك به رسم آيين خويشتن مشغول و تجار و سوداگران آن طايفه به تجارت قيام و عشور متوجهات حسابي خود را مهمسازي عمال خيريت اعمال مي نموده اند، مشروط بر آنكه احدي از آنها مرتكب امري كه خلاف ملت مقدس اثني عشره عليهم صلوات الله الملك الاكبر باشد به حسب ظاهر نكرده، احدي را هم به ايشان رجوعي نباشد. و هرگاه جماعت ارامنه به آنها ضرر و نقصاني رسانيده، متعرض احوال آنها شوند، بعد از ثبوت آن آنها را ترجمان نمايند و پادريان كرمليان و دنيكان و جزويت و گنجوخي و آگوستن و غيره كه در ولايت آذربايجان از شيروان و قره باغ و دارالسلطنه تبريز و گنجه و نخجوان و قلمرو عليشكر، دارالسلطنه اصفهان و الكاء فارس از شيراز و بندر عباس و ساير ممالك محروسه مي باشند و در هر جا كه خواسته باشند توقف و سكني كرده، هر يك از ارامنه و عيسويان و اولاد ايشان كه خواسته باشند نزد ايشان آمد و شد كرده، تعليم بگيرند و درس بخوانند نيز ممانعت نكرده. چنانچه جماعت مذكوره اموات خود را در مقاميكه به جهت مدفون آنها تعيين مي نمايند به دستور و سنن دين خود برده دفن نمايند، عايق و مانعي جهت آنها نباشد و امداد و اعانت لازمه آنها به عمل آمده، احدي نسبت به ايشان ظلم و ستم ننمايد و در خصوص صدق ادعايات و غرض خود اراقم بيگلربيگيان و حكام كرام و غيره عمال ولايات محروسه در خصوص امور مذكوره به نحوي كه حسب الارقام سلاطين به شروط مذكوره مقرر شده، از آن قرار معمول و عشور متوجهات حسابي تجار و سوداگران را باز يافت و تخلف از فرموده مبارك جايز نداشته، مراعات ايشان را منظور دارند و در عهده شناسند.<br /><br />تحريرا في شهر شوال المكرم سنه ١١٧٧-١٧٦٣"<br /><br />منبع: شماره سند: ٢٢، تاريخ: شهر شوال المكرم، سنه ١١٧٧، فرستنده: كريم خان، موضوع: در باره آزادي مسيحيان در ممالك محروسه. اسنادي از روابط ايران با منطقه قفقاز، تاليف دايره اداره انتشار اسناد- تهران، وزارت امور خارجه، موسسه چاپ و انتشارات، ١٣٧٢، چاپ اول<br /><br />عراق عجم: عراق عجم (در مقابل عراق عرب ويا قسمت سفلاي بين النهرين) نامي است كه از دوره امپراتوري توركي سلجوقي جايگزين نام جبال و يا ايالت جبال سابق و يا ناحيه اي كه يونانيان آنرا ماد مي ناميده اند شده است. هرچند اين نام در گذشته براي ناميدن سرزمين وسيعي در ايران مركزي بكار رفته، با اينهمه مفهوم عراق عجم، در برهه هائي از زمان قسمتي از آزربايجان قديمي در شمال غرب ايران را نيز شامل مي شده است، يعني در مناطقي بين دو مفهوم آزربايجان و عراق عجم همپوشاني بوده است. به عبارت ديگر در برخي از برهه هاي زماني بخشهاي جنوبي آزربايجان، به همراه ديگر بخشهاي ايران مركزي، علاوه بر داشتن نام آزربايجان، يكجا عراق عجم نيز ناميده مي شده اند و در مقاطع زماني ديگر، حدود عراق عجم از جنوب منطقه همدان يعني از خارج آزربايجان شروع مي شده است. بخشهائي از آزربايجان كه عراق عجم گفته مي شد نيز در دوره هاي گوناگون متغير بوده و در گسترده ترين حالت خود، مناطق آزربايجاني منطبق بر استانهاي فعلي زنجان و قزوين (خمسه آزربايجان) و همدان و استانهاي مركزي (اراك يا عراق) و قم و تهران و نواحي شرقي استانهاي كردستان و كرمانشاهان را شامل مي‌شده است. حوزه عراق عجم (يعني عراق غير عرب) آزربايجان، از زمان قديم ترك نشين بود و همگي تركان اين مناطق همواره استقلال فرهنگي، زباني و هويتي تركي خود را نسبت به بخشهاي غيرآزربايجاني عراق عجم حفظ كرده بودند.<br /><br />قلمرو عليشكر: منطقه‌ عراق عجم آزربايجان به مركزيت همدان بعدها در دوره‌ي دولت تركي آزربايجاني آق‌ قويونلو به دلیل اعتبار بالای علي شكر بيگ بهارلو، يكي از سران و امراي مشهور طايفه بهارلو به نام قلمرو "عليشكر" ناميده شده است. بعد از قاراقويونلوها، در دوره آق قويونلوها، صفويان، زنديه و حتي افشاريه نيز در اغلب كتب تاريخي اين جنوبي ترين منطقه آزربايجان به نام علي شكر بيگ معروف بوده است. در تمام اين دوره، منطقه مذكور ترك نشين و بخشي از آزربايجان قديمي بود. <br /><br />بهارلوها از اركان و تكيه گاههاي اصلي امپراطوري تركي آزربايجاني قاراقويونلو بودند. نام اين طايفه از نام قلعة بهار (شهر بهار كنوني) واقع در استانِ آزربايجاني همدان گرفته شده است. سرزمين اصلي اين طايفه، منطقه همدان بود. یکی از مهم‌ترین و برجسته‌ترین افراد بهارلو در سدۀ9ق، علی شکربیگ بهارلو فرزند بایرام‌قارا بیگ از ملازمان نزدیک جهانشاه ابوالمظفر قاراقویونلو بود که بر تمام امیرزادگان تورکمان برتری یافت. وی سالها تمامی سرزمین همدان، کردستان، لرستان و سراسر خوزستان را در تصرف خویش داشت. پس از وی نیز پسرش پیرعلی رئیس ایل در همدان به سر می‌برد.<br /><br />همدان در دوره توركمانان آق‌قويونلو تابع حوزه حكمراني علي شكر بود. حوزه علي شكر به مركزيت منطقه همدان به نوبه خود در غرب شامل يك سوم شرقي كرمانشاهان تا ساحل رودخانة قره‌ سو، نيمي از كردستان و لرستان مي شد. حدود شرقي قلمرو علي شكر آزربايجان، تا ساوه در استان مركزي را شامل مي گرديد. بلوكات ساوه در سالهاي نخستين امپراتوري تركي-آزربايجاني صفويه، جزو قلمرو علي شكر و يكي از قلمروهاي استقرار ايلات وابسته به نهاد حكومت صفويه (تركان قزلباش و بعدها شاهسون ها) گرديد. قلمرو علي شكر بعدها به خاك دولت عثماني ملحق شد، اما در سال ٩٠٨ هجري قمري با چيرگي نيروهاي دولت تركي آزربايجاني صفويه بر سلطان مراد عثماني، شهر همدان آزربايجان، والي نشين منطقه مذكور بدست قزلباشها افتاد. <br /><br />در برخي منابع (آزه‌ربايجانˊين تاريخ و مده‌نييه‌تينين بورژووا ساختالاشديريجيلارينا قارشي. پروفئسور شٶوكه‌ت تقييئوا٬ باكي. ١٩٧٨) ادعا شده كه مشابه اين فرمان از سوي عليمرادخان نيز صادر شده است. وي كه خواهر زاده كريمخان زند بود براي بار دوم از سال ١١٩٦ تا ١١٩٩ سلطنت کرد و در اين سال درگذشت<br /><br />برخي از منابع ديگر: "دانشنامه اسلام-ماده بهارلو" (نک‍: نهاوندی،١/٤٦-٤٨؛ قس: تاریخ، ٣٦؛ پرهام، ٥٢١؛ بابر، ٤١؛ نهاوندی، ١/٤٨-٤٩؛ همو، ١/٤٩؛ هدایت، ٨/٣٩٥، ٤٥٥؛ سومر، ١/٢٣، حاشیه؛ بدلیسی، ٧٣)؛ "آذربايجان در ادوار مختلف تاريخي" (دكتر محمد خالقي مقدم ـ نشريه موج ‌بيداري، سه‌شنبه 2 مرداد ١٣٨٦ ش ١٠٤ ص ٤)؛ "قراقويونلوها" (فاروق سومر، ترجمه دكتر وهاب ولي، انتشارات موسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگي- تهران- ١٣٦٩- صفحه ٢٧)؛ "مجله بررسيهاي تاريخي: فرمان عليمرادخان زند"٬ ١٣٤٦ شماره ٥٬ ض ١٥٢-١٥١ و شماره ٤-٣ ص ٣٦٦-٣٦٥)<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-5001755664348409479?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-41609848162788395932009-10-20T15:51:00.001-07:002009-10-20T15:51:21.508-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><strong>محیط آشیقی پنج استان جنوبي آزربايجان ايران (قزوين، تهران، مرکزي، قم و همدان) </strong><br /><br /><strong>محیط آشیقی قم- ساوه- همدان/ اسدالله امیری</strong><br /><br />به نقل از: مجله بایرام- زنجان- شماره ۱۹- تیرماه ۸۸<br /><br />http://tilimxan.blogfa.com/post-111.aspx<br /><br />محيط آشيقي قم - ساوه-همدان<br /> <br /> اساتيد و محققين فرهنگ ترکي، محيط آشيقي موجود در ايران را از نظر جغرافيايي و شيوه هاي اجرا به مناطق مختلفي تقسيم نموده اند. از جمله دکتر علي قافقازيالي در کتاب "ايران تورکلري آشيق محيطلري" محيط آشيقي ايران را به نواحي زير تقسيم مي کند:[1]<br /><br /> 1) محيط آشيقي تبريز- قاراداغ <br /> 2) محيط آشيقي اورميه<br /> 3) محيط آشيقي سولدوز- قاراپاپاق<br /> 4) محيط آشيقي زنجان<br /> 5) محيط آشيقي قم- ساوه<br /> 6) محيط آشيقي خراسان-ترکمن صحرا<br /> 7) محيط آشيقي قشقايي(جنوب و مركز ايران)<br /> <br /> در اين مقاله سعي شده است به محيط فرهنگي پنج استان جنوبي آذربايجان ايران (قزوين، تهران، مرکزي، قم و همدان) پرداخته شود.<br /> <br /> اين محيط مشتمل بر مناطق ترک نشين استان تهران (ترکان بومي و غير مهاجر شهرهاي ساوجبلاغ، نظرآباد، اشتهارد، شهريار و مناطق ترک نشين شهرستانهاي گرمسار، فيروزکوه، ورامين و ... ) [2]، و همچنين استانهاي اکثراٌ ترک نشين قم (قم، جعفرآباد، خلجستان و.. )، مرکزي (اراک، فراهان، شازند، کميجان، خنداب، آشتيان، تفرش، خمين، محلات، ساوه، زرنديه و ...) [3]، قزوين (قزوين، آبيک، تاكستان، بوئين زهرا، خرقان و ...) و همدان (همدان، اسدآباد، بهار، ملاير، رزن، کبوترآهنگ و ) مي¬باشد.<br /> <br /> امروزه مي توان گفت مرکزيت محيط آشيقي مذکور در شهر قم قرار دارد به طوريکه هم اکنون در شهر قم چهار استريو به توليد و توزيع محصولات فرهنگي به زبان ترکي مشغولند [4].<br /><br /> حتي استريويي با نيم قرن سابقه در شهر قم عليرغم اينكه مسوليتش با شخصي غير ترك زبان بوده و از ابتدا كار خود را با موسيقي فارسي شروع نموده است به دليل استقبال مردم از موسيقي تركي به سمت توليدات فرهنگي تركي گرايش پيدا نموده و كمك شاياني نيز به اعتلاي فرهنگ تركي در منطقه نموده است. علاوه بر شهر قم شهرهاي کرج، ساوه و همدان نيز به عنوان مراکز آشيقي اين منطقه مطرح مي باشند. به گفته آقاي نصرت الله زرگر، فعال فرهنگي منطقه شهريار و کرج، هاواهاي اين منطقه شبيه به هاواهاي ساوه مي باشد. از طرفي مناطقي مانند بيجار و قروه در استان کردستان تحت تاثير موسيقي ترکي استان همدان بوده و همچنين اين محيط مي تواند نقش حلقه اتصال موسيقي مناطق ترک نشين مركزي و جنوبي کشور از قبيل فريدن، چادگان، شهرکرد، سامان، قشقائيه، طوايف ترک استان کرمان با موسيقي استانهاي شمالي آذربايجان ايفا نمايد. از شعراي بسيار تاثيرگذار اين محيط حکيم تيليم¬خان ساوه اي مي باشد. در كنار حكيم تيليم خان شعرايي مانند شاه اسماعيل خطايي، خسته قاسيم، مأذون قشقايي، مهجور خندابي نيز بر اين محيط تأثير نهاده اند. در مراسم ساليانه اي که در بزرگداشت حکيم تيليم خان در روستاي مرغئي ساوه (زادگاه تيليم خان) برگزار مي گردد استاداني از تقريبا تمامي مناطق ترک نشين ايران شرکت مي نمايند. بزرگاني همچون: دكتر جواد هيئت، پروفسور محمدتقي زهتابي، دكتر محمدعلي فرزانه، دكتر علي كمالي، دكتر گونئيلي، سيدحيدر بيات، حسن دميرچي، غلامرضا بهاري، اسدالله مرداني و افرادي از ترکمن صحرا و ساير مناطق ايران تابحال در اين مراسم شركت کرده‌اند. <br /><br />همچنين منطقه اي کوهستاني به نام قاراقان (خرقان) که بین استانهاي مرکزي، قزوين و همدان تقسيم شده است در اين محيط واقع است. شخصيتهاي فرهنگي ما از قبيل غيبعلي آوجي، دکتر علي کمالي، شاعر اکبرخان رزّاقي، آشيق مسيح الله رضايي، آشيق کاظم مشهدي و ... از اين منطقه برخواسته اند. منطقه قاراقان از نظر آب و هوايي و قدمت تاريخي و مناطق باستاني حائز اهميت است. برج هاي دوقلو در نزديکي آبگرم، علي بولاغي، کوه اينجي قارا در نزديکي ازبيزان- چيليسبان و آسقين و ... ميتوانند باعث ايجاد جاذبه هاي توريستي منطقه قاراقان گردند. پيشنهاد بنده اين است که مجموعه¬اي جهت برگزاري مراسم‌های فرهنگي و آشيقي در سطح كشوري و منطقه اي در آنجا ايجاد گردد. البتّه اين طرح از طرح هاي اجرا نشده مرحوم دكتر علي کمالي در روستاي بند امير قاراقان ساوه نيز بوده است.<br /> <br /> در شهرهاي مهاجرپذير مانند قم و کرج ارتباط ترکهاي مهاجر نواحي شمالي آذربايجان (استانهاي آذربايجان شرقي و غربي و اردبيل و زنجان و ...) با ترکان بومي باعث تقويت اين هنر در اين شهرها شده است.مثلا موسيقي متن آلبوم «کؤرپو» که با صداي شاعر ساوه اي(براتعلي فتح الهي) در استريو نواي دلشده کرج دکلمه شده، توسط آشيق بيژن اسلامي خلخالي نواخته شده است.<br /><br /> همچنين اشعار شاعر اهل بويين زهراي قزوين، آقاي درويش بهروان اينانلي، در کرج علاوه بر آشيقهاي بومي اطراف کرج مانند آشيق مسيح الله رضايي، توسط آشيق بيژن اسلامي و ديگران نيز خوانده مي شود. از نقطه نظر تنوع لهجه هاي ترکي آذري نيز، اين محيط رنگارنگي زيبايي را دارا مي باشد: لهجه ترکهاي شاه سون، ترکهاي غير شاه سون در کنار لهجه باستاني ترکي خلجي در ناحيه خلجستان (مابين قم و تفرش) و همچنين لهجه خاص شهرهاي خنداب و شهرستان بهار و نیز روستاهاي اطراف خمين و محلات (شهرها و روستاهاي قورچي باشي، چنار و ...) تنوع لهجه(ترکي) خاصي به اين محيط داده است.<br /> <br /> اشعار و داستانهايي که توسط آشيقهای این محیط خوانده مي شود عبارتند از: داستان کوراوغلو، شاه اسماعيل، اصلي و کرم، سيدي و پري، اسعد نظام، تيليم خان و مهري، خسته قاسم، مأذون قشقايي، مهجور خندابي، آشيق رضعلي، تورکمان محمود، آشيق رضا بهاري و ... . در خصوص حكيم تيليم خان علاوه بر اينكه اشعار پر محتواي ايشان زينت بخش مراسم آشيقي بوده، داستان عاشقانه مهري و تيليم خان نيز توسط آشيقها نقل مي گردد. معمولاً آشيقي كه از تيليم خان بيشتر بداند، همان قدر استادتر است.<br /> <br /> مانند همه جاي آذربايجان، در اين محيط نيز هنر آشيقي نسل به نسل از گذشتگان دور به اين دوره رسيده است. ضمن اداي احترام به آشيقهاي از دنيا رفته( اسماعيل شاهمرادي، محمد حسن هنرمند و ...) قابل ذکر است که امروزه آشيقهاي باتجربه نظير: استاد مسيح الله رضايي، استاد گونش(علي رمضاني)، استاد حيدر محمودي، غياث جباري، بالاخان دانش بيات، حسين علي حسيني، تقي محيط، رمضان باقي، محمدعلي صحرايي در کنار آشيقهاي جوانتري چون: نادر رنجبر، مهدي صدري، علي ولدخاني، کاظم مشهدي، محمد خانکي، اکبر غلامي،حسن دژم و ... نقش به سزايي در شکوفايي اين هنر اصيل در محيط مورد بحث دارند. طبق نوشته¬هاي دكتر قافقازيالي در كتاب ايران توركلري آشيق محيطلري در اين محيط تعداد چهل آشيق به هنر آشيقي مشغول ميباشند كه با افزودن اسامي جوانهاني كه در سالهاي اخير به اين حرفه روي آورده اند تعداد آنها به بيش از پنجاه نفر خواهد رسيد. از اشخاصي كه اقدام به معرفي هنر آشيقي و آشيقها در اين محيط نمودهاند مي توان به مرحوم دكتر علي كمالي، مهران بهاري، سيدحيدر بيات، دكتر علي قافقازيالي، جواد دربندي، آشيق گونش(علي رمضاني) و ديگران اشاره نمود. مقالاتي در معرفي شعرا و آشيقهاي منطقه نيز ازاين قلم در وبسايتهاي آلمايولو و حكيم تيليم خان منتشر شده است.[5] <br /> <br /> کاربرد کلمه اوزان در مرغئي:<br /><br /> آقاي مهرعلي احمدي(در سال 87 پنجاه ساله) از اهالي مرغئي ساکن تهران از قول مادر بزرگ مرحومه اش خانم گول صنم که طبع شعري نيز داشته است نقل مي کند که ايشان در جريان يک موضوع خانوادگي که يکي از پسرانش با دختري ازدواج مي کند، مرحومه گول صنم باجي اعتراض خود را به اين ازدواج با سرودن في البداهه اين دوبيتي ابراز مي دارد: <br /> <br /> ائمميزه اوزان گلير <br />پرگاروموز پوزان گلير<br /> <br /> ياخچوموزو يامانوموز <br /> آسگونلو دفترينده يازان گلير.[6]<br /> <br /> آقاي احمدي با نقل موضوع فوق اوزان را "آشوق" معني نمود.[7]<br /> <br /> آشيقها معمولا پيام آورزندگي مي باشند. هر جا آشيق مي نوازد آنجا پر است از عشق و عرفان و زندگي. آشيقها تمام تجربيات تلخ و شيرين يک ملت را از گذشته هاي دور به نسل جديد منتقل مي کنند. گاهي حتي تک مصرعي که از زبان آشيق خارج مي شود يک دنيا تجربه و حکمت در آن نهفته است: ائله گئد گلگينن يول اينجيمه سين.<br /><br /> با آرزوي رسيدن كليه اوزانهاي ما به آنچه كه مستحقش هستند.<br /> --------------------------------------------------------------------------------<br /> <br /> [1] - ايران تورکلري آشيق محيطلري- دوکتور علي قافقازيالي-2006- ارزوروم- تورکيه- اثر افست يايين ائوي<br /> [2] - در استان تهران علاوه بر مناطق غربي مانند شهريار و ساوجبلاغ و ... در مناطق شرقي مانند فيروزکوه نيز روستاهاي ترک زباني مانند گدوک، توروت، سرانزا و ... وجود دارد. در بخش طالقان نيز روستهايي مانند ميناوند ترک زبانند. <br /> [3] - در استان مرکزي علاوه بر شهرهايي مانند ساوه، شهرستان زرنديه، شازند، کميجان و ... در شهرستانهاي جنوبي استان مانند خمين و محلات نيز روستاهاي بيشمار ترک زبان يافت مي شوند. مانند روستاي بزيجان محلات، دهستان حمزه لو و بخش قورچي باشي خمين.<br /> [4] - مقاله مسأله آذربايجان به صورت راست و حسيني- سيد حيدر بيات- وبسايت آلما يولو: www.hbayat.com<br /> [5] - www.hbayat.com و www.tilimxan.blogfa.com<br /> [6] - آسگون(آسقين) نام طايفه اي در مرغئي مي باشد.<br /> [7] - نوروز 1387- نقل از آقاي مهرعلي احمدي-مرغئي-ساوه<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-4160984816278839593?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-64629897195667947652009-06-02T14:42:00.001-07:002009-06-02T14:42:13.725-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><strong>آذربايجانين اونودولموش و غريب بؤلگه لري)همدان، قزوين، زنجان و مركزي اوستانلار(</strong><br /><br />ساوالان هالماتانلي<br /><br />بيلديگينيز کيمي 85 ايل بوندان اؤنجه فارس حاکيمييتي ايراندا ايش اوستونه گلير و ايران مملکتينده ياشييان غئير فارس اينسانلار اؤزلليکله تورکلر، فاشيستي سيياست لره معروض قاليرلار . فاشيستي سيياست لر اساسيندا آذربايجان ايالتي تجزييه اولور و اوندان نئچه بؤلگه آيريلير. آذربايجانين تجزييه سي ياواش ياواش و چئشيتلي شکيل لرده قاباغا گئدير و بو گونه قدر آذربايجان نئچه اوستانا تجزييه اولونوب کي عيبارتدير: باتي آذربايجان، دوغو آذربايجان، اردبيل، زنجان ، همدان، قزوين و مرکزي اوستانلار. آذربايجانين بير پارا شهرلريده او بيري اوستانلارا وئريليب کي اؤرنک اولاراق آستاراني آد آپارماق اولار.گونئي آذربايجان ميللي حرکتي قئيد اولونموش بؤلگه لرين بير سيراسيندا فاشيستي سيياست لره قارشي موباريزه يه باشلاييب و بو گونه قدر اؤنملي و گؤزه گلين نتيجه لره چاتيب آما ايستر- ايسته مز بير سيرا بؤلگه لرده اونودولوب . اونودولموش بؤلگه لرده (همدان،زنجان و قزوين و مركزي اوستانلار) آشاغيدا قئيد اولونان يوللار اؤنر وئريلير. <br /><br />1- هر ايل همدان ، زنجان ، قزوين و مركزي بؤلگه لرينه اؤزل بير هفته ايختيصاص وئرينسين کي همدان هفته سي،زنجان هفته سي ، قزوين هفته سي و مركزي اوستان هفته سي آدلانسين. بو اؤزل هفته لرده سيته لر ، وئبلاقلار، كلوب لار و باشقا اينتئرنئت ساحه لري قئيد اولونان بؤلگه لري مئحورييتده قويسونلار و چاليشسينلار تا بو اونودولموش بؤلگه لرين تاريخ ، فرهنگ ، اقتصاد و... مسئله لرينه اؤنم وئريب و اونلاري آرتيخراق تانيدديرسينلار.<br /><br />2 - قئيد اولونموش بؤلگه لرين هر بيرينه اؤزل بير سيمگه تعريف اولونسون.بيلگي سايار ايشينده چاليشانلار، قئيد اولونموش بؤلگه لره و آذربايجانين باشقا بؤلگه لرين هر بيرينه اؤزل بير سيمگه طرراحليق ائله سينلر. بو سيمگه اولا بيلر كي هر بؤلگه نين بير گؤرملي يئري يا آدليم شخصييتلريندن بيري يا نئچه سي يا بونلارين تركيبي اولسون. بو سيمگه آذربايجان بؤلگه لرينه اؤزل بير كيمليك و اؤزلوك ياردا بيلر.<br /><br /> 3 - همدان،زنجان ، قزوين و مركزي بؤلگه لريني آرتيخراق تانيدديرماق اوچون اؤيرنجي درگيلرينده اؤزل سايلار چيخماليدير. آذربايجانين چئشيتلي بؤلگه لرينده چيخان اؤيرنجي درگي لري بو قونويا اؤنم وئرملي ديرلر نيسه بيلي يوردلاردا اولان اؤيرنجي لره اويانيش وئرمك بيزيم بيرينجي ايشيمزدير.اگر بير جامعه نين اؤيرنجي لري بير قونودا اويانسا ، بالا بالا جامعه ده ياشييان باشقا اينسانلاردا اوياناجاق و بو مسئله نين اؤنمي ني دوشونجكلر. <br /><br /> 4- همدان ، زنجان ، قزوين و مركزي اوستان لاريندا اولان بيلي يوردلارلا گوجلو ايلگي قورولماليدير. بيلديگينيز كيمي قئيد اولونموش بؤلگه لرده تكجه زنجاندا بير پارا گؤزه گلين اؤيرنجي حركاتي گؤرونور. ميللي حركتده اولان اؤيرنجي لر تحصيل لرينه داوام وئرمك اوچون ائلييه بيلرلر قئيد اولونان بؤلگه لرين بيلي يوردلاريني اولوييتده قويالار. مثلا ليسانس ، يوكسك ليسانس و... مقطع لرين ايدامه وئرمك اوچون قئيد اولونان بؤلگه لره گئده لر.يا اوردا اولان اؤيرنجي لرله ايلگي قوروب و اوردا بير پارا فرهنگي ايشلر يولا سالالار. مثلا كولترل سرگيسي يا آذربايجان كانسرتي قورماق و بو كيمي ايشلر.<br /><br /> 5- همدان،زنجان ، قزوين و مركزي بؤلگلرينده ايشلري ياخجي قاباغا آپارماق اوچون ايش تيملري تشکيل تاپماليدير. <br /><br /> 6- قئيد اولونموش بؤلگه لره اينتئرنئت ساحه سينده اؤزل وئبلاقلار و وئب سايتلار يولا دوشملي دير.<br /><br /> 7- آذربايجان ميلتين تشويق ائده ک تا بايرام اَييام لاريندا قئيد اولونموش بؤلگه لره سفر ائده لر.بو آماجا يئتيرمک اوچون ايسفند آييندا رئکلاملار اولماليدير. <br /><br /> 8- قئيد اولونموش بؤلگه لرده چئشيتلي اَيياملاردا اؤزلليکله بايرام اَيياملاريندا کيتابلار، درگيلر و... تؤهفه اوچون ياييلماليدير. يوخاريدا دئييلن ايشلر تكجه بير پارا اؤنرلردير كي يازانين ذئهنينه يئتيريب . باشقا اؤنرلر بونلاردان داها گؤزل و فايدالي اولا بيلر. موباريزني قاباغا آپارماق اوچون لازيمدير آذربايجانين تبريز و اورمو كيمي بؤلگه لرينده حاكيمييتين فيشارين آزالداق و آسيميله اولان بؤلگه لرده مثلا قزوين ده فرهنگي موباريزه ني گوجلو شكيلده باشليياق.<br /><br />بو مقاله نين گلجك ده داوامي اولاجاق!!!<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-6462989719566794765?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-52912371710565300382009-05-17T14:42:00.001-07:002009-05-17T14:42:34.522-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><br />از : مئهران باهارلی <br /><br />عنوان : زاهدان کین جلوه در محراب و منبر می کنند <br /><br />http://www.akhbar- rooz.com/ idea_process. jsp<br /><br />در نامه سازمان دفاع از حقوق بشر کردستان جمله ای بدین شکل موجود است:<br /><br />"مردم کردستان ایران امروز در استان های ایلام، کرمانشاه، کردستان، آذربایجان غربی و بخش هایی از استان های همدان و لرستان در غرب کشور، استان خراسان شمالی و بخش هایی از شمال خراسان رضوی در شرق ایران زندگی می کنند"-پایان نقل قول<br /><br />در این جمله اشتباهات چندی وجود دارد:<br /><br /> ١-مردمی که در مناطق یاد شده زندگی می کنند، "مردم کردستان" نیستند، "مردم کرد" هستند.<br /><br /> ٢-گفته شده که کردها در بخشهائی از استانهای همدان و لرستان ساکن اند، در عین حال نام استانهای ایلام، کرمانشاه، کردستان، و آزربایجان غربی جدا از آن دو استان آورده شده است. این به این معنی است که به نظر تدوین کنندگان این نامه، استانهای آزربایجان غربی، ایلام، کردستان و کرمانشاهان تماما کرد نشین اند. این فرض و ادعا تماما نادرست و بی پایه است:<br /><br />الف-تنها بخشهائی در جنوب استان آزربایجان غربی تماما کردنشین است. شهرستانهای مرکزی و شمالی استان یا تماما ترك نشين اند و یا دارای اکثریت مطلق نفوس ترک می باشند.<br /><br />ب-استان ایلام محل زندگی پنج ملت لر، کرد، عرب، لک و گوران است.<br /><br />ج-استان کرمانشاه دارای نفوس غیر کرد قابل ملاحظه ای است. به عنوان نمونه شهر سنقر و پیرامون آن ترک نشین بوده و بخش اعظم شهرستان سنقر نیز در داخل آزربایجان ائتنیک قرار دارد. علاوه بر آن، در این استان گروههائی از ملل گوران، فارس، لك و لر نیز ساکن اند. اساسا مرکز استان یعنی شهر کرمانشاه امروز شهری فارس زبان است.<br /><br />د-استان کردستان، عمدتا محل سکنی دو ملت کرد در بخشهائی غربی-جنوبی آن و ترک در بخشهای شرقی-شمالی آن است. مشخصا دو شهرستان بیجار و قروه در این استان دارای اکثریت مطلق جمعیت ترکند و بخش اعظم این شهرستانها جزئی از آزربایجان اتنیک می باشد.<br /><br />٣-در این نامه به بافت مختلط ملي-جمعیتی استانهای کردستان و کرمانشاه و ... اشاره نمی شود. و در حالیکه از حقوق کردان ساکن در استانهای همدان و لرستان یاد می شود کوچکترین اشاره ای به لزوم حمایت از ترکهای ساکن در استانهای کردستان و کرمانشاه و حقوق آنها نمی گردد. <br /><br />٤-سیاست انکار وجود ملت ترک در دو استان مذکور و نفی حقوق ملی ترکان و بخشهای آزربایجانی واقع در دو استان کردستان و کرمانشاه توسط فعالین سیاسی کرد، عینا مانند و کپی سیاست انکار وجود و نفی حقوق ملل غیرفارس ساکن در ایران توسط جمهوری اسلامی فارسگرا است.<br /><br /> ٥-سیاست کردستان شمردن اراضی ترک نشین و آزربایجانی واقع در استانهای آزربایجان غربی، کردستان، کرمانشاه و همدان توسط فعالین سیاسی کرد، چیزی به جز افزون طلبی قومي و توسعه طلبی ارضي نیست. ما عواقب همچو سیاستهائی را که از سوی صربستان در یوگوسلاوی سابق دنبال می شد همه با عبرت ملاحظه کرده ایم. <br /><br />٦-سیاسیون کرد می باید دست از توسعه طلبی ارضی بر علیه ملت همسایه ترک و سرزمینهای آزربایجانی تقسیم شده توسط تقسیمات اداری کنونی نامناسب بین استانهای آزربایجان غربی، همدان، کردستان و کرمانشاه دست برداشته و همزمان با مطالبه حقوق ملی کردان ساکن در ایران و خواست پذیرفته شدن رسمی هویت کردها در آن، خود نیز هویت و وجود ترکان و بخشهای آزربایجانی واقع شده در استانهای کردستان و کرمانشاه را به رسمیت بشناسند و بدانها احترام بگذارند <br /><br />.<br />۱۲۰۴۹ - تاریخ انتشار : ۲۲ ارديبهشت ۱٣٨٨ <br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-5291237171056530038?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-10445578012162245662009-02-28T05:54:00.001-08:002009-02-28T05:54:15.195-08:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: center"><br /><strong><br />جغرافياي انساني خلق ترك در ايران<br /><br /><br />مئهران باهارلي<br /><br />اودگون، بوز آيي، سيغير ايلي<br />Odgün, Boz Ayı, Sığır İli<br />چهارشنبه، ١٨ فوريه- ٢٠٠٩<br /><br /><p style="text-align: justify"><br />سؤزوموز</strong><br /><br />ايران موطن بيش از ٣٥ ميليون تن ترك زبان مي باشد. روند خودآگاهي ملي و سير ملت شوندگي اين توده عظيم مخصوصا در دو دهه اخير آن چنان سريع بوده است كه امروز به راحتي مي توان به جاي صحبت از "گروههاي گوناگون ترك زبان"، از وجود و قوام "ملت ترك" ساكن در ايران سخن راند. <br /><p style="text-align: center"><br /><a href="http://i82.photobucket.com/albums/j253/mehran0/zazaz1-1.jpg"><img src="http://i82.photobucket.com/albums/j253/mehran0/zazaz1-1.jpg" width="750" height="550" align="center"></a><br /><p style="text-align: center"><br /><strong>سه زيرگروه جغرافيائي خلق ترك در ايران:</strong><br /><p style="text-align: justify"><br /><br />خلق ترك ساكن در ايران، از سه زيرگروه جغرافيائي مشخص تشكيل يافته است. از اين سه زيرگروه جغرافيائي، ساكنين زيرگروه شمال غرب باشندگان در وطن، و زيرگروههاي جنوب-مركز و شمال شرق ايران در شمار دياسپوراي ملت ترك محسوب مي شوند:<br /><br /><strong>يك- زيرگروه جغرافيائي شمال غرب:</strong> بدنه اصلي ملت ترك در ايران در ناحيه شمال غرب كشور ساكن است. اين منطقه كه در ادبيات سياسي "آزربايجان جنوبي" ناميده مي شود مركز ثقل تركزبانان ساكن در ايران مي باشد. آزربايجان جنوبي كمابيش معادل "مملكت آزربايجان" در نظام سنتي و بومي "ممالك محروسه" دولتهاي توركي سلجوقي تا قاجاري است. "مملكت آزربايجان" و يا "آزربايجان جنوبي" اقلا شامل همه "آزربايجان ائتنيك" است. برخي آنرا معادل "آزربايجان تاريخي" و يا "آزربايجان سياسي" كه هر دو بزرگتر از "آزربايجان ائتنيك" مي باشند دانسته اند. زيرگروه جغرافيائي شمال غرب و يا "آزربايجان ائتنيك" شامل بخشهاي پيوسته ترك نشين شمال غرب كشور پيش از سالهاي ١٩٠٦-١٩٠٥ يعني سال شكست جنبش مشروطه و آغاز حاكميت عملي قوميتگرائي فارسي بر بروكراسي، دولت و جامعه ايران است. آزربايجان ائتنيك نواحي ترك نشين استانهاي دوازده گانه امروزي آزربايجان شرقي (همه)، آزربايجان غربي (اكثر)، اردبيل (همه)، زنجان (همه)، همدان (اكثر)، قزوين (همه)، مركزي (اكثر)، گيلان (بخشي)، كردستان (بخشي)، تهران (بخشي)، قم (بخشي) و كرمانشاهان (بخشي) در سالهاي ١٩٠٥-١٩٠٦ را در بر مي گيرد و متروپل تهران را نيز شامل مي شود. اكثريت مطلق تركان متعلق به اين زيرگروه جغرافيائي ملت ترك به لهجه آزربايجاني و اندكي نيز به لهجه سنقري زبان تركي متكلم اند. <br /><br /><strong>دو- زيرگروه جغرافيائي شمال شرق: </strong>اين زيرگروه جغرافيائي، تركان پراكنده در استانهاي امروزي خراسان شمالي، خراسان رضوي، گلستان، مازندران، سمنان و خراسان جنوبي را شامل مي شود. تركان متعلق به اين زيرگروه جغرافيائي به دو گروه لهجه خراساني و آزربايجاني زبان تركي متكلم اند. "افشاريورد" و يا ناحيه پيوسته ترك نشين در شمال شرق ايران در محدوده اين زيرگروه جغرافيائي قرار دارد. <br /><br /><strong>سه- زيرگروه جغرافيائي جنوب-مركز ايران: </strong>اين زيرگروه جغرافيائي همه تركان ايران به جز دو زيرگروه جغرافيائي شمال غرب و شمال شرق ايران را شامل مي گردد. اكثريت مطلق تركان متعلق به اين زيرگروه جغرافيائي به گروه لهجه هاي آزربايجاني و اندكي (ابولوردي) به لهجه خراساني زبان تركي متكلم است. "قاشقاي يورد" و يا ناحيه پيوسته ترك نشين در جنوب ايران در محدوده اين زيرگروه جغرافيائي قرار دارد.<br /><br />تركهاي ساكن در شمال غرب كشور و يا آزربايجان جنوبي كه شامل كلان شهر تهران نيز مي باشد، ٨٠،٣% از كل خلق ترك ساكن در ايران (اقلا ٢٩،٠% از كل جمعيت ايران)؛ تركهاي ساكن در جنوب ايران ١١،٦% از كل خلق ترك ساكن در ايران (اقلا ٤،٢% از كل جمعيت ايران)؛ و تركهاي ساكن در شمال شرق كشور ٨،١% از كل خلق ترك ساكن در ايران (اقلا ٢،٩% از كل جمعيت ايران) را تشكيل مي دهند. با اين حساب شمار تركهاي ايران، اقلا ٣٦،١% از كل جمعيت ايران و يا بيش از يك سوم آن است. <br /><p style="text-align: center"><br /><br /><strong>سه زيرگروه لهجه اي خلق ترك در ايران:</strong><br /><p style="text-align: justify"><br /><br />در ايران به شش زبان از زبانهاي عضو خانواده زبانهاي توركي (Turkic) سخن گفته مي شود. اين زبانها عبارتند از تركي (Turkish)، تركمني، خلجي، قزاقي، ازبكي و اويغوري. در اينجا به دو نكته مي بايست توجه كرد. نخست آنكه "توركي"Turkic نام خانواده زباني و "تركي"Turkish نام يكي از زبانهاي داخل در اين خانواده زباني است. براي نشان دادن فرق بين اين دو مفهوم متفاوت در زبان فارسي، نام خانواده زباني به شكل "توركي" و نام زبان مشخص به شكل "تركي" نوشته مي شود. قبلا هر دوي اين مفاهيم با نام يكسان "تركي" ناميده مي شدند (مانند "لاتيني" كه هم نام يك خانواده زباني و هم نام يكي از زبانهاي داخل در آن خانواده زباني است). بنابر اين مقصد از توركي ازبكي و تركي آزربايجاني، به ترتيب زبان ازبكي متعلق به خانواده زبانهاي توركي و لهجه آزربايجاني زبان تركي مي باشد. دوم آنكه مراد از زبان "تركي" در اينجا شاخه شرقي توركي اوغوز غربي است. شاخه غربي توركي اوغوز غربي، كه آن هم زبان تركي ناميده مي شود لهجه هاي عثماني-تركيه اي اند و در ايران رايج نيستند (شاخه شرقي توركي اوغوز، زبان تركمني و لهجه هاي وابسته است). <br /><br />زبان تركي، كه زبان اول ايران به لحاظ شمار متكلمين آن است، در اين كشور داراي سه گروه لهجه هاي "آزربايجاني"، "خراساني" و "سنقري مي باشد. اين وضعيت مشابه وضعيت زبان كردي در ايران است كه در اين كشور داراي سه گروه لهجه هاي كرمانجي، سوراني و جنوبي (كلهري، كرمانشاهي و...) مي باشد با اين تفاوت كه فرق بين لهجه هاي آزربايجاني، سنقري و خراساني زبان تركي بسيار كمتر از فرق بين لهجه هاي كرمانجي، سوراني و جنوبي زبان كردي است (بسياري از زبانشناسان كرمانجي و سوراني و جنوبي كه بينشان تفاهم متقابل وجود ندارد را به عنوان زبانهائي عليحده و جداگانه مي پذيرند).<br /><br /><strong>گروههاي لهجه اي زبان تركي در ايران عبارتند از:</strong> <br /><br /><strong>يك-گروه لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي:</strong> اين گروه، پرمتكلمترين لهجه زبان تركي بوده و زبان اكثريت مطلق خلق ترك در ايران است. اين گروه لهجه ها، زبان دو زيرگروه جغرافيائي "شمال غرب" (آزربايجان جنوبي) و "مركز- جنوب ايران" است و به اين اعتبار، لهجه اي سراسري مي باشد. لهجه هاي گوناگون تركان ساكن در جنوب و مركز ايران به جز ابيوردي، فارغ از منشاء ايلي و يا تباري متكلمينشان، همه جزء گروه لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي شمرده مي شوند. لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي، همچنين زبان همه تركان منسوب به شاخه شرقي اوغوز غربي ساكن در قفقاز (آزربايجان، ارمنستان، گرجستان، داغستان)، آسياي صغير (شرق و جنوب شرقي تركيه) و خاورميانه (عراق، سوريه، اردن، لبنان و اسرائيل) بوده و به اين اعتبار زباني منطقه اي است.<br /><br /><strong>ب-گروه لهجه سنقري" زبان تركي: </strong>اين گروه كه كم متكلمترين لهجه زبان تركي است در واقع لهجه اي ويژه از گروه لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي مي باشد. اين لهجه صرفا در يك منطقه مشخص آزربايجان يعني در بخشهاي آزربايجاني استان كرمانشاهان (عمدتا شهرستان سنقر) در شمال غرب كشور بكار ميرود. اين گروه لهجه اي منحصرا در آزربايجان جنوبي و ايران رايج است.<br /><br /><strong>ج-گروه لهجه هاي خراساني" زبان تركي:</strong> اين گروه در شمال شرق ايران در بخشهاي ترك نشين استانهاي امروزي خراسان شمالي، گلستان، مازندران، خراسان رضوي، خراسان جنوبي و بخشهائي از استان سمنان و منطقه ملي موسوم به "افشار يورد" و يا "سلجوق" كه در داخل آن قرار دارد رايج مي باشد. علاوه بر آن، گروههايي چند از خلق ترك كه به لهجه خراساني زبان تركي و يا لهجه هاي نزديك به آن متكلمند در خارج شمال شرق ايران در ديگر نقاط كشور نيز يافت ميشوند. به عنوان نمونه لهجه تركان ابيوردي ساكن در استان فارس، يكي از لهجه هاي زبان تركي است كه علي رغم سكونت متكلمين آن در جنوب ايران، در ميان گروه لهجه هاي خراساني زبان تركي و يا لهجه هاي مابين خراساني و آزربايجاني جاي داده ميشود. اين گروه لهجه اي منحصرا در ايران رايج است (در برخي منابع، از وجود گويشوران به تركي خراساني در مناطق جنوبي جمهوري تركمنستان ذكر شده است).<br /><p style="text-align: center"><br /><br /><strong>متكلمين به لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي در خارج آزربايجان</strong><br /><p style="text-align: justify"><br /><br />در ايران متكلمين به لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي در خارج آزربايجان را ميتوان به سه بخش تقسيم كرد: <br /><br /><strong>١-گروههاي تاريخي پيش-آزربايجاني: </strong>اينها گروههاي تاريخي و بومي ترك هر منطقه اند كه از ديرباز، به ويژه در دوره امپراتوريهاي توركي غزنوي-سلجوقي-خوارزمشاهي-موغولي در اين نقاط سكونت نموده اند و به يكي از لهجه هاي پيش-آزربايجاني سخن ميگويند. <br /><br /><strong>٢-گروههاي تاريخي آزربايجاني:</strong> گروههاي تاريخي و بومي ترك هر منطقه اند كه در دوره امپراتوريهاي تركي قاراقويونلو-آغ قويونلو-صفوي-افشاري در اين نقاط سكني گزيده و به يكي از لهجه هاي آزربايجاني سخن ميگويند. خاستگاه تباري و مسقط الراس همه گروههاي تاريخي آزربايجاني؛ تركيه (آزربايجان تركيه، همچنين مركز و غرب آن)، جمهوري آزربايجان، عراق-سوريه و آزربايجان جنوبي است. <br /><br /><strong>٣-گروههاي مهاجر آزربايجاني:</strong> گروههاي مهاجر متكلم به لهجه هاي آزربايجاني اند كه در قرون نوزده و بيست و در دو دوره قاجار و پهلوي از آزربايجان جنوبي به اين نقاط مهاجرت نموده اند. <br /><br />اغلب تركان خراسان و بخشهائي از تركان ايران مركزي (استان اصفهان، ....) از گروههاي تاريخي پيش آزربايجاني اند. در مورد بقيه تركان ساكن در جنوب و مركز ايران، هرچند بدنه اصلي اين دسته را گروههاي تاريخي آزربايجاني تشكيل مي دهند، اما آنها به لحاظ تباري و لهجه اي، در اصل تركيب سه گروه مذكورند، يعني اساس آنها را گروههاي تاريخي آزربايجاني كه با گروههاي تاريخي پيش-آزربايجاني و گروههاي مهاجر آزربايجاني آميخته شده اند تشكيل مي دهد. <br /><p style="text-align: center"><br /><br /><strong>سه حوزه عشايري خلق ترك:</strong><br /><p style="text-align: justify"><br /><br />عشاير ترك ساكن در ايران را مي¬توان در سه حوزه تقسيم بندي كرد. اين تقسيم بندي در انطباق با زيرگروههاي جغرافيائي خلق ترك ساكن در اين كشور مي باشد. گروههاي داخل در اين حوزه ها، تنها شامل آن بخش از خلق ترك است كه هنوز هويت ايلي خود را حفظ نموده اند. قابل ذكر است كه امروز صرفا بخش كوچك و تقليل يابنده اي از گروههائي كه هويت ايلي خود را همچنان حفظ نموده اند داراي حيات كوچرو مي باشند: <br /><br /><strong>يك-حوزه عشايري شمال غرب و يا آزربايجان جنوبي: </strong>اين حوزه كه منطبق بر آزربايجان ائتنيك است شامل استانهاي آزربايجان غربي، آزربايجان شرقي، اردبيل، گيلان، همدان، تهران، قم، قزوين، زنجان، مركزي، كردستان و كرمانشاه مي¬باشد. <br /><br />تعدادي از هويتهاي عشايري ترك اين حوزه عبارتند از: شاهسئوه¬ن (شاهسون)، قاجار، قاراپاپاق (قره پاپاق)، قاراداغلو (قره داغ)، قاراگؤزلو (قره گوزلو)، قاراقويونلو (قره قوينلو)، خدابنده¬لو (خارابانتو-خيرماندالي)، ياريم تاقلي (يارم طاقلو)، ....<br /><br />تعدادي از ايلات ترك هنوز كوچنده در اين حوزه را ايلات شاهسون، قره داغ (ايل ارسباران)، قره پاپاق، شاهسون بغدادي، مغان و يارم طاقلو و .... تشكيل مي¬دهند.<br /> <br /><strong>دو-حوزه عشايري جنوب و جنوب غرب:</strong> اين حوزه شامل مناطق ملي فارسستان، عربستان، لرستان، لارستان و بلوچستان (شامل استانهاي چهار محال و بختياري، فارس، اصفهان، كهگيلويه و بويراحمد، بوشهر، يزد، خوزستان، كرمان، سيستان و بلوچستان و هرمزگان) مي باشد. <br /><br />تعدادي از هويتهاي عشايري ترك اين حوزه عبارتند از: قشقائي، خمسه (ايناللو، بهارلو، نفر، ...)، افشار، بوچاقچي، آغاجري، قاجار، كنگرلو، چهرازي، لره¬كي، بهارلو، سيرجان، قرائي، گوندوزلو، رائيني، ....<br /><br />تعدادي از ايلات كوچنده ترك اين حوزه جغرافيايي را ايلات قشقايي، خمسه، فارسيمدان، كشكولي، دره شوري، افشار، قرايي، بچاقچي و ... تشكيل مي¬دهند. اين حوزه، اكثريت عشاير كوچنده ترك كشور را در خود جاي داده است. <br /><br /><strong>سه-حوزه عشايري شمال شرق:</strong> اين حوزه شامل استانهاي خراسان شمالي، خراسان جنوبي، خراسان رضوي، مازندران، گلستان و سمنان مي باشد.<br /><br />تعدادي از هويتهاي عشايري ترك اين حوزه عبارتند از: گرايلو، قرائي، آينالو، مهينه¬اي، تميرلو، ناردين، گوداري، گوارسي، آلي ايلي، قاراقويونلو، بيات، قاراچورلو، ايمورلو، بوكانلو، جويانلو، بورانلو، قليجانلو، ...<br /><br /><strong>جامعه تحليل رونده عشاير كوچنده ترك:</strong><br /><br />تا يك قرن پيش در ايران، تغيير و تحولات سياسي كلان كشور توسط دولتهاي تركي عمدتا آزربايجاني كه خانواده حاكمشان داراي منشاء ايلي بود مانند سلجوقي، ايلدنيزلي، قاراقويونلو، آغ قويونلو، صفوي، آفشار و قاجار رقم زده مي شد. در كل ايران نيز در قرن نوزده بيش از ٣٠ درصد از كل جمعيت كشور را عشاير كوچنده تشكيل مي¬داد. اما طي سده اخير به موازات تغييرات سياسي و اجتماعي در كشور، در نسبت سه الگوي زيستي عشايري، شهري و روستائي نيز دگرگوني حاصل شد. نتيجتا جامعه عشايري بتدريج جايگاه و سيطره نظامي، سياسي و اقتصادي خود در كشور را از دست داد، به صورت جامعه اي پيراموني و اقماري در آمد و به سرعت رو به اضمحلال رفت. بگونه¬اي كه بر اساس نتايج آمارگيري سال ١٣٦٦ توسط مركز آمار ايران، اكنون عشاير كوچنده با ٢٠٠،٠٠٠ خانوار عشايري كوچنده، و جمعيتي حدود ١،٣٠٠،٠٠٠ نفر صرفا ٢ درصد كل جمعيت كشور را به خود اختصاص مي¬دهند. <br /><br />در همخواني با سير نزولي جمعيت عشاير كوچنده در كل ايران، وزنه جمعيتي عشاير كوچنده در ميان تركان نيز كاهش يافته است. در واقع در ميان ملل عمده ساكن در ايران، ملت ترك پس از فارسها داراي كمترين درصد عشاير كوچنده است. در حال حاضر ملل داراي بيشترين درصد منسوبيت ايلي و عشايري ايران به ترتيب نزولي عبارتند از ١-بلوچ، ٢-تركمن، ٣-عرب، ٤-كرد ٥-لر، ٦-ترك، ٧-فارس. درصد متوسط عشاير كوچنده ترك نسبت به كل جمعيت تركان منطقه در مقياس كل ايران حداكثر ٢-٣؛ در مقياس آزربايجان جنوبي اندكي كمتر از متوسط ٢-٣ درصد و در مقياس جنوب- مركز ايران اندكي بيشتر از آن است. <br /><p style="text-align: center"><br /><br /><strong>هفت زيرگروه اعتقادي ملت ترك:</strong><br /><p style="text-align: justify"><br /><br />ملت ترك ساكن در ايران را به لحاظ اعتقادي مي توان به شكل "ناباوران" (افراد غيرديني، ضدديني، ....) و "دين باوران" تصنيف نمود. به دليل تضييقات دولتي و نبود آزاديهاي اعتقادي-ديني-مذهبي در ايران تعيين دقيق تعداد "ناباوران" ترك غيرممكن است.<br /><br />"دين باوران ترك" در ايران را مي توان به دستجات زير تقسيم كرد. از اين گروهها، دو مذهب جعفري و علوي قزلباشي از مصاديق "اسلام توركي" بوده و در ميان ملل غيرتورك ديده نمي شوند:<br /><br /><strong>يك-جعفري:</strong> مذهب جعفري، قرائت تركي شيعه دوازده امامي متشرعه از اسلام اورتودوكس است. سه فرق اصلي اين مذهب با قرائت فارسي شيعه دوازده امامي متشرعه و يا مذهب امامي عبارت است از عدم اعتقاد مذهب جعفري به عصمت امامان شيعي، قائل نبودن به امتيازات صنف روحاني و در راس آنها ولايت فقيه و باور به لزوم جدائي دين از امور دولتي. تخمين زده مي شود كه اكثريت مطلق تركان ايران بر اين مذهب بوده باشند. جعفريان ترك در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.<br /><br /><strong>دو-علوي:</strong> اين گروه بازماندگان تركان قزلباش در تاريخ است. "قزلباشي-بكتاشي" قرائت تركي شيعه دوازده امامي متصوفه از اسلام هترودوكس است (در مقابل قرائت ايراني-كردي شيعه دوازده امامي متصوفه كه "اهل حق" نام دارد). فرق عمده مذهب علوي با شيعه دوازده امامي متشرعه، عدم اعتقاد علويان به شريعت اسلامي است. تخمين زده مي شود كه بين ١٠ تا ٢٠ در صد تركان ساكن در ايران بر اين مذهب بوده باشند. علويان ترك كه در ايران با نامهاي گوناگون (قيرخلار، قاراقويونلو، آبدال بيگ، صوفولار، شاملو، علي اللهي، سير طاليبي، يئدديلر، قارداش، شاغي، آتش بيگ، ...) شناخته مي شوند در سراسر آزربايجان و بخشهائي از خراسان پراكنده اند. اكثريت مطلق تركان آزربايجاني به شمول همه طوائف تاريخي ترك مانند شاهسئوه¬ن، افشار، بيات، قاراقويونلو، بهارلو، قشقائي و .... ابتدائا بر اين مذهب بوده اند. علويان ترك در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.<br /><br /><strong>سه-سني:</strong> تركان سني عمدتا در استان آزربايجان غربي (در اورميه، سلماس، خوي، ... و اطراف آنها) و قسما در استان اردبيل و گيلان ساكن اند. رايج ترين نام آنها در استان آزربايجان غربي "كوره سونني" است. تعداد تركان سني بين ١ تا ٣ درصد كل تركان ساكن در ايران است. اين دسته اكثرا شافعي و برخي حنفي، هر دو از مذاهب اسلام اورتودوكس اند. در خارج ايران ٣٠ در صد تركان جمهوري آزربايجان و اكثريت مطلق تركان آزربايجاني تركيه سني مذهب اند. سنيان ترك در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.<br /><br /><strong>چهار-جريانات پراكنده باطني، تصوفي، وحدت وجودي: </strong>اين گروهها گذار از شيعه متصوفه از اسلام هترودوكس به شيعه متشرعه از اسلام اورتودوكس (و يا عكس آن) را نشان مي دهند. ذهبيه، وحدت وجوديها، شيخيه، خاكساريه، نعمت اللهيه، مولويه، ...... را مي توان در اين دسته جاي داد. تعداد دقيق پيروان اين فرق و طريقتها كه اكثرا در شهرهاي بزرگ طرفداراني دارند معلوم نيست. همه اين دسته جات در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.<br /> <br /><strong>پنج-بهائي: </strong>دين بهائي انشعابي از شيعه دوازده امامي متشرعه است. تعداد دقيق تركان بهائي در آزربايجان و ديگر نقاط ايران دانسته نيست. اما شمار آنان پس از تاسيس جمهوري اسلامي و آغاز تضييقات سيستماتيك و قتل و كشتارهاي خياباني بهائيان توسط عوامل دولتي و بنيادگرايان امامي و فرار و مهاجرت گروهي بهائيان به خارج كشور به شدت كاهش يافته است.<br /><br /><strong>شش-امامي:</strong> مذهب امامي قرائت فارسي شيعه امامي متشرعه از اسلام اورتودوكس است. فرق عمده مذهب فارسي امامي با مذهب تركي جعفري، اعتقاد گروه نخست به عصمت امامان، امتيازات صنف روحاني از جمله ولايت فقيه و در هم آميزي امور ديني و امور دولتي است. مذهب امامي در ميان تركان پديده اي نوظهور است. رواج اين مذهب در ميان تركان ساكن در ايران، تناسب مستقيم با آسيميلاسيون و فارسسازي آنها دارد. نخستين اماميان از تركان آزربايجان به تعداد انگشت شمار در عصر صفوي – علي رغم آنكه نه طريقت صفويه و نه بنيانگذاران دولت صفويه شيعه امامي نبوده اند- پديدار شده اند. سپس در دوره قاجار - تاسيس شده توسط ايل تركي آزربايجاني قاجار كه خود بر مذهب تركي قزلباشي بود- گروهي بومي معتقد به اين مذهب در ميان تركان پديد آمد كه در آغاز از روحانيون امامي و خانواده هاي آنها تشكيل مي شده اند. در عصر دو دولت فارس پهلوي و جمهوري اسلامي مذهب فارسي امامي به سرعت در ميان صنف بازاري و برخي طبقات محروم شهري ترك گسترش يافت. پس از تاسيس جمهوري اسلامي، رايج ساختن اجباري مذهب امامي و تبديل جبري مذهب تركان جعفري، علوي، وحدت وجودي، بهائي و .... به اين مذهب فارسي، از سياستهاي راهبردي دولت جمهوري اسلامي براي آسيميلاسيون تركان ساكن در ايران و ساختن "ملت ايران" (فارسي زبان، امامي مذهب) بوده است. از اينرو مذهب فارسي امامي در ميان تركان را مي توان به عنوان مذهبي استعماري و هكذا نمايندگان ولايت فقيه و حوزه هاي علميه امامي را به عنوان عمال و پايگاههاي استعمار فارسي در آزربايجان توصيف نمود. <br /><br /><strong>هفت-مسيحي:</strong> در ايران ترك مسيحي وجود ندارد. اما بخشي از دياسپوراي تركان آزربايجاني ساكن در عراق (موسوم به توركمان) بر دين مسيحي اند. اين گروه كه سابقا تعداد آنها سي هزار تن بود و در شهر كركوك اقامت داشتند با نام "قالا گاوورو" شناخته مي شدند.<br /><p style="text-align: center"><br /><br />ز<strong>يرگروههاي كشوري ملت ترك</strong><br /><p style="text-align: justify"><br /><br />همانگونه كه ذكر شد، مراد از "خلق ترك" در اين نوشته، تركزبانان متكلم به "شاخه شرقي توركي اوغوز غربي" است. ("شاخه غربي توركي اوغوز غربي" كه توده تركزبان مركز و غرب تركيه، بالكان، قبرس و .... را شامل مي شود نيز "تركي" نام دارد). مرزهاي سياسي بين المللي توده متكلم به "شاخه شرقي توركي اوغوز غربي" را بين چند كشور همسايه تقسيم كرده است، يعني وضعيتي مشابه توده كردزبان كه بين چندين كشور خاورميانه تقسيم شده است. محل اسكان اين توده تركزبان، نخست بين دو دولت عثماني و صفوي-افشار-قاجاري تقسيم گرديده، سپس با ورود روسيه به صحنه بخشي از آن در قفقاز به قلمرو دولت تزاري ضميمه شده است. با فروپاشي عثماني، قسمتهائي از آن در كشورهاي تركيه، عراق، سوريه، اردن، لبنان و بعدها اسرائيل و پس از تجزيه اتحاد جماهير شوروي بخشهائي از آن در كشورهاي آزربايجان، ارمنستان، گرجستان و روسيه (داغستان) قرار گرفته است. بسياري از اين گروهها در كشورهاي مذكور و حتي در يك كشور خاص با نامهاي گوناگون (ترك، آزربايجانلي، آزري، توركمان، قشقائي، افشار، كوره سونني، ....) خوانده مي شوند، وضعيتي مشابه آسوريان كه به دليل تفرق و اشتقاق ملي علاوه بر آسوري به نامهاي گوناگوني چون آشوري، كلداني، يعقوبي، سرياني و .... ناميده مي گردند. <br /><br />به همه حال تركان متعلق به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي و يا "ملت ما" همه داراي هويت ملي واحدي بوده و عضو يك ملت اند. پاره هاي اين ملت امروزه در كشورهاي زير ساكن است (گروههاي مستقر در جنوب و شمال شرق ايران، آخيسقا-مئسخئت، افغانستان و كشورهاي عربي در شمار دياسپوراي تركان اند):<br /><br /><strong>يك-ايران:</strong> اين زيرگروه همه تركزبانان ساكن در ايران كه به يكي از لهجه هاي آزربايجاني، سنقري و خراساني صحبت مي كنند را شامل مي شود.<br /><br /><strong>دو-قفقاز: </strong>اين زيرگروه همه تركزبانان ساكن در قفقاز كه در دوره حكومت شوروي اصطلاحا و در راستاي سياستهاي استعماري روسيه به نادرستي "آزربايجانلي" خوانده مي شدند را شامل مي گردد و مشتمل است بر تركان آزربايجان، گرجستان، ارمنستان (قبل از ديپورت شدن) و داغستان روسيه. اكثريت دين باوران اين گروه جعفري و بخشي سني مذهب است.<br /><br /><strong>سه-آخيسقا-مئسخئت: </strong>موطن اين زيرگروه كه اصلا آميخته اي از تركان آزربايجاني قفقاز و تركان آزربايجاني تركيه است كشور گرجستان مي باشد. اكثريت دين باوران اين گروه سني و بخش كوچكي علوي مذهب است.<br /><br /><strong>چهار-شرق تركيه:</strong> اين زيرگروه عمدتا تركزبانان ساكن در ناحيه موسوم به آزربايجان تركيه مركب از استانهاي ايغدير، قارس، آرداهان، ارزروم، گوموشخانا، بايبورت و ارزينجان را شامل است. اكثريت دين باوران اين گروه سني، بخشي علوي و گروهي كوچك نيز جعفري مذهب است.<br /><br /><strong>پنج-عراق-سوريه-اردن-لبنان-اسرائيل:</strong> اين زيرگروه همه تركزبانان كشورهاي عراق، سوريه، اردن، لبنان و اسرائيل را شامل مي گردد. اكثر اين گروهها به ويژه در عراق با نام "توركمان" شناخته مي شوند. به تقريب نيمي از دين باوران اين گروه سني و نيمي علوي مذهب است.<br /><br /><strong>شش-افغانستان: </strong>در اين كشور گروه بسيار كوچكي از تركان آزربايجاني بنام افشار در هرات و كابل و احتمالا قندهار ساكن اند. افشارها بخشي از توده بسيار بزرگتر قزلباشها در اين كشور مي باشند. به جز افشارها، همه قزلباشهاي ساكن در افغانستان تغيير زبان داده و تاجيك زبان شده اند.<br /><p style="text-align: center"><br /><br /><strong>پان ايرانيسم و پان توركيسم</strong><br /><p style="text-align: justify"><br /><br />-هنگامي كه از ملت ترك ساكن در ايران سخن گفته مي شود منظور صرفا كساني هستند كه زبان مادري و ملي تاريخيشان يكي از سه لهجه "آزربايجاني" (شامل قشقائي، ايناللو و .....)، "سنقري" و "خراساني" زبان تركي، و نه مثلا يكي از زبانهاي تركمني، ازبكي و قزاقي است. در ايران "ملت ترك" غير از "ملت تركمن" و "قزاق" است. حتي خلق "ترك" و خلق "خلج" كه در بخشهاي جنوب شرقي آزربايجان جنوبي ساكن است، دو گروه ملي توركي خويشاوند اما جداگانه اند.<br /><br />-هنگامي كه از ملت ترك سخن گفته مي شود منظور صرفا متكلمين به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي است. امروزه در جهان دو ملت با نام ملي "ترك" وجود دارد: يكي شاخه شرقي توركي اوغوز غربي به وجهي كه در بند يكم ذكر شد و ديگري شاخه غربي توركي اوغوز غربي كه شامل تركان تركيه مركزي و غربي، بالكان و قبرس است (توركي اوغوز شرقي، زبان تركمني است). اين دو گروه علي رغم آنكه به دو لهجه يك زبان واحد سخن مي گويند، نام ملي هر دويشان "ترك" است و به لحاظ زباني و فرهنگي و تباري نزديكترين ملل به يكديگرند، به دلائل بسيار تاريخي، زبان شناسي، جامعه شناسي و سياسي دو ملت و دو هويت ملي خويشاوند اما جداگانه اند، مانند "عرب" كه نام ملي چند ملت متفاوت اما خويشاوند در خاورميانه و شمال آفريقا مي باشد.<br />-تقسيم شدگي لهجه اي و جغرافيائي و چندپارگي خلق ترك توسط مرزهاي بين المللي و سيستمهاي اعتقادي واقعيتي تاريخي است. اين تقسيم شدگي و چندپارگي به دليل نبود دولت واحد فراگير در تاريخ اخير كه چتر حاكميت خود را بر همه اين زيرگروهها بگستراند و نيز فقدان ذهنيتي در ميان نخبگان و روشنفكران گروههاي مذكور كه وحدت ملي آنها را درك و تقويت نمايد تشديد شده است.<br /><br />-با اينهمه، همه تركزبانان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي ساكن در ايران و منطقه فارغ از لهجه، طائفه، اعتقاد، استان و يا كشور محل سكونت و .... اعضاء و افراد يك گروه ملي بنام "ملت ترك" اند. همانگونه كه همه ارمنيان ايران، منطقه و حتي جهان و يا كردهاي ايران و منطقه منسوب به يك ملت با نامهاي به ترتيب ارمني و كرداند. <br /><br />-دسته بندي و تجزيه هويتي، ملي، زباني، فرهنگي و سياسي تركزبانان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي تحت نامهاي "ملت آزربايجان"، "تركان ايراني"، "ايرانيان آزري زبان"، "قوم قشقائي"، "طائفه افشار"، "فرقه اهل حق" و .... سياستي استعماري و در دشمني آشكار با ملت ترك و هويت و منافع ملي آن است.<br /><br />-مراكز استعماري غربي، روسي و فارسي تلاش بسيار گسترده اي را انجام داده و مي دهند تا زيرگروههاي لهجه اي، جغرافيائي، اعتقادي، طائفه اي و استاني ملت ترك ساكن در ايران و يا زيرگروههاي كشوري خلق ترك را به اقوام و گروههاي ملي جدا و متفاوت تجزيه و بدل سازند. <br /><br />-پان ايرانيسم كه بر مبناي انكار هويت ملي ملل ساكن در ايران بنياد گذارده شده، يكي از انديشه هائي است كه ملت بودن تركان شاخه شرقي توركي اوغوز غربي را انكار مي كند و از اين رو نيز انديشه اي ضدملي و ضدتركي است. <br /><br />-پان ايرانيسم كه انديشه اي زائيده استعمار فارسستان بوده و ايدئولوژي رسمي دولت ايران است علاوه بر دولت ايران و پان ايرانيستهاي آشكار، از سوي برخي از آزربايجانيان مدافع پان ايرانيسم نقابدار چپگرا (سيروس مددي) و راستگرا (مرتضي نگاهي) نيز در لفافه گفتمانهاي ديگر تبليغ و مدافعه مي شود. <br /><br />-تلقي و تقديم تركزبانان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي ساكن در ايران به عنوان اقوام و گروههاي ملي متفاوت و جدا يكي از اصلي ترين و دقيقترين معيارها براي شناخت پان ايرانيستهاي نقابدار و مدافعين سياستهاي استعماري فارسي و روسي در ميان تركان و آزربايجانيان است. هر انديشه، گروه، شخصيت و ... كه معتقد به جدائي ملي و ائتنيكي زيرگروههاي تركزبانان ساكن در ايران و منطقه- به وجهي كه گذشت- باشد، يا پان ايرانيستي آگاه است و يا متاثري ناآگاه از پان ايرانيسم.<br /><br />-اگر امروز در داخل و خارج ايران كسي يافت نمي شود كه ادعا كند كردهاي ساكن در غرب ايران و شمال شرق ايران (خراسان) و حتي كردهاي ساكن در ايران و تركيه و عراق و سوريه و قفقاز هر كدام براي خود اقوام و ملل جداگانه اي اند، اين در سايه تلاش گسترده نخبگان و مجاهدات روشنفكران كرد براي خودشناسي، تثبيت هويت مشترك و واحد كردي و شناساندن موفقيت آميز اين خود و هويت به توده كرد و جهانيان است.<br /><br />-امروز اگر دول استعماري، دولت ايران، ناسيوناليسم فارسي و پان ايرانيستهاي آزربايجاني آشكار و نهان همچو سيروس مددي و مرتضي نگاهي مي توانند ادعا كنند كه تركان استانهاي آزربايجان شرقي و غربي اقوامي جدا از تركان استانهاي همدان و مركزي، و اين دو نيز جدا از تركان ساكن در جنوب ايران و عراق و قفقاز و سوريه و تركيه و .... كه خود آنها هم هر كدام اقوام جداگانه اي اند مي باشند، اين صرفا در اثر غفلت نخبگان و روشنفكران ترك در امر خودشناسي، تثبيت هويت مشترك و واحد تركي و ناكامي در شناساندن اين خود و هويت به توده ترك و جهانيان است.<br /><br />-انديشه اي كه در ميان برخي از كمونيستهاي آزربايجاني روسگرا و روسزده مانند سيروس مددي طرفداراني داشته و صرفا بخشي از ترك زبانان ساكن شمال غرب ايران را "ملت آزربايجان-آزربايجانلي" مي نامد، در اساس انديشه اي استعماري ساخته روسيه و رايج شده توسط چپ فارس و عمال ترك آنها در ايران است. اين انديشه استعماري، ارتجاعي و فاشيستي، عليرغم آنكه طرفداران آن خود را مترقي و دمكراتيك مي خوانند، در همسوئي تمام با انديشه ارتجاعي، فاشيستي و استعماري ديگر يعني پان ايرانيسم قرار دارد.<br /><br />-يكي ديگر از انديشه هائي كه ملت بودن تركان ساكن در ايران را انكار مي كند، پان توركيسم است. اين انديشه كه سي و اندي ملت و گروه ملي تورك معاصر را ملت واحدي گمان مي كند، در تحليل نهائي انديشه اي ضدملي و ضدتركي است زيرا بسان پان ايرانيسم ملت عليحده بودن تركان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي را نفي مي نمايد.<br /><br />-پان توركيسم و پان ايرانيسم در انكار استقلال ملي و وحدت ملي تركان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي و يا ملت ترك وحدت نظر دارند.<br /><br /><strong>گرچه يه هو!!!! </strong><br /><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-1044557801216224566?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-22993253542869497622008-11-18T13:52:00.000-08:002008-11-18T13:54:34.264-08:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><strong>انتخابات سنقر در عصر پسامدرن! </strong><br /><br />نگارش یافته توسط محمد صادق زماني<br /> <br /> <br />09 تیر 1387 ساعت 11:48 <br /><br />محمد حسين حيدريان نماينده سنقروكليايي(شهري در شرق كرمانشاه) روز شنبه درگذشت. سنقروكليايي شهري است با حدود 130 هزار نفر جمعيت كه 95 درصد آن شيعه دوازده امامي هستند. نام سنقر را به دو روايت براي اين شهر كوهستاني برگزيده اند؛ بايسنقرميرزا پسر تيمور لنگ مدتي را در آنجا با سپاهش ساكن بوده و بعد از وي تعدادي از همراهانش در اين محل مي مانند و نام شهر را از اسم پسر تيمور مي گيرند. روايت دوم اين است كه سنقر را از نام پرنده اي بنام سنقر گرفته اند. <br /><br />75 درصد مردم اين شهر كُردزبان بوده و 25 درصد تُرك زبانند. از ديرباز بحث‌هاي نژادي و جدال‌هاي پان تركيسمي و پان كرديسمي بين مردم سنقر وجود داشته و هر روز هم بر دامنه آن افزوده شده است. <br /><br />بهمن الياسي نماينده مردم اين شهرستان در مجلس هفتم توانست با توسل به يكي از حربه‌هاي روانيِ قومي پيروز ميدان رقابت باشد؛ در شرايطي كه كفه ترازو به نفع « نلسون حضرتي» رقيب وي سنگين بود در آخرين شب تبليغات، طرفداران الياسي( كردزبان‌ها) براي غلبه بر حضرتي(كانديداي محبوب تُرك زبان‌ها) بر تن يك سگ لباس كُردي پوشانده و روي پلاكاردي كه بر گردن اين حيوان آويزان بود اين جمله به چشم مي‌خورد:« كُردها همه سگ هستند.... طرفداران نلسون حضرتي»؛ و همين حربه توانست خشم كُردها را برانگيزد تا به الياسي رأي دهند. <br /><br />الياسي در طول چهار سال نمايندگي‌اش در مجلس هفتم مشغول فعاليت هاي اقتصادي و ساخت و ساز بود كه همين باعث شد مردم سنقر به شدت عليه او شوند و زماني كه احمدي نژاد(در سفر استاني به كرمانشاه) در جمع مردم اين شهر حاضر شد شعارهاي تند سنقري‌ها عليه الياسي، احمدي نژاد را بر آن داشت به اين نماينده مجلس كه مي‌خواست خيرمقدم بگويد اجازه سخنراني ندهد. <br /><br />همه فكر مي كردند الياسي براي انتخابات مجلس هشتم نمي آيد چون محبوبيت ندارد و مردم از او گريزانند اما او آمد و در سطح وسيعي تبليغات انتخاباتي اش را آغاز كرد و سعي كرد با پول و كمك هاي جنسي مردم را به سمت خود بكشاند و در اين كار موفق شد. <br /><br />در چنين شرايطي محمد حسين حيدريان( دبيرجامعه شناسي و كُردزبان) كه سه دروه پياپي كانديداي مجلس شده بود اما پس از صرف هزينه هاي بسيار نتوانسته بود اعتماد مردم را جلب كند وارد ميدان شد. اما او اكنون ديگر محمدحسين قبلي نبود زيرا از دو سال پيش به سرطان مبتلا شده بود. <br /><br />صحنه انتخابات و تبليغات انتخاباتي مجلس هشتم صحنه يكه تازي كردهاي سنقري بود زيرا كانديداهاي ترك زبان‌ از شهرت و نفوذ كمي برخوردار بودند. در نهايت، حيدريان رقيب اصلي الياسي شد و توانست با تحريك احساسات انساندوستانه مردم، پيروز انتخابات باشد و الياسي را شكست دهد. <br /><br />شيريني اين پيروزي يك هفته پس از اعلام نتايج به كام حيدريان تلخ شد. هواداران الياسي با حمله به خانواده حيدريان يكي از پسران او را با چاقو به شدت زخمي كردند به گونه‌اي كه با هليكوپتر(بالگرد) به تهران منتقل شد. <br /><br />طرفداران حيدريان در تبليغات انتخاباتي اينگونه با مردم درد و دل مي كردند:« مردم عزيز! خود شما شاهدين كه آقاي حيدريان چند دوره كانديدا شده؛ نوبتي هم كه باشه نوبت خودشه. به خاطر بيماريش بهش رأي بدين شايد روحيه‌اش بهتر بشه و بيماريش شفا پيدا كنه....». <br /><br />محمد حسين حيدريان نماينده سنقر و كليايي پنج‌شنبه شب به علت بيماري سرطان در بيمارستان ساسان درگذشت. <br /> <br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-2299325354286949762?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-89271089359652584482008-11-18T13:49:00.000-08:002008-11-18T13:51:21.037-08:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><strong>کمپین در نانوایی، گزارشی از زنان خودسرپرست سنقر/زینب پیغمبرزاده </strong><br /><br />18 شهریور 1386 <br /><br /><br />از میان بازاری پر از لباس های رنگارنگ کردی و همهه زنان و مردان کرد و ترک می گذریم. بوی نان تازه از انتهای کوچه بن بست در این ظهر تابستان بی اختیار ما را به زیر آن طاقی تاریک می کشاند . پشت این در باز و این پرده رنگ و رو رفته زنانی را می یابیم که تمام روز را برای سیر کردن شکم بچه هایی تلاش می کنند که هیچ حقی بر آن ها ندارند. <br /><br />اینجا انجمن بانوان نیکوکار کوثر در شهرستان سنقر است . شهری محصور در میان کوههایی زیبا ، با ترکیب قومیتی دوپاره کرد و ترک . سعی می کنم وارد یکی از دو دالانی می شوم که در آن زنانی نسبتاً جوان نان های محلی می پزند ، اما هرم گرما مرا به عقب می راند . حتی نمی توانم تصور کنم که چگونه سال هاست هر روز از صبح تا شب کنار این تنورهای داغ می ایستند . معصومه زن جوانی که چهار سال است اینجا کار می کند می گوید :" تازه الان هوا بهتر شده بعضی وقت ها این قدر هوا گرم می شود که باید روزی دوبار لباسهای خیس از عرق مان را عوض کنیم ." <br /><br />هر طوری هست کنار تنورهایشان میایستیم و با زنانی که خمیر می گیرند از قوانین تبعیض آمیز می گوییم . آنها درد آشنا تر از آنند که لازم باشد ، برایشان رنج زنان را تصویر کنی. خودشان از بچه هایی می گویند که سالهاست از آنها گرفته شده اند .از تلاش بی حاصلشان برای ترک دادن شوهران معتاد و از جوانی هایی که در راهروهای دادگاههای خانواده در جستجوی سراب طلاق به تاراج رفته اند . زهرا زنی بیست و هفت ساله ای که با مادر پیرش زندگی می کند ، از دور باطلی می گوید که در آن گرفتار شده است :" فقط یه سال با شوهر اولم زندگی کردم که فهمیدم معتاده . همه چیزم رو بخشیدم و ازش جدا شدم . تازگی ها فهمیدم که شوهر دومم هم معتاده و تازه غیر من یه زن دیگه داره که هیچی ، بچه هم داره . می خوام از اون هم جدا بشم ." <br /><br />معصومه از بهزیستی و کمیته امدادی می گوید که از آنها حمایت نمی کنند .آنها معتقدند معصومه خود سرپرست نیست ، چون شوهر دارد . اما شوهر معتاد او اگر هم بتواند چند ماهی سر کار بماند و اخراجش نکنند ، هر چه که در بیاورد خرج مواد می کند . معصومه می ماند و مخارج بچه هایی که دیگر کم کم دارند بزرگ می شوند ‌، اجاره خانه و قسط های وام ها و قرض هایی که مدام بیشتر و بیشتر می شوند. <br /><br />سارا برایشان از مسئولیت مادر بودن می گوید . از اینکه که وظیفه مادری فقط تر و خشک کردن بچه ها نیست . اینکه اگر برای تغییر قوانین تلاش کنیم دیگر دخترهایمان مشکلات ما را نخواهند داشت . حرف های سارا امید را در دل های ناامید آنها بیدار می کند . یکی یکی اسم هایشان را می گویند تا سارا برای اولین بار در فرم های کمپین بنویسد ، شغل : ‌نانوا . <br /><br />همه اما به این راحتی ها راضی نمی شوند . طیبه زن میانسالی که پشت پیشخان نشسته کبودی روی صورتش را نشان می دهد .حتی اینکه از شوهرش کتکش می خورد ، او را وا نمی دارد تا زیر برگه ای را امضا کند که به این نابرابری ها نه می گوید . طیبه خسته تر از آن است که به آینده فکر کند . زندگی دیگر برایش تمام شده . انگار با همین چهل و چند سال سنش مدت هاست منتظر است مرگش فرا رسد . به زن جوانی که به تازگی از شوهرش طلاق گرفته ، اعتراض می کند که چرا خیال ازدواج دوباره دارد. اما حتی او هم می تواند جهان دیگری را برای زنان متصور شود. منتها نه برای خودش، برای دخترش . طیبه می گوید قبل از اینکه درس دخترش تمام شود و سرکار برود محال است او را شوهر دهد . حق دارد نباید اجازه دهد کوکی دخترش در میان صدای گریه بچه ها و سرود ظرف های مسین در سیاهکاری مطبخ گم شود. <br /><br />به زهرا که نگاه می کنم باورم نمی شود که فقط پبیست و هفت سال دارد . وا می رود :"‌یعنی خیلی پیرتر از اینا به چشم می یام ؟" او یازده سالگی ازدواج کرده و حالا یک سالی است که از شوهرش جدا شده . همه همکارانش به او قبطه می خوردند که هم توانسته بچه هایش را پیش خودش نگه دارد و هم خانه اش را .سه دانگ خانه به اسم اوست و سه دانگ دیگر به اسم شوهرش . او به خانه نیاز دارد برای اینکه بچه هایش را دست تنها با حقوق روزی هزار و پانصد تومان بزرگ کند . <br /><br />نانوایی پر از صدای زنها می شود . زنان نانوایی که به کردی یا ترکی مشتریانشان را تشویق به امضا می کنند و صدای زنانی که به دنبال گوش شنوایی می گردند ، تا از دردهایی بگویند که فراتر از مرزهای قومی و زبانی زندگی هایشان را به کابوسی پایان ناپذیر بدل کرده.عطر شوید و نعنای خشک کرده حیاط را پر کرده و ما <br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-8927108935965258448?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-30652411706386534822008-11-18T12:29:00.000-08:002008-11-18T12:30:47.214-08:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: center"><br /><strong>سونقورSunqur <br />سنقر</strong><br /><br /><strong>نامهاي تركي شهرها و اماكن جغرافيائي آزربايجان و ايران، ريشه شناسي و وجه تسميه آنها<br /><br />مهران بهاري<br /><br />يكشنبه، ١٦نوامبر- ٢٠٠٨<br />آراگون، اولو سويوق آيي، سيچان ايلي<br />Aragün, Ulusoyuq ayı, Siçan ili<br /><br />http://toponimler.blogspot.com/</strong><br /><strong>سونقورSunqur <br />سنقر</strong><br /><p style="text-align: justify"><br />سونقور كلمه اي تركي است كه به تنهائي و يا در تركيبات گوناگون در نام شهر و روستاهاي متعددي وجود دارد مانند سنقر (دهي از دهستان ميان کوه بخش چپيشلي (چاپشلو) در شهرستان ترك نشين دره گز افشار يورد در شمال شرقي ايران)، سونقور اووا (سنقر آباد، در اطراف كرج، باخزر، كندوان،...)، سونقوراق (سنقرك)، سونوقورا (سنقره)، ... يكي از مشهورترين آنها شهري از آزربايجان به همين نام است كه امروزه در تقسيمات كشوري در تركيب استان كرمانشاهان در غرب ايران قرار داده شده و مركز شهرستان سنقر و كليائي است. كليائي نام بخش كردنشين اين شهرستان است. از آنجائيكه اين شهرستان از دو قسمت ترك نشين و آزربايجاني سنقر و كردنشين و كردستاني کليايي تشکيل يافته بود، به نام سنقر و کليايي ناميده شد. شهرستان سنقر و کليايي از شمال به شهرستان آزربايجاني قوروا (قروه) در استان كردستان، از شرق به شهرستان آزربايجاني اسدآباد در استان همدان، از جنوب به شهرستان صحنه و از غرب به شهرستان کامياران محدود مي‌شود. شهرستان سنقر و كليايي از نواحي جالب توجه و زيباي استان كرمانشاه است كه در جلگه هموار و زيبايي واقع شده و اطراف آن را رودخانه، سبزه زار، باغات و بيشه زار فرا گرفته است و قله‌هاي كوه‌هاي آن تا اواخر تابستان از برف زمستاني مي‌درخشد. <br /><br />در دوره صفويه اسدآباد و سنقر آزربايجان يك واحد اداري شمرده مي‌شده ‌اند. پس از آن تا زمان شاه عباس صفوي اين منطقه به همراه بخش بسيار بزرگي از غرب و جنوب آزربايجان ضميمه قلمرو امپراتوري عثماني گرديد. در دوره افشاريه و زنديه سران ايل کليايي که خود را از اعقاب صفي خان از خانهاي دوره صفوي مي‌دانند به حکومت سنقر منصوب شدند. در اين دوره نام قسمت کردنشين شهرستان سنقر و كليائي از اسم اين ايل ماخوذ و به کليايي معروف شد. در زمان فتحعلي شاه قاجار فرزند وي فتح‌الله ميرزا به حكومت سنقر گماشته شد. سپس اين ناحيه با نواحي كنگاور (نك. كنگه وه ر)، ملاير و تويسركان (نك. توي سرگه ن) كه همه در حاشيه آزربايجان ائتنيك و تاريخي قرار دارند يكي شده و تحت حكمفرمايي شاهزاده شيخعلي ميرزا (پسر فتحعلي شاه) قرار گرفت. در زمان ناصرالدين شاه سنقر و كليايي بار ديگر ضميمه اسد آباد در آزربايجان شد. <br /><br />سنقر و نواحي ترك نشين آن، ادامه طبيعي مناطق ترك نشين استان آزربايجاني همدان و به ويژه شهرستان اسدآباد اند. زبان مردم شهر سنقر، قلعه فرهاد و برخي روستاهاي پيرامون تركي و زبان ساكنان روستاهاي غرب آن كردي است. در دهه ها و سالهاي اخير بويژه حين جنگ ايران و عراق، دهها هزار تن از كردان ايراني و عراقي به اين ناحيه ترك نشين مهاجرت نموده اند. به صورتي كه اكنون تركان در اين شهر تاريخا تركي و آزربايجاني به صورت اقليت در آمده اند. در سنقر همچنين گروه كوچكي از فارسان (عمدتا كارمندان و نظاميان) ساكنند. در نتيجه بسياري از ساكنين شهر به دو و يا سه زبان آشنائي دارند. در مجموع تركان اين ناحيه در مقايسه با ديگر بخشهاي حاشيه اي آزربايجان به درجات بيشتري از روند فارسسازي و آسيميلاسيون ملي متاثر شده اند.<br /><br /><strong>ريشه شناسي</strong><br /><br />١-سونقور Sunqur: كلمه اي تركي بوده و به معني نوعي پرنده وحشي، و مرغ شکاري كوچكتر از توغرول، بزرگتر از قرقي؛ نوعي باز كه از انواع ديگر بازها درشتتر و قويتر است؛ عقاب و يا شاهين درشت و نيرومند است. فرمهاي گوناگون آن در زبانهاي تركي: سنقر، سونقار، سنقار، سينقور، سونغور. وام واژه اي ديرين در زبان مغولي (با تغيير حرف "س" به "ش": شينقور): شينقور (تاريخ سري مغولان)، شونخور (اوردوس، خالخا، بوريات، قالموق)، شونقار، شونغار، شومقار، ... فرم مغولي در شكل شونقور به زبان تركي داخل شده است. اين كلمه از زبان تركي وارد زبانهاي فارسي و عربي شده است.<br /><br />در ادبيات فارسي به تركي بودن نام اين پرنده و زيستن آن در مناطق سردسير شمالي ترك نشين (خزر، بلغار، ...) اشاراتي شده است: "پرنده اي است شکاري مثل باز که در هندوستان بواسطه حرارت نزيد و اين ترکي است" (غياث اللغات). ويا: <br /><br />عدلش بدان سامان شده، کاقليمها ويران شده <br />سنقر بهندستان شده، طوطي ببلغار آمده (خاقاني)<br /><br />سنقري را کز خزر يا سردسير آموخته <br />در حبش بردن بگرما برنتابد بيش از اين (خاقاني)<br /><br />٢-سونقور پرنده شكاري شاهان ترك بوده است: "سنقر به معني سنقار و آن مرغي باشد شکاري از جنس چرغ گويند. بسيار زننده ميباشد و پيوسته پادشاهان بدان شکار کنند" (برهان). <br /><br />٣-اسم سنقر در نام يا لقب برخي از شاهان، فرمانروايان و فرماندهان ترك بكار رفته است مانند باي سونقور، آغ سونقور، قارا سونقور، آلپ سونقور و غيره .... "كوذئگوموز آلپ سينقور تكين" (دامادمان آلپ سونقور تكين). اين نام قبل از اسلام نيز در ميان تركان مرسوم بوده است، چنانچه نام فرمانده هياطله (آغ هونها) در جنگ با پيروز (فيروز) پادشاه ساساني كه به شكست و كشته شدن دومي در سال ٤٨٤ ميلادي منجر شد، "آخشنوار" و يا "آخشينقار- آق سونقور" بود كه از وي در شاهنامه به شكل "خوشنواز" ياد مي شود (پس از اين جنگ دولت ساساني خراجگزار دولت آغ هون هپتالي شد). بعدها در دوره اسلامي بويژه به عهد سلجوقي و بعد از آن، "سنقر" به يكي از رايج ترين اسامي مردان ترك تبديل شده است، مانند نام سنقر بن مودود بنيانگذار دولت تركي اتابكان فارس يا سلقريان.<br /><br />٣-در تركي قديم به هنگام فوت امپراتوران ترك عبارت "سونقور بولماقSunqur bolmaq " گفته مي شد (خاقان سونقور بولدوXaqan sunqur boldu -امپراتور فوت كرد). احتمالا اين اصطلاح در رابطه با عقيده تناسخ در ميان تركان شاماني و آنيميست باستان است كه به رجعت خاقانهاي خود در قالب پرندگان و حيوانات نيرومند و درنده باور داشته اند. <br /><br /><strong>وجه تسميه</strong><br /><br />در استان كرمانشاه و كردستان شهرها و روستاهاي ديگري نيز با نام پرندگان و مرغان شكاري موجودند، مانند روستاي "دوغانDoğan " (طوغان) به معني شاهين در شهرستان قوروا (قروه) در استان كردستان. با اين همه به نظر مي رسد كه نام شهر سونقور آزربايجان برگرفته شده از نام يكي از فرماندهان دوره امپراتوري تركي سلجوقي به همين نام باشد، مانند نام شهر آزربايجاني بيجار (نك. بيجار-بايجار) در استان كردستان كه باز از نام يكي از امراي ترك گرفته شده است. اكنون بقعه اي كه در محل به بقحه مالك معروف است از اين دوره بر جاي مانده است و در برخي از منابع احتمال داده شده كه سنقر نامي كه اين محل را از سوي شاهان عصر داشته است در آن مدفون باشد. علاوه بر آن گفته مي شود كه در دوره امپراتوري تركي سلجوقي، اميران شهر سونقور آزربايجان در استان فعلي كرمانشاهان و پيرامون آن به نام "آق سنقرAğsunqur " معروف بوده‌اند. بواقع قديمي ترين متني که نام سنقر بدين صورت در آن آمده، کتاب تواريخ سلاجقه مربوط به همين دوره است. يكي از دولتهاي آزربايجاني پيش از مغول نيز آق سنقريان (آغ سونقورلولارAğsunqurlular -احمد يليان، ١٢٢٧-١١٠٧) نام داشته است. در ميان فرمانروايان اين دولت تركي آزربايجاني، آق سنقر نامي ديده مي شود كه بيش از ديگران با نواحي جنوبي آزربايجان يعني همدان و پيرامون آن (كه شهر سنقر در آن جاي مي گيرد) پيوستگي دارد. در زير به اين سلسله آزربايجاني و سپس به سه تن از فرمانروايان برجسته ترك آزربايجاني كه داراي نام سنقر بوده اند به اختصار اشاره مي شود:<br /><br />سلسله آق سنقريان آزربايجان: دولت آق سنقري و يا احمد يليان، دولتي تركي-آزربايجاني است كه پس از فتح آزربايجان توسط تركان سلجوقي، بيش بر يکصد سال بر بخش اعظم آن حکمروايي داشته است. اين دولت پس از حمله مغولان به آزربايجان و از جمله به مراغه پايتخت آق سنقريان، منقرض گرديد. فرمانروايان خاندان آق سنقري عبارتند از امير احمد يل، آق سنقر يليان، ارسلان ابه يليان (آرسلان آبا، نك. آوه-آبا، نك. آسلاندوز)، فلک الدين بن ارسلان ابه، علاء الدين کرپا ارسلان (نك. قوروا-قروه)، پسر علاء الدين و بانوئي از نوادگان علاءالدين. <br /><br />آق سنقر احمديلي: وي از اميران بزرگ سلجوقي در مراغه و آزربايجان بود. در سال ١١٣١ م، سلطان محمود (پسر سلطان‎محمدبن ملکشاه) در همدان آزربايجان درگذشت و آق سنقر كه اتابک داوود وليعهد و پسر سلطان محمود بود، به اتّفاق ابوالقاسم دَرْگَزيني اَنَس‎آبادي وزير (نك. درگز-درجزين-درگزين)، داوود را به جاي او به تخت نشاند. بسياري از جنگهاي آق سنقر با رقباي خود در نزديكي همدان امروزي رخ داده است. آق‎سنقر در جنگ ميان ملک داوود با طغرل (توغرول-برادر سلطان محمود در آزربايجان كه دعوي سلطنت داشت) در نزديکي همدان، از فرماندهان سپاه ملک داوود بود. از کسان طغرل، قرا سنقر (قاراسونقور) به زنگان (نك. سينقان-زنجان) گريخت و بيشگين (نك. پيشگين-مشگين شهر) و ديگران نيز به اردبيل رفتند. آق سنقر شهر اردبيل را براي مدت نسبتا" طولاني در محاصره گرفت. سلطان طغرل، قرا سنقر را به جنگ ايشان فرستاد و وي در خارج از شهر اردبيل با سپاه آق سنقر روبرو شد. در اين جنگ، قرا سنقر شکست سختي خورد. پس از آن آق سنقر، به جنگ با مسعود برادر ديگر سلطان محمود برخاست و تبريز را محاصره کرد تا اواخر دسامبر ١١٣١، با يکديگر از در سازش در آمدند. در سال ١١٣٣ نيز آق سنقر همراه مسعود براي جنگ با طغرل روي به همدان نهاد. در اين جنگ طغرل شکست خورد و به ري گريخت و مسعود بر همدان آزربايجان و شهرهاي اطراف چيره گرديد. ولي در همان ايام که شکوه و توانايي آق سنقر بي‏اندازه شده بود، در مرغزار قَرِاتگين (قاراتيگين، نك. بهار-قراتگين)، در نزديک همدان و در چادر خود، همچون پدرش احمد يل، به دست چند تن از باطنيان و با ضربات کارد کشته شد. ابن اثير مي‏نويسد: "آن کسان را مسعود برانگيخت که او را بکشتند". ظاهراً اين کار به انگيزة ترس مسعود از شوکت و اقتدار آق‎سنقر در آزربايجان و به تحريک وزير طغرل ابوالقاسم درگزيني انجام يافته است. نظامي گنجوي (١٢١٧م) هفت‎پيکر خود را به نام علاءالدّين يکي از نوادگان آق‎سنقر سروده است.<br /><br />اتابك سونقور، نياي دولت تركي سالغوريان در جنوب فارسستان: اتابك سونقور نياي سالغوريان كه در اصل از تركمانان كارگزار سلجوقيان بوده اند، ميباشد. حكومت اتابكان سالغوري فارس-كرمان يكي از نخستين نمونه هاي حكومتهاي محلي تاسيس شده توسط تركهاي آزربايجاني در فارسستان (پرشيا) و در خارج خاك آزربايجان است. سالغوريها مانند اكثر ديگر دولت هاي تركي به داشتن حكمرانان زن (آبيش خاتون، تركه¬ن خاتون) مشهور بوده اند، پديده اي كه در ميان اقوام ايراني زبان فوق العاده نادر است. در ميان سالورها زناني مانند بورلا خاتون و سالور بارچين كه به امارت رسيده اند نيز ديده ميشوند. <br /><br />آق سونقور قسيم الدوله، جد خاندان تركي زنگي و اتابكان موصل: وي يكي از ياران و امراي بزرگ جلال‎الدين ملکشاه سلجوقي و والي حلب از ١٠٨٦م به بعد بود. نام پدر او آل‎ترغان از قبيله ترك «ساب‎يو» است. مورخان او را اميري عادل و نيکوسيرت و با سياست توصيف کرده اند. در ايام حکومت آق ‎سنقر عدل و امنيت و ارزاني در زمينهاي متصرفي او حاکم بود. آق‎سنقر حلب را نيز به خوبي اداره کرد و در آنجا امنيت کامل برپا ساخت و پيرامون شهر را از دزدان و راهزنان پاک کرد، تا آنجا که شهر حلب در زمان او مرکز تجارت گرديد و بازرگانان از هر سوي روي به ان شهر نهادند. <br /><br /><strong>ريشه شناسي و وجه تسميه هاي نادرست</strong><br /><br />١-در برخي منابع فارسي و دولتي گفته مي شود: "سنقر در لغت فارسي به معني (پرنده) شكاري است". اين بيان صحيح اما ناقص، با ذكر نكردن اين واقعيت كليدي كه سنقر كلمه اي تركي و وام واژه اي در فارسي است، در خواننده ناآشنا اين فكر نادرست را القا مي كند كه سنقر كلمه اي فارسي است. <br /><br />٢-گفته مي‌شود كه "سنقر در ابتدا يك اردوگاه مغولي بود كه بعدها به شهر تبديل شده است". اما بر خلاف اين ادعا به نظر مي رسد اين شهر آزربايجاني، كه نام خود را از يكي از فرماندهان و اميران دوره امپراتوري تركي سلجوقي برگرفته باشد، بسيار پيشتر از آن موجود بوده است. <br /><br />٣-برخي ادعا نموده اند: "احتمال مي‌رود اين پرنده در اين شهرستان وجود داشته و به همين جهت اين ناحيه به سنقر معروف شده‌است". البته اين احتمال ضعيف وجود دارد، اما احتمال اقوي آن است كه نام اين شهر منسوب به يكي از فرماندهان و بزرگان تركي دوره سلجوقي و ترجيحا حكام دولت تركي آزربايجاني آغ سنقر بوده است. <br /><br /><strong>نتيجه</strong><br /><br />نام شهر آزربايجاني سونقور، مانند بسياري از شهرها و روستاها و رودها و كوهها در مناطق آزربايجاني و غيرآزربايجاني استانهاي كردستان و كرمانشاهان، كلمه اي تركي است. سونقور در زبان تركي به معني نوعي مرغ شكاري (شاهين و عقاب) كه مرغ شكاري و سمبل سلاطين و شاهان ترك بوده مي باشد. نام اين شهر آزربايجاني از اسم يكي از اميران دوره امپراتوري تركي سلجوقي برگرفته شده است. <br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-3065241170638653482?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-36889396714893474682008-10-05T00:23:00.000-07:002008-10-05T00:24:22.713-07:00<strong>مسئله آذربایجان به صورت راسته حسینی / سید حیدر بیات</strong><br />خزل آی ۱۴, ۱۳۸۷<br /><br /><br />دو سه هفته پیشتر بحثی بین سایت پیک نت و دوست شاعرم جناب اسماعیل جمیلی در گرفته بود مبنی بر اینکه نویسندگان آذربایجان در تهران چرا دستگیر شده‌اند؟ بنده نیز قاتی ماجرا شده و یادداشتی به پیک نت فرستادم. پیک نت یادداشت مرا به صورت کامل منتشر کرد، اما تیتری را به آن افزود که تمام رشته‌های نگارنده را پنبه نمود. بنده توضیح داده بودم که اکثر نویسندگان آذربایجانی پس از تبریز در تهران زندگی می‌کنند و بیشتر محصولات نشریات ترکی نیز در تبریز و تهران تولید و منتشر می‌شود و تیتر پیک نت این بود: تولید فرهنگی از تهران برای آذربایجان.<br /><br />این تیتر تداعی‌گر این معنا بود که تولیدات فرهنگی آذربایجانی در تهران مشتری ندارد و فقط تولید می‌شود و مشتریان آن در آذربایجان هستند. نگارنده قصد نداشت که به این شیطنت یا سوء تفاهم پیک‌نتی پاسخ بگوید، لیکن خواندن یک مقاله در شرق اوسط انگیزه‌ای شد برای پیگیری دوباره ماجرا. منتها نه برای اینکه پاسخی برای کسی داده باشم بلکه برای اینکه حقیقت مسئله آذربایجان واقعا برای دوست و دشمن روشن گردد و بالاخره اصحاب رسانه و سیاست بدانند که اصل این قضیه چیست.<br /><br />ابتدا بهتر است توضیح مختصری در مورد مقاله‌ شرق اوسط بنویسم. عنوان مقاله به عربی چنین است: غیاب عربی فی القضیه الکردیه (غیبت عربی در مسئله کرد) به قلم آزا حسیب قرداغی.<br />این مقاله توضیح میدهد که مسئله کرد در عراق که اکنون برای مردم عراق و جهان عرب تا این اندازه حاد می‌نماید یک مسئله امروزی نیست بلکه سابقه دهها ساله دارد اما جهان عرب و سیاستمداران و رسانه‌های عربی یا آن را ندیده‌اند یا به سادگی از کنار آن گذشته‌اند و این مسئله سبب شده است که کردهای عراق در غیاب حساسیت‌ جهان عرب هزینه‌های بسیاری را متحمل شوند و…<br /><br />این مقاله جهان عرب را متهم می‌کند و جهان عرب جوابی جز شرمساری و قبول آن ندارد، به گونه‌ای که شرق اوسط این سند - و این داغ تغافل را که نویسنده به پیشانی جهان عرب می زند- منتشر می کند.<br /><br />با خواندن این مقاله به یاد وضعیت امروز آذربایجان افتادم و اینکه هنوز رسانه‌های فارسی تصور روشنی از مسئله آذربایجان ندارند و باید اندکی بیشتر در این مورد درنگ نمود و برای آنان توضیح داد.<br /><br />اما توضیح مسئله: چیزی که اینروزها از آن با عنوان حرکت ملی آذربایجان نام برده می‌شود سابقه‌ای حدودا ۱۰۰ ساله دارد. مرحوم میرزا حسن رشدیه، پدر مدارس نوین ایران و به تعبیر فرهنگ معین «پدر فرهنگ ایران»، برای مدارس جدید خود که برای نخست بار در ایران تاسیس کرده بود. سه کتاب تالیف کرد. یکی از این کتابها به زبان عربی، دیگری به زبان فارسی و سومی به زبان ترکی با نام وطن دیلی، و این کتابها در مدارس جدید تدریس شدند. جبار باغچه‌بان نیز کتاب شعری برای کودکان به زبان ترکی با نام «پروانه نئجه قیزدی» دارد که احتمالا برای آموزش در مدارس استنایی آن زمان تدارک دیده بود.<br /><br />بعد از به قدرت آمدن رضا شاه اما زبان ترکی ممنوع شد و کار رشدیه در این زمینه ناتمام ماند. بعد از رضا شاه و در اوایل حکومت محمد رضا شاه نیز مسئله فرقه دموکرات آذربایجان پیش آمد. در زمان حاکمیت فرقه زبان رسمی در آذربایجان ترکی بود، و حتی کارنامه‌هایی که در آن زمان برای دانش آموزان صادر شده است نیز به زبان ترکی است. بعد از شکست فرقه، سنت ترکی نویسی و ترکی خوانی در آذربایجان - با افت و خیزهایی که دارد – هماره وجود داشته است، لیکن به مثابه آتش زیر خاکستری تا زمان انقلاب پنهان ‌ماند. در اوایل انقلاب دوباره این مسئله مطرح شد و نشریات چندی از جمله نشریه وارلیق و یولداش منتشر شدند، لیکن با شروع جنگ ایران و عراق دوباره مسئله فروکش کرد لیکن مجله وارلیق همچنان و تا به امروز منشتر میشود و یکی از معروفترین نشریه‌ها نه تنها در آذربایجان بلکه در تمام کشورهای ترک زبان است.<br /><br />بعد از جنگ این مسئله دوباره مطرح شد و در اواخر ریاست جمهوری آقای هاشمی رفسنجانی به اوج خود رسید. با آمدن سید محمد خاتمی نشریات بسیاری اعم از نشریات دانشجویی و نشریات استانی به صورت دوزبانه و هر ازگاهی تک زبانه به ترکی منتشر می‌شوند. دولت ابتدا با یک نگاه فانتزی به این مسئله نگاه می‌کند لیکن مسئله رفته رفته جدی و جدی‌تر میشود. در کنار این ماجراها مسئله همایش سالانه قلعه بابک و پخش‌سی‌دی‌های تصویری آن در بین مردم و اخبار آن از انترنت حاکمیت نیز برخوردهای خود را تشدید می‌کند.<br /><br />اینها مسائلی از آذربایجان بودند که اکثر رسانه‌های فارسی کم و بیش نسبت به آن آگاهی دارند. لیکن مسئله‌ای که میخواهم مطرح کنم چیزی غیر از این است و آن جغرافیایی است که این مسئله در آن اتفاق می‌افتد. اکثر مردم و از جمله احتمالا گردانندگان سایت پیک نت فکر می‌کنند که آذربایجان در چهار استان آذربایجان شرقی، غربی، اردبیل و زنجان خلاصه شده است. اما این دوستان به دو مسئله توجه ندارند. نخست اینکه پراکنش جمعیت ترکان از مرزهای غربی آذربایجان تا تهران و قم ادامه دارد. به عبارت دیگر مابین تبریز و تهران و تبریز و قم روستاهای ترک زبان بومی به صورت لاینقطع وجود دارند که شامل روستاهای ترک زبان قزوین، کرج، همدان، بوئین‌زهرا، ساوه، شهریار، اراک و خود قم هستند و بنده بسیاری از این روستاها را از نزدیک دیده‌ام. حتی در بخشهای جنوبی، و شرقی قم یعنی در دو سوی جاده قم و کاشان نیز روستاهای ترک زبان وجود دارند. این ترکهای بومی که زمانی خود را ترک غیر اصیل می‌دانستند امروزه به برکت وجود اینترنت و نشریات و احیانا رادیوها و ماهواره‌ها و نیز حضور دانشجویان و سربازان این مناطق در بین سایر ترکان آذربایجان، اینک خود را یک ترک درجه دوم نمی‌دانند و نسبت به هویت و زبان ترکی خود حساس هستند. در میان ۱۹ نویسنده و روشنفکری که در تهران و به همراه مهندس صرافی دستگیر شده‌اند، نام حسین حیدری نیز به چشم میخورد. حسین حیدری از ترکان قزوین و صاحب امتیاز نشریه دوزبانه دانشجویی اولوس بود و خود همین نشان می‌دهد که گستره جریان موسوم به حرکت ملی آذربایجان چه قدر گسترده است. علاوه بر آن میتوان به شهر قم اشاره کرد. در این شهر بیش از چهار استریوی ترکی فعالیت می‌کنند که عمدتا محصولات عاشیقی و موسیقی ترکان بومی منطقه را تامین می‌کنند و بیش از صد عاشیق و نوازنده شاهسون و … در قم، ساوه و سایر مناطق تهران، قزوین، همدان و مرکزی زندگی می‌کنند که برای اینکه حرف بی‌مدرکی نزده باشم دوستان می‌توانند به مقاله «قم، ساوه عاشیق محیطی» که در سایت اینجانب منشتر شده است مراجعه نمایند و در همین روزها گویا تضییقاتی نسبت به برخی از عاشیقهای قم از جمله عاشیق محبوب و جوان، اکبر غلامی صورت گرفته است.<br /><br />شاخص‌ترین نماد هویت‌خواهی ترکان این منطه مراسم سالانه بزرگداشت حکیم تیلیم‌خان ساوه‌ای است که هر ساله در آخر تیر ماه در زادگاه این شاعر واقع در روستای مراغه ساوه برگزار می‌شود امسال بیش از دوهزار نفر در آن شرکت کرده‌ بودند که از سوی بعضی‌ ناظران این مراسم آلتیرناتیو تجمع سالانه قلعه بابک تلقی شد، اگر چه این مراسم با مراسم قلعه بابک یک تفاوت ماهوی دارد.<br /><br />مسئله دوم اما مسئله ترکهای مهاجر از آذربایجان است. سیاست تمرکز گرایی که در دوران پهلوی دنبال شد و به تبع آن اکثر کارخانه‌ها و شرکت‌های تولیدی در تهران و اطراف احداث گشت. این مسئله موجب شد که سیل مهاجران از آذربایجان به تهران، قم، کرج و قزوین سرازیر شود. در ادامه همین سیاست است که اکنون آنگونه که در مصاحبه آقای موسوی تبریزی که در پیک نت هم درج شد آمده بود: امروزه حدود ششصد هزار نفر از ساکنان قم را ترک‌زبانها تشکیل می‌دهند. در تهران و کرج و قزوین نیز وضعیت به همین منوال است. به تعبیر رضا براهنی که روی این تعبیر اصرار نیز دارند: «تهران بزرگترین شهر آذری نشین جهان است». در تهران، کرج، قم و سایر شهرهای نزدیک پایتخت گاه شهرکهایی وجود دارند که بیش از نود و پنج درصد آن را ترک زبانها تشکیل می‌دهند. تبعا قضیه به اینجا نیز ختم نمی‌شود ترکان قشقایی، ترکان گچساران، ترکان فریدن اصفهان، ترکان خراسان شمالی و… همه جمعیت معتنابهی هستند که امروزه مسئله هویت برایشان جدی شده است و دیگر مسئله حرکت مدنی آذربایجان در چهار استان آذربایجانی خلاصه نمی‌شود.<br /><br />در چنین شرایطی وظیفه رسانه‌ها و روشنفکر طبیعتا ندیدن این مسئله و سکوت در قبال آن نیست. بلکه پرداختن به آن و یافتن راه حلهایی هست که شهروندان ایرانی را با کمترین خطر از این مرحله به مراحل بعدی سوق دهد. پذیرفتن هویت ترکی ترکهای ایران، و به رسمیت شناختن زبان، تاریخ و… از جمله فاکتورهایی است که باید به آن اهمیت داده شود. نپذیرفتن مسئله اما تبعاتی دارد که آن خود بر اهل خرد پوشیده نیست. چیزی که یاد‌آوری آن خالی از لطف نخواهد بو آن است که امروزه برای برخورد با مسئله آذربایجان حکومت ایران از سوی گروههای مختلفی در فشار است. یعنی گروهها و اشخاصی در اپوزسیون هستند که جمهوری اسلامی را برای برخورد با فعالان آذربایجانی تشویق می‌کنند و حتی تحت فشار رسانه‌ای و تبلیغاتی قرار می‌دهند. اگر موضع این گروهها نسبت به این مسئله تعدیل شود بعید نیست که موضع جمهوری اسلامی نیز تعدیل شود و مطمئنا هیچ کس از این تعدیل زیان نخواهد دید.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-3688939671489347468?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-62194297986814931542008-09-21T14:49:00.000-07:002008-09-21T14:50:38.651-07:00<strong>حيات وحش در روستای سیراوند آزربايجان - استان همدان</strong><br />زومار آی ۳۰, ۱۳۸۷<br /><br />http://www.hbayat.azerblog.com/1387_06_30_Say=715.ay<br /><br />اگر از اسدآباد به سمت غرب و در امتداد جاد ه سنقر حركت كنيم بعد از طي حدود ۸ كيلو متر به روستاي يوسف آياد مي رسيم در آنجا راهي فرعي وجود دارد كه از راه اصلي سنقر جدا شده وبه سمت راست ادامه پيدا مي كند و به روستاي چنار شيخ منثهي ميشود بعد از عبور از روستاي دهنوش و قبل از رسيدن به چنار دو راهي ديگري نيز وجود دارد كه راه سمت راست به سيراوند مي رسد.<br /><br />مردم سيراوند به زبان تركي سخن مي گويند و از طوايف مختلفي تشكيل شده اند كه بيشتر جمعيت را بشيريها دارند كه از ايل ترك آذربايجاني افشار مي باشند و از آنها به عنوان( امير محله سي) نام برده ميشود كه مهاجرت زيادي نداشته اند و بعد از آنها بيات ها هستند كه از دو طايفه شيري ( شيري طايفه سي) در غرب روستا و بي (بيگي) در شرق روستا زندگي مي كنند كه طايفه شيري مهاجرت هاي زيادي داشته اند <br /><br />حیات وحش روستا<br /><br />پلنگ درنده ای بوده که سالها در کوههای این منطقه زندگی می کرده است ولی اکنون سالهاست کسی در کوهها پلنگ ندیده آخرین باری که این درنده زیبا مشاهده شده به ۴۰ سال پیش مربوط میشود که چوپانی از اهالی روستای بور آن را می بیند و سریعا به روستا رفته و اهالی را خبر میکند . روستاییان هم با هر چیزی که دم دست داشته اند به جنگ پلنگ بخت بر گشته میروند و آن را پیدا می کنند بعد از آن تیری به سمت پلنگ شلیک میشود و پلنگ زخمی میشودولی پلنگ زخمی آن چوپان را در میان جمعیت ۴۰ الی ۵۰ نفری می شناسد و به وی حمله کرده و گردن چوپان را می شکند و بعد با شلیک چند تیر دیگر پلنگ از پای در می آید و مرد چوپان هم که غلامرضا نام داشته بعد از چند روز می میرد مردم روستا بز های کوهی را نیز به یاد دارند که این بزهای کوهی که به زبان ترکی ( داغ داواری ) نامیده میشوند ۳۰ الی ۴۰ سال پیش آخرین گله های آنها را دیده و مردم به شکار آنها پرداخته اند گرگ درنده دیگریست که که الان هم در کوههای روستا یافت میشود که هر از چند گاهی به گله های روستاییان حمله میکند که امیدواریم به سرنوشت پلنگ و بزهای کوهی دچار نشود از دیگر خیوانات می توانیم از روباه خرگوش لاک پشت راسو سنجاب جوجه تیغی و انواع مار و افعی واز پرندگان هم از عقاب که به آن (دال) میگویند قرقی قمری باقرقره بلبل پرنده زیبایی که مرغ زنبور خوار نامیده میشود که اهالی روستا به آن (قز قوشی= پرنده دختر )میگویند که دارای پرهای رنگارنگ و زیباییست پرنده دیگری هم یافت میشود به نام مرغ ریسنده که لانه خود را به شکل بسیار زیبایی با پشم گوسفندان میسازد و مردم به آن ( قوتا) می گویند کبک هم از دیگر پرندگان روستاست که نر آن بسیار زیباست و به آن( گوءزل) می گویند و به ماده آن هم ( سوس)گفته میشود که متاسفانه در زمستان به شدت شکار میشوند و این که تنوع جانوری در این روستا هم منحصر به فرد است و متوان سیراوند را زیباترین روستای منطقه اسد آباد نامید.<br /><br />آلما یولو: این مقاله توسط نویسندگان وبلاگ سیراوند اسدآباد منشتر شده است. که با تلخیص بخشهایی از آن، در آلما یولو منتشر میشود.<br />برای خواندن مقاله به صورت کامل به این آدرس بروید:<br />http://www.asadabadsiravand.blogfa.com/<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-6219429798681493154?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-80313988197295206292008-05-20T13:59:00.000-07:002008-05-20T14:00:58.453-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: center"><br /><strong>كردستان و كرمانشاهان در جغرافياي تاريخي آزربايجان دوره اسلامي</strong><br /><br /><strong>مئهران باهارلي-٢٠٠٨- سيچان ايلي</strong><br /><br /><strong>سٶزوموز</strong><br /><p style="text-align: justify"><br />تاكنون مطالب بسياري در باره مرزهاي شمالي آزربايجان در قفقاز و روسيه جنوبي نگاشته شده است. اما در باره مرزهاي جنوب شرقي آزربايجان (در جوار مناطق فارس نشين مركز و شرق ايران)، جنوب آن (در جوار مناطق لر و لك نشين)، جنوب غربي آزربايجان (در جوار مناطق كرد نشين ايران و عراق) و غرب آن (در داخل تركيه و در جوار درياي سياه) مطالب تحقيقي نگاشته نشده است. اين نوشته به يكي از مرزهاي مذكور يعني مرزهاي جنوب غربي آزربايجان و يا مساله "بخشهاي كردستاني در جغرافياي تاريخي آزربايجان دوره اسلامي" مي پردازد. <br /><br />اكنون مدتهاست كه ناسيوناليستهاي افراطي كرد در نقشه هاي "كردستان بزرگ"، با تحريفات مسلم تاريخي و جغرافيائي بخشهاي بسيار وسيعي از آزربايجان را نيز داخل مي كنند. اين بخشهاي آزربايجاني به نادرستي داخل گرديده در نقشه هاي كردستان بزرگ، از دو قسمت شهرها و مناطق ترك نشين استانهاي آزربايجان غربي، همدان، كردستان و كرمانشاهان، به عبارت ديگر شهرها و مناطق داخل در "آزربايجان ائتنيك"؛ و ديگري شهرها و مناطق فعلا كردنشين استانهاي مذكور و به عبارت ديگر مناطق خارج از آزربايجان ائتنيك اما داخل در "آزربايجان تاريخي" تشكيل مي شود. اما بنظر مي رسد استفاده و در واقع سوء استفاده كردان از داده هاي منابع تاريخي جهت ساختن پيشينه كردستاني براي مناطق آزربايجاني، روشي چندان مولد نباشد. زيرا اگرچه در برخي از منابع تاريخي، شماري از مناطق مورد ادعائي نقشه كردستان بزرگ، "كردنشين" نشان داده مي شوند و گاها حتي كردستان نيز ناميده مي شوند، اما در منابع تاريخي مذكور همه آن مناطق كردنشين - حتي اگر "كردستان" ناميده شده باشند نيز- جزئي از جغرافياي آزربايجان قلمداد مي گردند. <br /><br />غور در منابع تاريخي دوره اسلامي نشان مي دهد كه در آن دوره نه تنها همه مناطق ترك نشين استانهاي امروزي آزربايجان غربي، همدان، كردستان و كرمانشاهان (آزربايجان ائتنيك) بخشي از جغرافياي تاريخي آزربايجان بوده اند، بلكه مناطق فعلا كردنشين اين چهار استان نيز (در مورد استان كرمانشاهان نيمه شمالي آن)، تاريخا بخشي از جغرافياي آزربايجان شمرده مي شده اند. علاوه بر آن در متون تاريخي دوره اسلامي، بخش عظيمي از مناطق كردنشين عراق، سوريه و تركيه نيز در جغرافياي تاريخي آزربايجان قلمداد شده اند. <br /><p style="text-align: center"><br /><a target="_blank" href="http://i3.photobucket.com/albums/y96/mehran/azerbaijan-kordestan.jpg"><img src="http://i3.photobucket.com/albums/y96/mehran/azerbaijan-kordestan.jpg" width="800" height="650" align="center" alt="azerbaijan, kordestan, kermanshahan, iran, iraq, turkey, syria"></a><br /><p style="text-align: justify"><br />منابع اسلامي به تعلق نواحي كردنشين و كردستاني امروز در محدوده تاريخي سرزمين آزربايجان به دو روش زير اشاره مي كنند:<br /><br />الف- ذكر مستقيما نام شهرها و مراكز جمعيتي در حال حاضر كردنشين به عنوان شهرها و مراكز جمعيتي داخل در آزربايجان. چنانچه در اين منابع مراكز جمعيتي فعلا كردنشين واقع در استان آزربايجان غربي مانند اوشنو (اشنویه، در جنوب استان آزربايجان غربي، نزديك مرز عراق)، ساوجبلاق (مهاباد، در جنوب استان آزربايجان غربي)؛ و مراكز جمعيتي فعلا كردنشين واقع در استانهاي كردستان و كرمانشاهان مانند برزه (سقز، در شمال غرب استان كردستان)، جوذمه (شهرستان سقز، شمال استان كردستان)، سیسر (سنه، سنندج؛ در جنوب استان كردستان)، ماينهرج (در شهرستان دينور، شرق استان كرمانشاهان) را نيز جزئي از آزربايجان دانسته اند. بويژه تاكيد مكرر منابع اسلامي بر آزربايجاني بودن ماينهرج در استان كرمانشاه، سقز در غرب استان كردستان و اوشنو در مرز عراق در ترسيم مرزهاي منتهي اليه جنوب غربي آزربايجان، بويژه داراي اهميت است. <br /><br />ب- ذكر نام شهرها و مناطق كردنشين به عنوان حدود جنوبي آزربايجان و به طور تلويحي آزربايجاني شمردن نواحي شمالي اين حدود. منابع دوره اسلامي به هنگام ترسيم حدود جنوبي و جنوب غربي سرزمين آزربايجان، اين حدود را با بكار بردن تعبيراتي مانند "تا حدود دينور" (در شرق استان كرمانشاهان) "و حلوان" (در غرب استان كرمانشاهان نزديك مرز عراق)، "شهرزور" (در شمال شرقي سليمانيه در خاک عراق، نزديک مرز ايران و عراق، مقابل شهرستان مريوان در جنوب غربي استان كردستان)، "قرب دجله" (در عراق و تركيه، اين رود شمال عراق را به دو نيمه تقريبا عمودي مساوي تقسيم مي كند)، "اندكي از جزيره" (شمال بين النهرين، غرب دجله) و .... مشخص مي كنند.<br /><br />با توجه به دو دسته از اطلاعات داده شده توسط منابع اسلامي ( شهرهاي آزربايجان و حدود جنوبي آزربايجان) مي توان به اين نتيجه كلي رسيد كه منابع دوره اسلامي، نوعا مناطق كردنشين استان آزربايجان غربي (اشنويه)، همه استان كردستان (سقز، جوذمه، سنندج)، شمال استان كرمانشاهان (شمال دينور- حلوان)، تقريبا كل ناحيه كردنشين عراق از شهرزور تا موصل يعني همه نواحي شرق دجله در جزيره (بين النهرين شمالي) به همراه اندكي از نواحي غرب دجله در همان منطقه (كل ديار ربيعه)؛ و بخش اعظم ناحيه كردنشين تركيه (بخشهائي از ديار بكر) و سوريه (ديار مضر) را نيز در قلمرو سرزمين آذربایجان به حساب آورده اند. به عبارت ديگر در منابع دوره اسلامي تقربيا همه منطقه كردنشين خاورميانه، چه در ايران و چه در عراق و تركيه و سوريه– حتي اگر بخشهائي از آن در آن دوره نيز كردستان ناميده شده باشد- در داخل جغرافياي آزربايجان قلمداد گرديده است.<br /><br />در زير برخي از داده هاي منابع دوره اسلامي در اين مورد نقل شده است. به هنگام نقل اين داده ها، تنها بر شهرهاي فعلا كردنشين و يا كردستاني مانند سقز، سنندج، دينور، حلوان، ماينهرج، شهرزور، موصل، .... متمركز شده ام و شهرهاي متعدد ترك نشين و آزربايجاني ذكر شده در منابع اسلامي كه كوچكترين شك و بحثي در باره ترك و آزربايجاني بودن آنها وجود ندارد (خوي، سلماس، اورميه، سابرخواست=مياندوآب=قوشاچاي، صائين قلعه، شيز= تخت سليمان=سوغورلوق، بركري، نريز، سلق، جابروان و ....) مدنظرم نبوده اند:<br /><br /><strong>فتوح البلدان، احمد بن يحيى بلاذرى (متوفاى ٢٧٩ هجرى قمري، ٨٩٢ ميلادي)</strong> <br /><br />بلاذري در كتاب فتوح البلدان "جوذمه" [١] در كوره برزه (سقز) و به طريق اولي برزه (سقز) را جزئي از آزربايجان دانسته است. همچنين به گفتة وي ناحيه "سيسر" [٢] و يا سنندج حد آزربايجان و دينور بوده است. <br /><br />عباس زریاب خویی در مقاله آذربايجان مي گويد: به گفتة بلاذري سيسر چراگاه چارپايان كردان و ديگران بود. در زمان مهدي عباسي اين ناحيه كه حد آذربايجان و دينور و همدان بود پناهگاه راهزنان شد. مهدي فرمان داد تا در آن موضع شهري بنا كنند كه پناهگاه و حصن در برابر دزدان باشد. عاملان مهدي شهر سيسر را ساختند و به دور آن بارويي كشيدند و مردم را در آن جاي دادند و رستاق ماينهرج را از دينور؛ و رستاق جوذمه را از آزربايجان، از كوره بَرْزه؛ و رسطف (رستاق) خانيجر را به آن پيوستند و از جمع اين رستاقها كوره‌اي پديد آمد و ماليات آن به سيسر تعلق گرفت. منبع: فتوح البلدان، بلاذرى، ترجمه: محمد توكّل، چاپ اوّل، نقره، (ص ٣١٨)<br /><br /><strong>ابوبكر احمدبن محمدبن اسحاق الهمداني معروف به ابن فقیه، كتاب البلدان، (كتابت ٢٩١ قمري، ٩٠٣ ميلادي)</strong><br /><br />ابن فقيه همداني جغرافى‌دان‌ آزربايجاني سدة سوم قمري و صاحب كتاب البلدان و كتاب‌ ذكر الشعراء المحدثين‌ و البلغاء منهم‌ و المُفْحَمين است. وي ماينهرج [٣] در استان كرمانشاه و برزه (سقز) [٤] در شمال غرب استان كردستان را جزء شهرهاي آزربايجان شمرده است. <br /><br />ابن فقيه شهرهاي آزربايجان را چنين ذكر مي كند: "جنزه (گنجك، گنزك)، جابروان، اروميه (شهر زردشت)، شيز (در آن آتشكده آذرگشنسپ واقع شده كه در نزد مجوس گرانقدر است) [به تركي سوغورلوق]، سلق، سندبايا، بذ، ماينهرج و ارم." و سپس اضافه مي كند: "و از شهرهای آن [آزربايجان] است بركری، سلماس، موقان، خوی، ورثان، بیلقان، مراغه، نریز، تبریز و حد دیگر آن از سوی مشرق، به شهرهای دیلمستان و طرم و گیلان پیوسته است. .... و از شهرهای ایشان است برزه [به تركي ساققيز]، شاپور خواست [قوشاچاي= مياندوآب]، خونه، میانه، مرند، خوی، كولسره، برزند و ... از برزند تا ورثان كه پایان قلمرو آذربایجان است، دوازده فرسنگ است.» منبع: ابوبكر محمدبن‌الحاق همدانی، ابن فقیه، ترجمه مختصرالبدان (بخش مربوط به ایران)، ترجمه ح. مسعود، تهران، بنیاد فرهنگ ایران ١٣٤٩. <br /><br /><strong>ابوالقاسم عبيداله بن عبداله (ابن خردادبه)، كتاب المسالك و الممالك، (٣٠٠-٢١١ قمري، ٨٢٦-٩١٢ ميلادي)</strong><br /><br />ابوالقاسم عبيدالله‌ بن ‌عبدالله، مشهور به ابن‌خردادبه ويا ابن‌خرداذبه به دوران واثق خليفه عباسي در ايالت جبال به مقام "صاحب بريد و خير" (خبرگزاري آن روزگار) رسيده بود. وي از شهرها و رستاق‌های مملكت آذربایجان در دوره اسلامی فهرستی به دست داده است. در فهرست وي، نام شهرهائي از قفقاز در جمهوري آزربايجان فعلي (ورثان، باجروان، موقان، گنجه،.... ) و برخي شهرهاي استانهاي كردستان و كرمانشاهان امروزي مانند سيسر=سنندج (در استان كردستان)، برزه=سقز (در استان كردستان)، ماينهرج (در استان كرمانشاهان)، .... به عنوان شهرهاي آزربايجان داده شده اند. <br /><br />ابن‌خردادبه شهرهاي آزربايجان را چنين بر مي شمارد: "ورثان، باجروان، مراغه، ميانج (ميانه)، اردبيل، سيسر [سنندج]، برزه [سقز]، سابرخاست (شاپور خاست) [=مياندوآب= قوشاچاي]، تبريز، مرند، خوي، كولسره، موقان (مغان)، لشكله، برزند، جنزه (گنجك، گنجه) كه شهر ابرويز (پرويز) است، جابروان، نريز، اروميه (شهر زردشت)، سلماس، شيز كه در آن آتشكده آذرجشنس (آذر گشنسپ) قرار دارد و نزد زردشتيان داراي ارج والايي است و اگر پادشاهي به قدرت رسيد پاي پياده از مدائن قصد زيارت آن آتشكده كند. ... رستاق‌ها: روستاي سَلَق (سلق) و روستاي سِنْدَبابا (سندبايا) و بَذّ (بذ) و روستاي اُرْم (ارم، اُرم) و بلوانكر (بلوانكرج، بلوانكرح)، روستاي سراه (سراب) و دسكياور و روستاي ماينهرج از روستاهاي ناحيه آزربايجان است. منبع: المسالك و الممالك، ابن خردادبه، ترجمه: حسين قره جانلو، چاپ اوّل، نشر نو، ١٣٧٠ (١١٩-١٢٠)<br /><br /><strong>ابواسحق ابراهيم اصطخری، كتاب المسالك و الممالك، (٣٤٠ قمري، ٩٥١ميلادي)</strong><br /><br />ابواسحق ابراهيم اصطخري از جهانگردان و جغرافي‌نگاران معروف قرن‌های سوم و چهارم هجری قمري، در كتاب المسالك و الممالك خود فصلی تحت عنوان «‌ذكر ارمینیه و اران و آذربایجان» دارد. وی در اين فصل شهرهای نخجوان و ورثان از جمهوري آزربايجان واقع در قفقاز جنوبي و شهر در حال حاضر كردنشين اشنويه (در جنوب استان آزربايجان غربي در مرز عراق) را از شهرهاي ولايت آذربایجان دانسته است. وي شهرهاي آزربايجان را چنين برمي‌شمارد: اردویل (اردبیل)، مراغه، اُرمیه (ارومیه)، میانه و خونه (خانه، خونج)، بروانان، اوجان (اوجن)، دیرخقان (داخرگان، دهخوارگان، دهخوارقان، آذرشهر فعلی)، سلماس، خوي، بركري، نشوی (نخجوان)، مرند، تبريز، برزند، ورثان، موقان، جابروان و اشنه (اشنو، اشنویه فعلی). <br /><br />به نوشته وی حدود آزربايجان در جنوب تا ناحيه دينور [٥] (در شرق استان كرمانشاهان) و حلوان [٦] (در غرب استان كرمانشاهان نزديك مرز عراق)، شهرزور [٧] (در استان سليمانيه عراق)، تا دجله (در عراق و تركيه) و ارمنيه بوده است: "حدود آذربایجان" از تارم (طارم) تا حدود زنگان تا دینور تا حلوان تا شهر زور تا دجله و به حدود ارمنیه بازگردد". منبع: ابواسحق ابراهیم، اصطخری، المسالك و الممالك، به اهتمام ایرج افشار، تهران علمی و فرهنگی، ١٣٦٨<br /><br />با اين وصف اصطخري همه استان كردستان و نيمه شمالي استان كرمانشاهان (شمال دينور-حلوان) به علاوه تقريبا همه كردستان عراق و بخش اعظم ناحيه كردنشين تركيه را جزئي از آزربايجان شمرده است. <br /><br /><strong>ابن حوقل بغدادي، كتاب صوره الارض، (تاليف ٣٦٧ قمري، ٩٧٧ ميلادي) </strong><br /><br />عرب ابن‌حوقل بغدادي جهانگرد و جغرافي‌دان كه مدتي در ولايات آزربايجان و ارمنيه و اران به سياحت پرداخته در كتاب «صوره الارض» خود، اين ولايات را به لحاظ اداري یك اقلیم شمرده و آن‌ها را در یك فصل مورد بررسی قرار داده است. وي شهرهاي ورثان، موقان، بيلقان از جمهوري آزربايجان در قفقاز جنوبي را در ميان شهرهاي مهم ولايت آزربايجان شمرده است. او همچنين شهر فعلا كردنشين اشنو (اشنويه) را شهري آزربايجاني دانسته و در ميان شهرهاي آزربايجان ذكر كرده است. بنا به وي شهرهاي آزربايجان عبارتند از: "اردبيل، مراغه، اروميه، اشنه (اشنويه)، كورسره (كولسره)، ميانج (ميانه)، خونج (خونه)، داخرقان (دهخوارقان)، خوي، سلماس، مرند، تبريز، برزند، ورثان، موقان (مغان)، بيلقان، جابروان، اهر، سراه (سراب)، ورزقان، بركری، و غیره".<br /><br />وي از اوشنو با صفت "اشنو آذريه" (اشنوي آزربايجان) ياد كرده مي گويد: «داخَرّقان و تبريز تا اشنة آذريه و دور و بر آن به بني‌رديني شناخته مي‌شود كه از متصرفات و املاك ايشان بوده است و در ساية قدرت سلطان از گزند اعتراضات (تعدّيات) دور بود تا آنكه زمانه تباه گرديد و سلطان هلاك شد و همسايگان تعدي كردند و به دست زورگويان افتاد. آل‌رديني از عرب بودند كه روزگار، ايشان را بر باد داد و آثارشان را از ميان برد و از اخبار ايشان كمي بر جاي گذاشت» (ص ٣٣٧).<br /><br />صفت «آذريه» كه ابن حوقل و همچنين اصطخري به «اُشنه» داده‌اند به جهت واقع ‌شدن اين شهر در سرزمين آزربايجان بوده است. آنها با آوردن صفت آذريه قصد تاكيد بر اين واقعيت را داشته اند كه شهر اشنه جزء آزربايجان است، نه نواحي همسايه اش يعني آديابن (شامل اربيل و موصل). منبع: محمد، ابن حوقل، سفرنامه ابن حوقل (ایران در صوره ‌الارض)، ترجمه و توضیح جعفر شعار، تهران، امیركبیر، ١٣٦٦<br /><br /><strong>مؤلف ناشناخته، كتاب حدودالعالم من المشرق الي المغرب‌، (تاًليف ٣٧٢ قمري،٩٨٢ ميلادي):</strong> <br /><br />مؤلف ناشناخته كتاب‌ حدودالعالم‌ من المشرق الي المغرب از كتابهاي‌ كلاسيك‌ جغرافيايي ‌به زبان فارسي، حدود ناحيت ويا مملكت آزربايجان را در شمال محدود و مجاور به روس، خزران و سرير (در قفقاز شمالي و روسيه جنوبي)، در غرب روم (در تركيه مركزي)، در جنوب غربي جزيره [٧] (بين النهرين شمالي، شامل بر مناطق كردي شمال عراق، شرق سوريه و جنوب تركيه) و عراق عجم و عرب دانسته است. <br /><br />وي مي گويد: "مشرق اين ناحيت [آزربايجان] حدود گيلان است. و جنوب وي حدود عراق است و جزيره. و مغرب وي حدود روم است و سرير. و شمال وي حدود روس است و خزران. و اين جايهاست بسيار٬ با نعمت‌‌‌‌ترين ناحيتهاست اندر اسلام و ناحيتيست آبادان و با نعمت بسيار و آبهاي روان و ميوه‌هاي نيکو و جايگاه بازرگانان و غازيان..." منبع: حدود العالم من المشرق الي المغرب، تهران، ١٣٤٠، به كوشش منوچهر ستوده، با مقدمه بارتولد، چاپ دانشگاه تهران، ص ١٥٧-١٥٩<br /><br /><strong>تاريخ قم، ترجمه حسن بن محمد بن حسن قمي ، (تاليف ٣٧٨ قمري، ٩٨٨ ميلادي)</strong><br /><br />مؤلف تاريخ قم، شهر سقز (برزه) در استان كردستان را جزئي از آزربايجان دانسته است. وي از قول شخصي به نام همداني در "كتاب خود" از آتشي به نام" ماجشنسف" سخن مي‌گويد كه "آتش كيخسرو بود به موضع برزة آزربايجان، و انوشروان آن را به شيز [تخت سليمان، به تركي سوغورلوق] كه اولين موضعي است از مواضع آن ناحيت" نقل كرد. <br /><br />منبع: مؤلف تاريخ قم، كتاب را به زبان عربى براى صاحب بن عبّاد تأليف كرده است، اما اكنون دسترسى به كتاب به جز از طريق ترجمه پنج باب اول از بيست باب كتاب كه در سالهاي ٨٠٥ و ٨٠٦ قمري توسط حسن بن على بن حسن بن عبدالملك قمى به فارسى ترجمه شده ممكن نيست. (صفحات ٨٨ و ٨٩)<br /> <br /><strong>محمد‌بن‌احمد ابوريحان بيروني، الآثار الباقيه عن القرون الخاليه (٤٤٠-٣٦٢ قمري،٩٧٢- ١٠٤٨ ميلادي)</strong><br /><br />عده اي از مورخين اسلامي محل تولد زردشت را در آزربايجان دانسته اند (اين ادعا امروزه تقريبا به طور قطعي رد شده است). نام سه شهر آزربايجاني براي اين امر به پيش رانده شده است. "موصل"، "ري" در شرق آزربايجان و "اورميه" در غرب آن. ابوريحان بيروني از مورخيني است كه در باره آزربايجاني بودن زرتشت در كتاب آثار الباقيه عن القرون الخاليه خود سخن گفته است.<br /><br /> ابوريحان بيروني دانشمند برجسته‌ ازبكستاني، در شهر كاث از شهرهاي ولايت خوارزم به دنيا آمد. پدرش، ابوجعفر احمدبن ‌علي انديجاني، اخترشناس دربار دولت توركي خوارزم‌شاه در رصدخانه‌ گرگانج بود. بيروني در كتاب خود الآثار الباقيه عن القرون الخاليه به هنگام صحبت از زرتشت به امتداد حدود آزربايجان تا موصل (ناحية معروف به آديابِن) توسط روميان اشاره كرده و مي گويد: "سپس زرادشت پسر سفيد تومان آزربايجاني آمد...... روميان مدعي بودند كه وي از اهالي موصل است. و گويا بر اين سخن افزوده اند كه مرزهاي آزربايجان تا حدود موصل است. ("ثم اتي زرادشت بن سفيد تومان الآزربايجاني..... و زعم الروم انه كان من الموصل و لعلهم اضافو في هذا القول حدود آذربيجان الي حدود موصل.....") <br /><br />آنچه از اين گفته استناد مي شود اين است كه روميان زرتشت را از اهالي موصل دانسته و در اين قول حدود آزربايجان را تا به حدود موصل مي دانسته اند. اين اشاره وي از جهت جغرافياي تاريخي آزربايجان داراي اهميت است زيرا موصل شهري در شمال شرقي اقليم موسوم به كردستان در شمال عراق است و آزربايجاني دانستن اين شهر كه در ساحل دجله قرار دارد به معني آزربايجاني دانستن همه سرزمين شرق دجله تا مرز ايران يعني تقريبا كل كردستان عراق مي باشد. <br /><br /><strong>ياقوت حموي رومي، كتاب معجم البلدان، (متوفي ٦٢٣ قمري، ١٢٢٦ ميلادي)</strong> <br /><br />ياقوت حموي رومي از نويسندگان‌ و تاريخ‌ نگاران‌ جغرافي‌نويس ‌بنام‌ قرن‌ هفتم‌ هجري در كتاب معجم البلدان و در كتاب دیگر خود «برگزیده مشترك» شهر فعلا كردنشين اوشنو (اشنويه) و جوذمه در شهرستان سقز استان فعلي كردستان را واقع در آزربايجان دانسته است. <br /><br />ياقوت در ذيل «اشنه» مي‌گويد: من خود آن شهر را ديده‌ام كه در طرف اذربيجان واقع است از سوي «اربل»، ميان آن و اروميه دوروزه راه و ميان آن و اربل پنج‌روزه راه است. او اربل را از اعمال موصل - كه طبق برخي منابع باستاني داخل در سرزمين آزربايجان قلمداد شده – شمرده است. (٢٨٤-١). وي در باره جوذمه نيز مي گويد كه رستاقي از رستاقهاي آزربايجان در جبل است: "جوذمه بالميم، رستاق من رساتيق أذربيجان في الجبل". بنابر اين وي بخشي از جبل در ايران مركزي را نيز جزئي از آزربايجان شمرده است (ايالت جبال در آن زمان معادل عراق عجم بود).<br /><br />منبع: ابوعبدالله یاقوت بن عبدالله، یاقوت حموی، معجم البدان، ج ١، (بیروت، دارصادر، ١٩٥٥ ميلادي). <br />منبع: نام اصلي كتاب برگزيده مشترك به عربی المشترك وضعاً و المفترق ضفعاً است كه توسط محمد پروین گنابادی تحت عنوان برگزیده مشترك یاقوت حموی ترجمه و چاپ شده است.<br /><br /><strong>عماد الدين اسمعيل بن محمد بن عمر، المعروف به ابوالفداء، كتاب تقويم البلدان، (تاليف ٧٣٢ قمري- ١٣٣١ ميلادي)</strong><br /><br />ابوالفداء مرزهاي مملكت آزربايجان در شمال را [تحت حدود ولايت آران] دربند قفقاز و تفليس [پايتخت گرجستان]؛ در جنوب را [تحت حدود ولايت آزربايجان] دينور (در شرق استان كرمانشاهان) و حلوان (در غرب استان كرمانشاهان در مرز عراق) و شهرزور (در استان سليمانيه عراق)؛ در غرب را اندكي از جزيره و جوار دجله (بين النهرين شمالي، شامل همه مناطق كردنشين شمال عراق و بخش عظيمي از ناحيه كردنشين جنوب شرقي تركيه)؛ و در شمال غرب را ارمنيه دانسته است. <br /><br />ابولفدا پيرامون حدود ولايت آزربايجان و ولايت اران چنين مي‌نويسد: "حد شرقي آن [آزربايجان] بلاد ديلم است و حد جنوبي آن عراق عجم يعني حلوان و اندكي از جزيره". و نيز "حد اران از باب (دربند قفقاز) است تا تفليس، تا نزديك رود ارس، تا مكاني معروف به حجيران. و آزربايجان از حد حجيران است تا حد زنجان، تا حد دينور، تا حلوان و شهر زور و مي‌پيچد تا منتهي به قرب دجله گردد و بر حدود ارمينيه پيوندد". منبع: ابوالفدا تقویم البدان، ترجمه عبدالمحمد آیتی، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ١٣٤٩ ص ٣٨٦.<br /><br />با اين وصف وي بخش اعظم مناطق در حال حاضر كردنشين ايران، عراق، سوريه و بخش عظيمي از ناحيه كردنشين جنوب شرقي تركيه را جزئي از مملكت آزربايجان شمرده است. <br /><br /><strong>حمدالله مستوفي قزويني، كتاب نزهت القلوب، (تاليف ٧٤٠ قمري، ١٣٣٩ ميلادي) </strong><br /><br />حمداله مستوفي قزويني مورخ آزربايجاني مشهور قرن هشتم هجري قمري در كتاب خويش بنام نزهه القلوب، حدود مملكت آزربايجان را در شمال پيوسته با گرجستان و ارمن و در جنوب با عراق عجم و كردستان دانسته و شهر فعلا كردنشين اوشنو را جزء آزربايجان، بخشي از تومان خوي و در خارج كردستان شمرده است. <br /><br />وي مي گويد: "بلاد آزربايجان ۹ تومان است، بيست و هفت شهر دارد، در بيشتر مناطق اين مملکت هوا سرد و در بعضي مناطق ملايم است، حدودش با ايالت عراق عجم، موغان، گرجستان، ارمن و کردستان پيوسته. طولش از باکو تا خلخال ۹۵ فرسخ، عرضش از بجروان تا سيپان ۵۵ فرسخ مي باشد." به گفته وي تومان خوی در آزربايجان شامل چهار شهر خوی، سلماس، ارومیه و اشنویه بوده است.<br /><br />بنا به حمدالله مستوفي شهرهاي آزربايجان عبارتند از: "تبريز، اوجان، طسوج، اردبيل، خلخال، دارمرزين، شاهرود، مشكين، انار، ارجاق، اهر، تكلفه، خياو، درآورد، قلعه كهران، كليبر، گيلان فصلون، مردان قم، نوذر، خوي، سلماس، اروميه، اشنويه، سراو (سراب)، ميانج (ميانه)، گرمرود، مراغه، دهخوارقان، بسوي، نيلان [ليلان]، مرند، دزمار، زنگيان، زنور، كركر [گرگر]، نخجوان، اردوباد، اجنان، آزاد، ماكويه". منبع: حمدالله مستوفی، نزهت القلوب، به تصحیح گای لسترنج، تهران دنیای كتاب، ١٣٦٣ صص ٨٥ ٬ ١٠٢)<br /><br /><strong>تقسيمات اداري و كشوري مملكت آزربايجان در عهد صفوي</strong><br /> <br />در كتاب "ماهيت تحولات در آسياي مركزي و قفقاز" از انتشارات وزارت امور خارجه جمهوري اسلامي‌ايران، به هنگام اشاره به تقسيمات اداري و كشوري مملكت آزربايجان، شهر كردنشين بايزيد در تركيه جزء آزربايجان شمرده شده و چنين نوشته شده است:<br /><br />در دوران صفويه اين امپراتوري بزرگ به بيست ايالت تقسيم شده بود. ايالت آزربايجان به مرکزیت تبریز – در عین حال پایتخت ایران –يكي از مهمترين اين ايالتها بود و خود به چهار واحد اداري كشوري به نام بيگلربيگي تقسيم ميشد. <br /><br />بيگلربيگي تبريز: در برگيرنده استانهاي كنوني آزربايجان٬ گيلان٬ زنگه زور و قزوين.<br />بيگلربيگي قره باغ: دربرگيرنده گنجه٬ بردع٬ برگشاد٬ لوري و جوانشير<br />بيگلربيگي چخورسعد: در برگيرنده ايروان٬ نخجوان٬ ماكو٬ و بايزيد<br />بيگلربيگي شيروان: در برگيرنده باكو٬ شماخي٬ شكي٬ شيروان٬ قوبا و ساليان<br /><br />اين بيگلربيگيها كه در متون، كتابها و مدارك دولت صفوي به اسم آزربايجان مورد خطاب قرار ميگرفتند، تابع والي آزربايجان كه از سوي شاهان صفوي منصوب مي‌شد و در تبريز بر تخت مينشست بوده و با مدیریت والیان متعدد که سپهسالار آزربایجان نیز نامیده می شدند اداره میگرديدند.<br /><br /><strong>محمود میرزای قاجار، کتاب «سفینه المحمود»، تالیف ١٢٤٠ قمري، ١٨٢٤ ميلادي:</strong> <br /><br />محمود میرزای قاجار در کتاب خويش "سفینه المحمود" حدود مملكت آزربايجان را با دقت تمام ترسيم كرده است. وي حدود شمالي آزربايجان شمالي (آزربايجان قفقاز) را به دربند در داغستان روسيه و گرجستان در قفقاز؛ و حدود غربي آزربايجان غربي (آزربايجان تركيه) را در غرب به ارزروم (ارضروم) در شمال شرق تركيه مي رساند. او شهرهاي اوردوباد، ايروان، قره باغ، شكي، شروان، دربند، قبه، باكو، بيلقان در قفقاز و همچنين شهر تالش در ساحل درياي خزر، شهر همدان و شهر فعلا كردنشين ساوجبلاق (مهاباد) در شمال غرب ايران را از شهرهاي معروف مملكت آزربايجان دانسته است.<br /><br />وي مي گويد: «مملکت آذربایجان و تشخص ولایات آن: در ابتدایش از رودخانه قیزیل اوزن است و انتهایش به گرجستان متصل، از طرفی به ارزنه الروم و دربند. معروف به چند شهر است، اعظم [آنها] دارالسلطنه تبریز. قصبات و شهرهای معروفش به این تفصیل است: اردبیل، اهر، مشکین، سراب، خلخال، تبریز، مرند، اردوباد، ساوجبلاق، سلماس، خوی، نخجوان، ایروان، گنجه، قره باغ، شکی، شروان، دربند، قبه، بادکوبه، تالش، بیلقان، ارومی، صائین قلعه، همدان. اهل آن دیار به صداقت معروفند و اغلب ترک زبانند».<br /><br /><strong>نشريه آچيق سوز، ژانويه ١٩١٨</strong><br /><br />حدود جنوب غربي آزربايجان و شمول آن بر استانهاي كردستان و كرمانشاهان بعدي تا ربع اول قرن بيستم و پيش از روي كار آورده شدن حكومت پهلوي در ميان آزربايجانيان امري مبرهن و معلوم بوده هنوز از حافظه ها پاكسازي نشده بود. چنانچه نشريه آچيق سوز چاپ باكو در سرمقاله مورخ ١٧ ژانويه ١٩١٨ خود كه در آن به موضوع آزربايجان ايران پرداخته، حدود جنوب آزربايجان را در استان كرمانشاهان ذكر كرده است. در اين مقاله مرزهاي تاريخي آزربايجان از كوه‌هاي قفقاز در شمال تا كرمانشاه در جنوب، تفليس در غرب و درياي خزر در شرق توصيف مي گردد. به عقيده آچيق سوز تقصير دو پاره شدن مملكت آزربايجان و ملت ترك آزربايجاني به گردن توسعه‌ طلبان روس و طبقه حاكمه ايران بود كه با سياست‌هاي نادرستي كه اتخاذ كردند اين وضع را پيش آوردند. علاوه بر اين به عقيده نويسنده آچيق سوز «اين حق طبيعي مسلمان‌هاي جنوب قفقاز بود كه قلمرو خود را آزربايجان بنامند» و آرزو كرده بود كه «يك روز برادرهايشان در جنوب بتوانند به آنها ملحق شوند.» (آچيق سوز، ١٧ ژانويه ١٩١٨)<br /><br /><strong>دكتر حسین آلیاری</strong><br /><br />دكتر حسين آلياري با استناد به نگاشته‌های جهانگردان و جغرافی نگاران اسلامی نام شهرهای آزربایجان را به شرح ذیل آورده است: «تبریز، اردبیل، مراغه، خنج، ورثان، سیر [سنه]، میانج [میانه]، برزه [جنوب دریاچه ارومیه]، ارومیه، جابروان [جنوب دریاچه ارومیه]، خوی، مرند، گلسره [كولسره] در ٥٣ كیلومتری مراغه در شرق گل تپه، باجروان، برزند [در شمال اردبیل]، سلماس، شیز [گنجك = تحت سلیمان، به تركي "سوغورلوق"]، سلق [رستاق السلق]، نریز [در مشرق ارومیه]، سندبابا، سابرخاست [مياندوآب = قوشاچاي]، سراو [سراب جغرافی‌نویسان اسلامی سراه ضبط كرده‌اند]، ماینهرج [میان دینور و سیر]، بذ، میمذ، نیر، زنجان». منبع: دكتر حسین آلیاری، نام شهرها و وضع راه‌های آذربایجان در قرون نخستین اسلامی. نشریه دانشكده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز، ص ٨٣<br /><br />در اين ليست شهرهاي سير (سنه)، برزه (سقز)، ماينهرج امروزه در استانهاي كردستان و كرمانشاهان واقع اند. بدين ترتيب به اعتقاد دكتر حسن آلياري طبق نگاشته هاي دوره اسلامي شهرهاي سنندج، سقز و ماينهرج و سرزمينهاي واقع در شمال آنها در استانهاي كردستان و كرمانشاهان همه جزئي از آزربايجان بوده اند.<br /><br /><strong>توضيحات در باره نام چند شهر آزربايجاني و مناطق حدي آزربايجان در دوره اسلامي:</strong><br /><br />[١]- <strong>جوذمه</strong>: واقع در شهرستان سقز در استان كردستان. بلاذري رستاق جوذمه را از كوره بَرْزه (سقز) آزربايجان؛ و ياقوت حموي رومي آنرا رستاقي از رستاقهاي آزربايجان در جبل معرفي كرده است. محل دقيق امروزي آن در شهرستان سقز معلوم نيست. «رستاق» به قول ياقوت هر موضعي است كه در آن مزرعه‌ها و قريه‌ها باشد و به شهرهايي مانند بصره و بغداد گفته نمي‌شود و اخص از «كوره» و «استان» است. <br /><br />[٢]- <strong>سيسر </strong>(سنه، سنندج، سيسر صدخانيه): "سيسر" و يا "سيسر صد خانيه" در جنوب غربي آزربايجان واقع بوده و از طرف ماركوارت و پاولي و.... با سِنَه (سنندج) واقع در استان كردستان امروز تطبيق مي‌شود. سيسر در اكثر منابع دوره اسلامي به عنوان شهري از شهرهاي آزربايجان ذكر شده است.<br /><br />[٣]- ماي‌نهرج: "ماينهرج" میان دینور و سیسر (سنندج) و در شهرستان دينور در استان كرمانشاهان امروزي واقع است. عده اي اين نام را به شكل «ماذبهرگ» و به معني يعني ديدبان ماد به اين اعتبار كه اينجا آغاز ناحية وسيع ماد بوده دانسته اند. ماينهرج در اكثر منابع دوره اسلامي به عنوان شهري از شهرهاي آزربايجان ذكر شده است.<br /><br />[٤]- <strong>برزه </strong>(سقز): "برزه" بر سر راه مراغه به سيسر (سنندج) بوده است. مينورسكي محل برزه را در سقز كنوني حدس زده است. سقز (ساققيز) نام تركي اين شهر بوده به معاني سقز، صمغ، كشمش، مخمر و ... است. برزه در اكثر منابع دوره اسلامي به عنوان شهري از شهرهاي آزربايجان ذكر شده است.<br /><br />اصل نوشته بلاذري در باره سيسر چنين است: "سيسر بكسر أوله وبعد الياء سين أخرى وآخره راء بلد متاخم لهمذان قالوا سمي سيسر لأنه في انخفاض من الأرض بين رؤوس آكام ثلاثين فمعناه ثلاثون رأسا وهي بين همذان وأذربيجان حصنها ومدينتها استحدثت في أيام الأمين بن الرشيد وفيها عيون كثيرة لا تحصى وكانت تدعى صدخانية لكثرة عيونها ومنابعها ولم تزل سيسر وما والاها مراعي لمواشي الأكراد وغيرهم حتى أنفذ المهدي إليها مولى له يعرف بسلمان بن قيراط وأبوه صاحب الصحراء التي تسمى صحراء قيراط ببغداد ومعه شريك له يعرف بسلام الطيفوري وكانت سيسر مأوس الذعارد فاجتمع في أيدي سلمان والطيفوري ماشية كثيرة فكتبا إلى المهدي يعرفانه ذلك فأمرهما ببناء حصن يأويان إليه مع المواشي التي معهما فبنيا مدينة سيسر وحصناها وسكناها وضم إليها رستاق ماينهرج من الدينور ورستاق الجوذمة من أذربيجان من كورة برزة ورستاق خانيجر فكورت بها الرساتيق وولى عليها عاملا برأسه إلى أن كان أيام الرشيد كثر الذعار بنواحيها فلما كان أيام فتنة الأمين والمأمون تغلب عليها مرة بن أبي مرة العجلي ومنع الخوارج فلما استقر أمر المأمون أخذت من يد مرة وجعلت في ضياع الخلافة وهذا آخر ما وقع لي من خبرها"<br /><br />[٥]- <strong>دينور </strong>(دينهور، ماه الكوفه): نام يکي از دهستانهاي چهارگانه بخش صحنه شهرستان کرمانشاه در استان كرمانشاهان است. همچنين در دهستان حسن آباد بخش کليبر شهرستان اهر آزربايجان دهي با همين نام موجود است. در دوره اسلامي از دينور به شكل شهري از توابع جبل که نزديک قرميسين (خرميسين) قرار دارد ياد شده است. لسترنج مي نويسد خرابه هاي شهر دينور در حدود بيست و پنج ميلي مغرب کنگاور در حاشية شمال‌ شرقي دشتي حاصلخيز قرار گرفته و توسط رودخانة دينور كه از کوههاي باختري کندوله شمالي سرتخت و بخش سنقر و کوههاي دهستان خدابنده لو سرچشمه گرفته مشروب مي‌شود. تاسيس شهر دينور را که نام آن در مآخذ سرياني به شكل دينهور آمده به دورة سلوكيان يا قبل از آنها نسبت مي‌دهند. در اينجا نيز مانند کنگاور مهاجرنشين‌هاي يوناني ساكن بوده‌اند. دينور در زمان خلافت معاويه به ماه‌ الكوفه معروف شد زيرا عايدات آنجا به مستمريهاي اهل كوفه اختصاص يافته بود، همانند نهاوند که معروف به ماه البصره بود. امير تيمور خاقان ترك ساخلويي از لشکريان خود را در آنجا مستقر کرد. دينور در منابع دوره اسلامي به شكل حد جنوبي آزربايجان ذكر شده است. <br /><br />[٦]- <strong>حلوان </strong>(خارا، خلمنو): حلوان يا به ‌قول يونانيان خارا بر ساحل چپ رودخانة حلوان در طاق‌گرا در شهرستان سر پل ذهاب در استان كرمانشاهان قرار دارد. حلوان كه در زمان آشوريها خلمنو نام داشته بنا به گفتة ابن‌ حوقل در قرن چهارم هجري به بزرگي دينور بوده است. مقدسي مي گويد در خارج شهر يهوديان معبدي داشتند كه مورد احترام آنها بود. حلوان در منابع دوره اسلامي به شكل حد جنوبي آزربايجان ذكر شده است.<br /><br />[٧]- <strong>شهرزور </strong>(زور، سورا): خره اي وسيع بين اربيل و همدان بود. امروزه در خاک عراق شهرکي بنام زور (سورا) در شمال شرقي سليمانيه نزديک مرز ايران و عراق، در طرف مقابل شهرستان مريوان استان كردستان وجود دارد. اتابک زنگي از اتابکان قرن ششم هجري (١٤ ميلادي) شهرزور را تصرف کرد و مظفرالدين گوکبري (گٶك بٶري= گرگ آبي) اتابک اربيل در زمان ياقوت حموي در اين شهر مستقر گرديد. شهرزور در بسياري از منابع دوره اسلامي به شكل حد جنوبي آزربايجان ذكر شده است.<br /><br />[٨]- <strong>جزيره</strong>: جلگه پهناور بين النهرين در عراق كه دو رود بزرگ دجله و فرات در آن جريان دارد از دو بخش تشكيل يافته است. قسمت شمالي و يا "جزيره" و قسمت جنوبي و يا "عراق". اكثر جغرافى نويسان مسلمان مرز بين دو بخش بين النهرين يعنى عراق و جزيره را خطى قرار داده اند كه تقريبا از شهر تكريت در شمال بغداد به سمت غرب امتداد مى يافت. اين خط مرزى رود فرات را از جنوب شهر (عانه) در محلى كه اين رود به طرف جنوب خميدگى بزرگى پيدا مى كند قطع مى نمايد. <br /><br />الف- <strong>جزيره</strong>: اعراب قسمت شمالى بين النهرين را كه داراى مراتعى سر سبز بوده به دليل قرار گرفتن در ميان آب دو رود دجله و فرات به هنگام طغيان (جزيره) مي ناميدند. جزيره خود به سه بخش تقسيم مى شد كه هر بخش را (ديار) مى گفتند و عبارت بودند از: ديار بكر، ديار ربيعه و ديار مضر كه از نام سه قبيله اى كه قبل از ظهور اسلام در آنجا ساكن بوده اند گرفته شده است. شهر (آمد) كه در ساحل رود دجله و در جنوب تركيه قرار داشت مركز دياربكر و محل سكونت بكريان؛ (موصل) كه در ساحل رود دجله و در شمال عراق قرار داشت بزرگ ترين شهر ديار ربيعه و محل سكونت قبيله ربيعه؛ و (رقه) محل سكونت مضريان بود كه در ساحل رود فرات و در شمال سوريه قرار داشت. بخش اعظم جزيره و بويژه ديار ربيعه در متون دوره اسلامي جزء آزربايجان شمرده شده است.<br /><br />ب- <strong>عراق</strong>: قسمت جنوبى بين النهرين توسط اعراب (عراق) ناميده ميشد. كلمه (عراق) (ساحل دريا به طور درازا)، (بستر رودخانه از ابتداى جريان تا ريزش به دريا) و (پايين تا بالاى رودخانه) معنى شده و به معنى صخره و ساحل هم آمده است. قسمت جنوبى به دليل رسوبى بودن خاك آن بسيار حاصل خيز بوده و نخلستان هاى پر ثمر آن از نهرهايى كه از دجله و فرات منشعب شده اند سيراب مى گردد. <br /><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-8031398819729520629?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-64441646189131415502007-11-13T02:52:00.000-08:002007-11-13T02:53:05.968-08:00آذربایجان جنوبی را غارت می کنند<br /><br /><strong>اختلاس یک ونیم میلیارد تومانی در سونقور</strong><br /><br />میللی شورا- دوشنبه 21 آبان ماه: جهان:فردی به نام ت.ح در سمت رئیس شرکت آرد شهرستان سنقر و کلیایی از توابع کرمانشاه بدون تحویل گندم به انبارهای دولتی، مبلغ یک میلیارد و پانصد میلیون تومان ( معادل 35 هزار تن گندم) کلاهبرداری کرده است. <br /> رویه معمول و قانونی برای تحویل گندم به انبارهای سیلو و دریافت بهای آن این است که کشاورزان گندم را به انبار تحویل داده و سیلو هم حواله‌ای را خطاب به اداره غله صادر می کند، کشاورزان نيز با تحویل این حواله ها به بانک، بهای گندم تحویلی را دریافت می کنند. <br />اما اين شخص بدون این که حتی یک کامیون گندم تحویل انبارهای سیلو دهد، با همکاری چند نفر از کارمندان انبارها و اداره غله، حواله هایی را به نام کارگران شرکت آرد و یا افرادی که بعضا" حتی وجود خارجی ندارند، صادر کرده و این افراد هم با مراجعه به بانک، مبلغ حواله ها را دریافت کرده و آن را به وی تحویل داده اند.<br />نکته جالب این جاست که تمام کارگرانی که حواله ها به نام آن‌ها صادر شده یا از ماجرا بی اطلاع بوده اند و یا از ترس اخراج و بیکاری جرأت افشای موضوع را نداشته اند.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-6444164618913141550?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-65946500100535559812007-08-04T23:59:00.001-07:002007-08-04T23:59:54.692-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><strong>سٶزوموز</strong><br /><br /><strong>ظلم مثلث</strong><br /><br /><strong>٢٠٠٧- اوراق آيي (جولاي)</strong><br /><br />در ادبيات سياسي فارسي تعبير عربي به شكل ظلم مضاعف براي توصيف وضعيت برخي از گروههاي اجتماعي مانند زنان، ملتها و ... وجود دارد. مراد از ظلم مضاعف آن است كه اين گروهها علاوه بر معروض بودن به تضييق برخي از حقوق توسط دولت كه همه شهروندان ايران به صرف ايراني بودن از آنها محرومند، داراي برخي محروميتهاي ويژه خود نيز هستند.<br /><br />هنگامي كه از ملل ايراني سخن گفته مي شود، اين اصطلاح براي تاكيد بر حقوقي كه اين گروهها در مقايسه با قوم فارس توسط دولت جمهوري اسلامي از آنها محروم نگاه داشته مي شوند بكار ميرود. اين حقوق شامل رسمي و دولتي نبودن زبان اين ملل، نام برده نشدن از اين ملل و زبانشان به اسم در قانون اساسي (بر خلاف قوم فارس)، عدم اداره امور سياسي و فرهنگي خود، معروض بودن به تبعيض دولتي در تخصيص اعتبارات و عدم برخورداري از امكانات برابر رشد و توسعه اقتصادي در مناطق غيرفارس.... است. از اين جنبه ها همه ملل ايران به جز فارسها تحت ستم مضاعف ملي قرار دارند.<br /><br />اما هنگام بررسي گروههاي منسوب به ملت ترك در ايران، به مواردي برخورد مي شود كه نمي توان آنرا با اصطلاح ظلم مضاعف توصيف نمود. در اين موارد گروههاي ترك از محروميت و تضييق حقوق ديگري نيز رنج ميبرند كه شايسته است آنرا به عنوان ظلم ثلاثي و يا ظلم مثلث ناميد.<br /><br /> <strong>ظلم مثلث در استان همداني آزربايجان</strong><br /><span class="fullpost"><br />اخيرا در مطلبي از نشريه سينا چاپ استان همدان، گفته مي شود كه اهالي ترك اين استان كه اكثريت جمعيت استان را نيز تشكيل مي دهند، به تبعيضات اعمال شده توسط سازمان صدا و سيماي استاني اعتراض نموده و خواستار تاسيس شبكه تلويزيوني خاص خود، و يا الحاق خود به پوشش تلويزيوني استان مجاور زنجان كرده اند: "براي نيمه شمالي استان همدان كه بيش از يك ميليون نفر ترك در آن ساكن اند نيز يك شبكه راديو و تلويزيوني محلي مستقل از شبكه راديو و تلويزيون مركز همدان داير شود يا اينكه نيمه شمالي استان همدان (مناطق ترك نشين) زير پوشش شبكه استاني راديو و تلويزيون استان زنجان قرار گيرد. .... سهم يك ميليون ترك استان همدان از شبكه استاني راديو و تلويزيون همدان، فقط يك ساعت برنامه اخبار تركي (البته تركيفارسي!) است و ديگر هيچ! نه تنها هيچگونه برنامه و سريال و فيلم و ... به زبان تركي پخش نمي شود و از موسيقي تركي همدان و در مجموع موسيقي آزربايجاني در آن خبري نيست بلكه حتي در برنامه هاي اندكي هم كه با زبان فارسي در مورد مردم ترك نيمه شمالي استان همدان است تلاش مي شود كه فضاي آن برنامه ها غير تركي شود. .... به تقاضاها و اعتراضات مكرر مردم ترك استان همدان در طي اين چند سال توجهي نمي نمايند".<br /><br />البته محروم بودن تركان استان همدان از حقوق ملي خود از جمله همين حق داشتن تلويزيون استاني تركي، بي شك مي تواند در مقوله ظلم مضاعف گنجانده شود. اما هنگامي كه وضعيت تركان شمال استان همدان كه اكثريت جمعيت اين استان را تشكيل ميدهند با كردان جنوب استان آزربايجان غربي كه اقليتي در اين استانند را مقايسه كنيم در مي يابيم كه اين محروميت نه با ظلم مضاعف بلكه با ظلم مثلث قابل توجيه است. كردان جنوب استان آزربايجاني غربي- در حاليكه اقليتي ملي در اين استان اند- داراي مركز تلويزيوني استاني ويژه خود و مستقل از مركز استان اورميه اند: "در استان آزربايجان غربي، اقليت كردي ساكن مناطق جنوبي آن استان، داراي شبكه تلويزيوني و راديوئي محلي به مركزيت مهاباد و مستقل از شبكه استاني مركز اروميه هستند". اما تركان شمال استان همدان در حاليكه اكثريت ملي در اين استان را تشكيل مي دهند نه تنها از تسلط بر مركز تلويزيون استاني محرومند (اين مركز به اقليت قومي فارس اين استان تعلق دارد)، بلكه حتي از داشتن مركز تلويزيوني استاني ويژه خود مانند آنچه كردان استان آزربايجاني از آن برخوردارند، نيز محرومند.<br /><br /><strong>بيش از نيمي از آزربايجان معروض به ظلم مثلث است</strong><br /><br />اين وضعيت شرم آور در شمال غرب كشور منحصر به استان آزربايجاني همدان نيست. در استانهاي آزربايجاني قزوين، مركزي، تهران و قم و نيز بخشهاي آزربايجاني استانهاي كردستان، كرمانشاهان و گيلان نيز وضعيتي مشابه حتي اسف انگيزتر وجود دارد. بر اساس بعضي ويژگيهاي مشترك اين استانها را مي توان به سه دسته "همدان-قزوين-مركزي"، "تهران-قم" و "گيلان-كردستان-كرمانشاهان" تقسيم نمود.<br /><br />در دسته همدان-قزوين-مركزي، اكثريت مطلق جمعيت اين استانها را تركان تشكيل مي دهد، اما اكثريت جمعيت مراكز استانها يعني شهرهاي همدان، قزوين و سلطان آباد (اراك) در دهه ها و يا سده اخير فارس زبان شده است. بنابر اين در اين استانها اكثريت ترك استان، تحت حاكميت اقليت عمدتا فارس ساكن در مركز استان قرار دارد. اين نمونه كلاسيك ظلم مثلث است.<br /><br />در دسته تهران-قم علاوه بر بخشهاي ترك نشين غربي اين استانها، اكثريت جمعيت مركز استان يعني شهرهاي تهران و قم نيز ترك است. اما به سبب آنكه تهران پايتخت سياسي كشور و قم پايتخت مذهبي آن بشمار ميرود اين مراكز از پايگاههاي قوميتگرائي فارسي در كشور شمرده مي شوند و سياست غليظ فارسگرائي و ناديده گرفتن خشن حقوق ملي تركان ساكن در اين دو شهر و بخشهاي ترك نشين غرب اين استانها از طرف دولت تعقيب مي شود. در نتيجه اكثريت ترك اين دو شهر نيز، مانند بقيه اهالي ترك استان از كليه حقوق ملي خود محروم نگاهداشته شده اند و البته در مراكز صدا و سيماي اين استانها هم كوچكترين حضوري ندارند.<br /><br />در دسته سوم يعني گيلان-كردستان-كرمانشاهان، تركان اقليتي كوچك در استانند. در استان گيلان بخشهاي آزربايجاني و ترك نشين در شهرستانهاي آستارا، هشتپر، انزلي... در شمال استان و رودبار در جنوب استان؛ در استان كردستان عمدتا در شهرستانهاي بيجار و قروه و در استان كرمانشاهان در شهرستان سنقر قرار دارد. اين تركان كه در مراكز استاني نيز حضور قابل ملاحظه اي ندارند، و بويژه در استان كردستان توسط مقامات استاني از همه حقوق ملي خود محروم از جمله حضور در صدا و سيماي استاني محروم نگاه داشته شده اند (مقايسه كنيد حقوق كردان در جنوب استان آزربايجان غربي مثلا داشتن مركز صدا و سيماي مستقل را با حقوق تركان در استان كردستان كه از داشتن چنين حقي محرومند). اينها نيز نمونه بارز ظلم مثلثند.<br /><br /><strong>ظلم مثلث در استان خراسان شمالي از افشار يورد</strong><br /><br />افشار يورد منطقه ترك نشين شمال شرق كشور است و از مناطق ترك نشين استان خراسان شمالي، كه اكثريت مطلق جمعيت آن ترك است و استان خراسان رضوي تشكيل ميشود. مركز استان خراسان شمالي شهر ترك نشين بجنورد است. در اين شهر ترك نشين و مركز استان، راديو داراي برنامه هائي به زبانهاي كردي و تركمني است اما عليرغم خواست و اعتراض مكرر مردم داراي هيچ گونه برنامه اي به زبان تركي، زبان اصلي و عمده بجنورد و خراسان شمالي نيست. علي اكبر سراجي محقق و شاعر ترك و سراينده منظومه ياد اولسون در اين باره مي گويد: "راديو بجنورد به زبانهاي كرمانجي و تركمني برنامه دارد ولي به زبان تركي كه زبان اصلي بجنورد است٬ برنامه اي ندارد. در اين مورد بارها به راديو بجنورد اعتراض شده است". در باره وجود برنامه هاي تلويزيوني به زبان تركي بنده شخصا معلوماتي ندارم اما گمان نمي كنم كه وضع تلويزيون بهتر از راديو بوده باشد.<br /><br /><strong>ظلم مثلث در استانهاي فارس، اصفهان و .... از قاشقاي يورد</strong><br /><br />قاشقاي يورد منطقه ترك نشين متراكم در جنوب ايران است. اين منطقه بخشهاي وسيعي از استانهاي فارس، اصفهان و برخي از استانهاي مجاور را در بر مي گيرد. قاشقاي يورد شامل همه مناطق ترك نشين جنوب ايران است و منحصر به مناطق صرفا قاشقاي نشين نيست، بلكه اصطلاح قاشقاي يورد، علاوه بر اتحاديه ايلات ترك قاشقاي، همه تركان فريدن، ابيورد، تركان داخل در اتحاديه ايلي خمسه (بئش اويماق)، گروههاي افشار، شاهسئوه ن، قاراگٶزلو و همه ديگر تركان ايلي و غير ايلي كوچك و بزرگ ساكن در جنوب ايران را نيز در بر مي گيرد. (در واقع قاشقايي نامي اختياري براي اتحاديه ايلي تركان بوده كه در طول زمان گروههاي ايلي ترك مختلفي به آن ملحق و يا از آن جدا شده اند. امروز نيز مصلحت است كه – به دليل كثرت قشقائيان، تاريخ سياسي برجسته شان، وجود تقسيماتي اداري بنام ولايت قشقائي در سابق و نيز شعور ملي تركي بالاي ايلات تركي داخل در اين اتحاديه، تمام تركان جنوب ايران، بويژه گروههاي ايلي مانند تركان اتحاديه ايلي خمسه بهارلو، ايناللو، نفر و... ، افشار، بوچاقچي، شاهسئوه ن، قاراگٶزلو .... داوطلبانه به اتحاديه تركي قاشقاي ملحق شوند و در سايه اين اتحاديه به روند ادغام انساني، فرهنگي، ايلي، زباني و سياسي و سرزميني بين تركان جداسر در جنوب ايران شتاب بخشند).<br /><br />امروز هم در استان فارس و هم در استان اصفهان جمعيت بسيار قابل ملاحظه اي از اهالي را -حتي طبق برخي از منابع اكثريت جمعيت را - تركان ايلي و غيرايلي تشكيل مي دهند. اما اين تركان بر خلاف وضعيت استانهاي ديگر كه گروههاي ملي در آنها داراي اكثريت اند مانند استان كردستان و ..... از هيچگونه حضور قابل ملاحظه اي در سيما و صداي استان برخوردار نيستند. از اينرو تركان اين استانها نيز استحقاق آنرا دارند كه در گروه معروض به ظلم مثلث جاي داده شوند.<br /><br /><strong>روش تقليل ظلم مثلث به ظلم مضاعف</strong><br /><br />به نظر ميرسد علاوه بر اهتمام براي نيل به اهداف عمومي كه دير يا زود محقق خواهند شد مانند رسمي و دولتي شدن زبان تركي، ايجاد راديو و تلويزيونهاي تركي سراسري و تصحيح مرزهاي استاني فعلي بر اساس بافت ملي ساكنين و ... تركان هر استان و شهرستان مي بايست بر اساس شرايط ويژه خود اهداف مشخصي را تبيين و براي تحقق آنها به طور پيگير و متشكل اقدام نمايند. مي بايد فرهنگيان و روشنفكران و مردم خواستار تاسيس و يا افزايش برنامه هاي راديو تلويزيوني اعم از فيلم، خبر، موسيقي،... به زبان تركي شوند، اين خواستها را پي در پي در نشريات و سايتهاي اينترنتي منعكس نمايند و به گوش مسئولين محلي و مخصوصا نمايندگان مجلس برسانند، براي تحقق هر چه سريعتر اين خواستهاي دمكراتيك، آنها را به ميان مردم برده، افكار عمومي توده ترك در حمايت از آنها را شكل دهند، در صورت مساعد بودن شرايط همانگونه كه در نمونه استان همدان ديده مي شود، خواستار تاسيس مراكز راديو تلويزيوني مختص خود در استان شوند و يا قرار گرفتن تحت پوشش استان مجاور ترك نشين با برنامه هاي تركي بخواهند. و يا مانند نمونه بيجار و آستارا اساسا خواهان انتزاع از استانهاي مطبوع و الحاق به استانهاي آزربايجاني مجاور مانند اردبيل و زنجان شوند. <br /><br /><strong>گئرچه يه هو!!!</strong><br /></span><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-6594650010053555981?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1167182310110047202006-12-26T17:06:00.000-08:002006-12-26T17:18:30.233-08:00<p style="text-align: justify"><br /><FONT size=5><br /><strong>برخي توپونيمهاي جغرافيايى در ايران با نام سنقر-سونقور-سونقار</strong></FONT><br /><br /><strong>Name -What -Region -Country -Lat -Long -Elev Ft. -Pop Est</strong> <br /><br />SonghorAbad -city -Iran -35.2666667 -49.2833333 -6220 -11033 <br />Songuri -city -Ostan-e Hormozgan -Iran -27.2016667 -57.0636111 -321 -2091 <br />Songūrī -city -Ostan-e Hormozgan -Iran -27.2016667 -57.0636111 -321 -2091 <br />Sonqor -city -Ostan-e Kermanshah -Iran -34.7827778 -47.5980556 -5685 -9659 <br />Sonqor -city -Iran -36.5333333 -48.2 -5866 -6395 <br />Sonqor -city -Ostan-e Khorasan -Iran -36.3955556 -57.2169444 -6315 -2763 <br />Sonqor -city -Ostan-e Khorasan -Iran -37.1080556 -59.2166667 -7037 -2738 <br />Sonqorabad -city -Ostan-e Kermanshah -Iran -34.4272222 -47.4516667 -4199 -9437 <br />Sonqorabad -city -Ostan-e Azarbayjan-e -Sharqi -Iran -37.7666667 -47.9166667 -5262 -9037 <br />Sonqorabad -city -Iran -35.2666667 -49.2833333 -6220 -11033 <br />Sonqorabad -city -Ostan-e Kohgiluyeh va Buyer Ahmad -Iran -30.8075 -50.4791667 -2539 5605 <br />Sonqorabad -city Ostan-e Markazi -Iran -35.8594444 -50.7863889 -4130 -47797 <br />Sonqorabad -city Ostan-e -Khorasan -Iran -35.225 -60.1383333 -5262 -2805 <br />Sonqorābād -city Ostan-e -Kermanshah -Iran -34.4272222 -47.4516667 -4199 -9437 <br />Sonqorābād -city Ostan-e -Azarbayjan-e Sharqi -Iran -37.7666667 -47.9166667 -5262 -9037 <br />Sonqorābād -city -Iran -35.2666667 -49.2833333 -6220 -11033 <br />Sonqorābād -city Ostan-e Kohgiluyeh va Buyer Ahmad -Iran -30.8075 -50.4791667 -2539 -5605 <br />Sonqorābād -city Ostan-e Markazi -Iran -35.8594444 -50.7863889 -4130 -47797 <br />Sonqorābād -city Ostan-e Khorasan -Iran -35.225 -60.1383333 -5262 -2805 <br />Sungar Saqi -city Ostan-e Kermanshah -Iran -34.1147222 -46.9869444 -5013 -9475 <br />Sungar Sāqi -city Ostan-e Kermanshah -Iran -34.1147222 -46.9869444 -5013 -9475 <br />Sungur -city -Iran -36.5333333 -48.2 -5866 -6395 <br />Sunqur -city -Ostan-e Kermanshah -Iran -34.7827778 -47.5980556 -5685 -9659 <br />Sunqur -city -Iran -36.5333333 -48.2 -5866 -6395<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-116718231011004720?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1167179614403948292006-12-26T16:32:00.000-08:002006-12-26T16:33:34.453-08:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=5><strong>قوم ساوه عاشیق موحیطي (۳)</strong></FONT><br /><br />دوکتور علی قافقازیالي<br /><br /><strong>5.6. “قوم-ساوه عاشیق موحیطيـن”ده اولان عاشیق - اوزان و ادبيیات اوجاقلاري: </strong><br /><img src="http://hbayat.azerblog.com/arshiv/oyrenciler.jpg" align="center"><br />چؤگور درسي آلان اؤیرنجی‌لر <br /><br />قوم‌دا، عاشیق حسين علي حسيني‌ باشقانليغيني ياپديغي و رسمي مقاملارجا اونايلي (مجوزلی) بير “چؤگور ائوي ” واردير. بو چؤگور ائیيتيم (آموزش) اوجاغيندا گنج‌لره و اوشاقلارا چؤگور، بالابان و دايره درس‌لري وئريلمکده‌دير. هر دؤنمده ان آز 10-15 اؤیره نجی ائیيتيم آلماقدادیر. زامان زامان اؤیره نجی ساييسي داها دا آرتا بيلمک‌ده‌دير. <br /><br /><img src="http://hbayat.azerblog.com/arshiv/chogurevi.jpg" align="center"><br /><br />علی قافقازيالي ” قوم چؤگور ائوي ” نين مودورو عاشیق حسين علي حسيني ’د‌ن بيلگي آليرکن <br /><br />آيري‌جا قوم‌دا، شاعيرلرین، يازارلارين و صنتچي‌لرين اولوشدوردوقلاري ” پينار “، ” حکيم هيدئجي”، ” آل ياسين “، ” تورک ادبيیات اوتاغي ” كيمي ادبی مجليسلر واردير. بو مجليس‌لر هفته‌نين بليرلي گونلرینده صوحبت توپلانتي‌لاري ياپارلار. بو گوروپلارا عاشیقلار دا داوام ائتمکده‌دير. حتتا بو مجليسلرده عاشیقلار دا پيروقراملار ياپماقدادیرلار. <br /><br /><img src="http://hbayat.azerblog.com/arshiv/otaq.jpg" align="center"><br /><br />” تورک ادبیيات اوتاغي ” جمعیيتنين اویه‌لري<br /><br />حیدر بايات، غلام رضا باهاری، ائلشن اوريادلي، جلال ذولفقاراوغلو، فتح الله ذوقي، احمد رنجبری، كيمي يازار و شاعيرلر بير طرفدن موحیطين قدیم عاشیق و اوزانلارينين اثرلريني توپلاييپ ياييملاماقدا، بير طرفدن ده چاغداش عاشیقلارلا یاخیندان ايلگيله ن‌مک‌ده‌، اونلارلا ايلگي‌لي قزئته، درگي و اينتئرنئت صحیفه‌لرینده يازيلار يازماقدادیرلار. <br /><br /><img src="http://hbayat.azerblog.com/arshiv/aleyasin.jpg" align="center"><br /><br />” آل ياسين ادبی مجليس”يندن بير گؤرونتو <br /><br />دیگر ياندان يازار بختيار فرخ، عاشیقلارلا قوم تئلئويزييونوندا تورک عاشیق‌لیق گله‌نه‌یی اوزه‌رینه‌ پروگراملار ياپماقدا، گؤردویو ” استریو شباهنک (ائل‌سئوه‌ن) ” آدلي موزيک ائوي واسيطه‌سیله يئنه بو عاشیقلارين اثرلريني ‌سی‌دی‌لره قئید ائده‌ره ک خالقا سونماقدادیر. ” استریو خيام ” آدلي باشقا بير موزيک قئید ائوي داها واردير. اورا عاشیقلارين اثرلريني سی‌دی‌لره قئید ائدیب، ساتيشيني ياپماقدادیر. <br /><br />بو چاليشمالارا يوکسه ک مدرسه تحصیلي آلميش و ” موللا ” عونواني داشی‌یان عئلم آداملاري دا قاتيلماقدادیر. قوم كيمي ايران موسلمانليغينين مرکزی دوروموندا اولان بير شهه رده بو چاليشمالارين ياپيلماسي تورک عاشیق‌لیق گله‌نه‌یی آدينا چوخ اؤنه ملي بير دورومدور. <br /><br />بو موحیطده عاشیقلار قهوه‌سي یوخدور. چونکو عاشیقلار قهوه‌سينه خوش باخیلماییر. عاشیقلارين، قهوه‌لرده، تصادوفی بيره آرايا گلديکلري يئرلرده چؤگور چاليپ تورکو اوخومالاريني و یا حيكايه آنلاتمالاريني اويغون گؤرمه‌ییرلر. اونلارا گؤره عاشیقلار، بير يئره موطلقن دعوت اوزه‌رینه‌ گئتمه‌ليدير. گئتدی‌یی مکاندا بولونانلار دا عاشیق ايچين، اونو دينله‌مه‌ک ايچين توپلانميش اولماليديرلار. <br /><br />عاشیقلار، گئنل‌لیک‌له قیز ايسته‌مه‌، سؤز کسمه‌، نيشان دویون مراسيملرینده، دویونلرده/تويلاردا، سوننتلرده (ختنه سوران)، قوتلاما تؤره‌نلرینده (جشنلر)، عسکره گئده‌نلر ايچين ياپيلان شؤله نلرده، محللی، ميللی بايراملاردا و بعضی دينی گونلرده چاليپ سؤيله‌مکده‌ديرلر. عاشیقلار چؤگور چالار، اوخور و اوخودوغو ماهنی‌نی يوروملارلار. <br /><br /><strong>5.7. قوم-ساوه عاشیق موحیطينين خالق حيكايه لري و دستانلاري: </strong><br /><br />1. اوستاد تئلیم‌خان<br />2. خوندابلي (خوندابلي) مهجور<br />3. گرگرلي محمد<br />4. خان عسگر<br />5. کؤر اوغلو حيكايه‌لري<br />5/1. ارزوروم سفري<br />5/2. توقات سفري<br />5/3. [1] دورنا تئلي<br />5/4. دربند سفري<br />5/5. ايواز<br />5/6. دمیرچی اوغلو<br />5/7. دلیکلي داش<br />5/8. کورداوغلو حسن<br />5/9. بولو سردار<br />5/10. کئچه ل همزه (قيرآت)<br />6. خسته قاسيم<br />7. شیرين بيرچک<br />8. بهرام خان<br />9. محمود ايله پري<br />10. شاه ایسماعیل<br />11. اصلی و کرم<br />12. غريب و شاه صنم<br />13. افروز معصوم<br />14. ورقا ایله گولشاه<br />15. طاهير ميرزا<br />16. محمود نيگار<br />17. قوربان خان<br />18. ايمراه (ائمراه)<br />19. وانلي کؤچک (کؤچک ریضا)<br />20. ارزو قنبر<br />21. کیقباد<br />22. کلبی، علی کلیبرلی<br />23. اسد نيظام<br />24. سئيدی<br />25. عابباس توفارقانلي<br />26. حسرت<br />اوستاد تئليم خان، خوندابلي مهجور و اسد نيظام آدلي حيكايه لر بو موحیطه اؤزه‌ل خالق حيكايه لري‌دير. <br /><br /><strong>5.8. قوم-ساوه عاشیق موحیطي‌نين عاشیق هاوالاري:</strong><br /><br /><strong>کلکی‌لر</strong><br /><br />1. يورغون کلکی<br />2. کلله کلکی<br />3. کؤسه‌لر کلکی‌سي<br />4. کؤچ کلکی<br />5. گون کلکی<br />6. دوه زنگی کلکی<br />7. کلکی شیرازی<br />8. يول کلکی<br />9. يئکه باغ کلکی<br />10. يارجانلي کلکی<br />11. يورد کلکی <br /><br /><strong>گرایلی‌لار</strong><br /><br />کلله گرایلی<br />کسمه‌ گرایلی<br />ساللاما گرایلی <br /><br /><strong>لئيلانالار</strong><br /><br />1. راستا<br />2. بير آياق<br />3. ايکي آياق<br />4. اوچ آياق<br />5. دؤرد آياق<br />6. بئش آياق<br />7. يئري ها يئري<br />8. جانيم اينجه بئل<br />9. ملک ملک<br />10. قارا خان<br />11. ترلان جئيران<br />12. سلبي‌ناز<br />13. يايخان<br />14. ناري ناري<br />15. توولاما<br />16. نئوازئينيم <br /><br /><strong>باشقا هاوالار</strong><br /><br />2. شيکسته<br />3. زرگری (علی بالا)<br />4. کرم<br />• دو بئيتی<br />• کسمه‌<br />7. تورکمنی<br />• مهتر خانی<br />• ميرزاجان بحری<br />10. کوراوغلو (اغاج آغاج)<br />11. رودباري<br />• سادا رودباري<br />• علی بالا رودباري<br />14. نئينيم<br />• شهریاری<br />• گل گل<br />17. موصطافا بئگ<br />• هشترخانی<br />19. عوثمانلی<br />• عاشیق سلمان<br />• قيز ننه‌ن اؤلسون<br />• مارال <br /><br />قوم-ساوه عاشیق موحیطينين عاشیق هاوالاري گئنل‌لیک‌له غملی، حوزونلو هاوالاردير. بونون سببيني عاشیق حسين علي حسيني بئله آچيقلاییر: ” بيزيم چؤگورون، بالابانين، سازين (زورنا)، چاويرين (نئي) و دايره نين (دف) حالت ـی روحیيه‌سی ايله بيزيم شاهسئوه ن، تورکمان، ساوه تورکلري‌نين حآلت-ي روحييه‌سی بيردير. بيزيم بو بؤلگه‌نين تورکلري کؤچه ری اولدوقلاريندان، دواملي يئر دئییشديرديکلریند‌ن، داغلاردا يايلاقلاردا، قیشلاقدا، یایلاقدا بولوندوقلاريندان غوربت ده‌ديرلر. کده رلي و حوزونلودورلر. اونلارين هاوالاري هر زامان غملیدير. بيزيم موسيقيميزين سازيميزين چؤگوروموزون تملي ” شور ” کؤکونده‌دير. بيزيم ان شن هاواميز بئله حوزونلودور. اوستاد تئلیم‌خان دئییر کي:” <br /><br />وطندن آيريلديم يول ايکي اولدو،<br />هئچ بيلميره‌م هانسي يولو گئده‌م من؟<br />ائي آغالار هئچ کس غریب اولماسين،<br />غريبين نالاسي داغي يانديرار. ” <br /><br /><strong>5.9. قوم-ساوه عاشیق موحیطي’ني بسله يه ن قایناقلار:</strong> <br /><br />قوم-ساوه عاشیق موحیطي عاشیق‌لیق گله‌نه‌یی نين تملينده و روحوندا، تورک سويونون جهان حاکيمييتي ايدئالينين و نيظام-ی عالم ایدئاللری‌نین غئیرتینی؛ تورک سويونون اولو داغلاري، يايلاقلاري مکان توتما و بورالاري صاحیبسیز بیراخماما دوشونجه‌سيني، تورک گؤچه‌به حاياتينين آيريليق فصلینی، قاووشما جوشقوسونو؛ ائنگين يايلاقلارينين ائنگينلي‌یيني، سارپ داغلارينين هئيبتي‌ني؛ تورک سويونون سايه‌سيند‌ن اوزاق اولمايان يابانيل-ائوجيل حئيوانلارين خيصلت‌لرینی، قورد اولاماسینی قوزو مله‌مه‌سینی، آت کیشنه‌مه‌سینی، جئیران قاچیشینی، گؤیه رچین اؤتوشونو )(اوخوماسینی)، قارتال سوزوشونو سس سس، نوتا نوتا دويماق مومکوندور. <br /><br />يئنه بو بؤلگه‌ عاشیق‌لیق گله‌نه‌یینين تملینيده تورک کولتورونون اصلی عونصورلاري اولان دده قورقود باشدا اولماق اوزره تورک خالق حيكايه لرينين، گلميش گئچميش اوستاد عاشیقلارين سس‌لرينين، سؤزلرينين، سازلارينين ايزلري، تکیه-صوفی اوجاقلارينين نفسي واردير. <br /><br />تورک عاشیق‌لیق گله‌نه‌یی، تورکلر ايسلام ديني داييره سينه گيرديکدن سونرا ايسلامی ده‌یه رلرد‌ن چوخ ائتگيله نميش، داها سونرا طریقت-تکیه موحیطلرینده‌ن گله ن عاشیقلارلا عاشیق ادبیياتي داها دا ايسلامی اؤزه‌ل‌ليک قازانمیشدیر. دیگر ياندان خالقين طلبي ده گؤز اؤنونه آليناراق احمد يسوی، نسيمی، ختايی، يونوس ایمره كيمي تکیه-تصوووف موحیطي شاعيرلرينين اثرلري عاشیقلارين ديليندن ساز ائشلي‌یينده خالقا سونولموشدور. <br /><br />بؤيله‌جه عاشیق شئعری تکیه- تصوووف ادبیياتينين رنگييله چوخ بويانمیشدیر. قوم-ساوه عاشیق موحیطي’نده ده عاشیقلار، XVIII يوزايلين بٶيوک اوستادلاريندان تکیه-تصووف شاعيري تئلیم‌خان`ين چوخ تاثیری آلتينداديرلار. هئچ بير عاشیق یوخدور کي تئلیم‌خان’دان شئعر اوخويوپ، تورکو سؤيله‌مه‌سين. دئمک هر دویون درنکده اوخونان تورکو و شئعرلرین %80-90’ي تئلیم‌خان’دان‌دير. دیگر ياندان بو عاشیق موحیطينده‌ بولونان تورک موسلمانلارين آز بير قیسمي علوی، بٶيوک بير قیسمي ايسه شيعه اينانجينداديرلار. شیعه اينانجيني اساس آلان ايران یؤنه‌تیمي هر قیسمدن اولدوغو كيمي دولايلي اولاراق عاشیقلاردان دا دينی، مذهبی اثرلر طلب ائتمکده‌دير. بير زامانلار قوزئی آذربایجان عاشیقلاري کومونيست یؤنه‌تیمين باسقی و طلبي دوغرولتوسوندا کومونيست ايدئولوژيني اؤوه‌ن و تبليغ ائده‌ن اثرلر ووجودا گتيرديکلري كيمي بورادا دا عاشیقلار ايسلامی رئژيمين قئید اؤرتولو و دولايلي طلبی ایله ايسلامی اثرلر ووجودا گئتيرمکده‌ديرلر. بؤيله‌جه قوم-ساوه عاشیق موحیطی عاشیقلاري، اثرلرينده دينی قونولارا چوخ يئر وئرمکده‌ديرلر. علوی-بئکتاشی تورک عاشیقلاري ايسه ذاتن ازلدن بري طریقت تعصصوبوايچه‌ريسينده‌ديرلر. صنعت و ادبیيات اثرلرينده دينی اينانچلاريني تره‌ننوم ائتمکده‌ديرلر. <br /><br />عاشیقلارين پيروقراملارينا باشلارکن اوخودوقلاري ساده‌جه بو ايکي شئعر بئله قوم-ساوه عاشیق موحیطينين اساسلانديغي شئعرلري گؤسته رمکده‌دير: <br /><br />” خوش گونلرده توي بايرامدا،<br />اوخور سازين، چالار عاشیق.<br />سازينان مجليسه گيره‌ر،<br />بير خوشلوغو سالار عاشیق. <br /><br />عاشیق سؤيله ر شریعتد‌ن،<br />طریقت و معريفتدن،<br />آيري دوشمه‌ز حقیقتدن،<br />دوغرو يولدا قالار عاشیق. ”<br />(بو ایکی شئعر علی رمضانی`دان آلینمیشدی)<br /><br /><strong>5.10. قوم-ساوه عاشیق موحیطي’نه منسوب چاغداش عاشیقلار:</strong> <br /><br />عاشیق عابباس شاهبوداغی (ساوه 1956)<br />عاشیق علی جمالی (مردآباد-کرج 1966)<br />عاشیقعلی رمضانی (ساوه 1949)<br />عاشیق علی رشیدی (ساوه 1971)<br />عاشیق علی صدیقی (گؤرمه‌ عؤذورلودور. ساوه 1971)<br />عاشیق عابباس ملاييرلي (مالايير 1956)<br />عاشیق احمد رحيمی (ساوه 1946)<br />عاشیق عسکر قوربانی (قوم 1971)<br />عاشیق اسد زيارتی (فراهان-اراک 1956)<br />عاشیق حیدر محمودی (همدان 1936)<br />عاشیق بالاخان دانيش بايات (ساويج بولاق 1946)<br />عاشیق ابوالفضلی ذوقی (ساوه 1968)<br />عاشیق عرشداد جلالي (ساوه 1976)<br />عاشیق فتح اللهی ولی‌خانی (قوم 1963)<br />عاشیق حسن ميرزايی (قوم 1958)<br />عاشیق حسين علي حسيني (ساوه 1970)<br />عاشیق حسين ياری (ساوه 1968)<br />عاشیق حسين آوشار (افشار) (همدان 1972)<br />عاشیق ايبراهيم قديرنييا (بويین زهرا !973)<br />عاشیق قیاس جباری (قاراقان 1946)<br />عاشیق لطیف یونسی (بويون زهرا 1966)<br />عاشیق مهدی سردی (ساوه 1972<br />عاشیق محمد رضا ميرزايی (ساوه 1970)<br />عاشیق مسیح الله رضایی (قاراقان1946)<br />عاشیق ميرزآقا مجیدی (بويون زهرا 1961)<br />عاشیق محمد خوشرو (قوم 1968)<br />عاشیق محمد آفشار (قاراقان1961)<br />عاشیق محمد باقری (همدان 1962)<br />عاشیق محمد چیراغی (قوم 1973)<br />عاشیق محمد عزتی (قوم 1973)<br />عاشیق محمد علی صحرايی (ساوه 1949)<br />عاشیق نعمت چيناري (قاراقان1972)<br />عاشیق نصرت الله زرگر (شهریار-کرج 1961)<br />عاشیق رضا حاج‌عرب (بويین زهرا 1973)<br />عاشیق صفر دانئکی (قاراقان1941)<br />عاشیق ستار خیدمتی (ساوه 1965)<br />عاشیق تقی موحیط (ساوه 1962)<br />عاشیق ولی‌الله ميرزايی (قاراقان1964) <br /><br /><strong>5.11. قوم-ساوه عاشیق موحیطي’نه منسوب چاوير (نئي) چالانلار: </strong><br /><br />ابوالحسن موحیط (ساوه 1940)<br />تقی موحیط (ساوه 1962) <br /><br /><strong>5.12. قوم-ساوه عاشیق موحیطي’نه منسوب بالابانچيلار:</strong> <br /><br />اسکندر مجیدی (همدان 1965-2001)<br />عابباس ایسماعیلی (ساوه 1946)<br />عابباس چيناری (قاراقان1971)<br />عابباس زند (قوم 1971)<br />علی نظری (کرج 1971)<br />علی شهابانی (قوم 1986)<br />علی ذولفقاری (ساوه 1971)<br />بهنام جاويری (ساوه 1966)<br />بهرام بهروزی (ساوه 1960)<br />داوود هوشيار (ساوه 1961)<br />اکبر چيناری (قاراقان1966)<br />امیر موحیط (ساوه 1976)<br />اسد‌الله جوانمرد (ساوه 1956)<br />حوکمعلی ايسلامی (ساوه 1966)<br />حسین علي حسيني (ساوه 1970)<br />حسین حقیقی (قوم 1974)<br />حسین خوسره‌وی (ساوه 1966)<br />ایبراهيم ديلدوز (قاراقان1966)<br />کييومرث دانئکی (قاراقان(1971)<br />محمود ريضوان (ساوه 1958)<br />محمود بولبول (ساوه 1971)<br />محمد جوانمرد (ساوه 1981)<br />محمد چيناری (قاراقان1976)<br />محمد دده خانی (مه‌رداغا 1951)<br />محمد جعفری (همدان 1965)<br />مرتضی هفتانی (ه راق -تفرش 1970)<br />رسول عزیزی (قاراقان1971)<br />رضا بهمن (ساوه 1976)<br />رضا خلج (قاراقان1966)<br />رضا ملکی (قوم 1966)<br />رضا ضابيطی (زرند-ساوه 1971)<br />صیفت علی‌وئردی (قاراقان1956) <br /><br /><strong>5.13. قوم-ساوه عاشیق موحیطي’نه منسوب دايره چالانلار:</strong> <br /><br />حسن سولئيمانی (همدان 1925-1985)<br />رحیم بهروزی (ساوه 1976-2001)<br />حسین استخری (اراک -استخر 1958)،<br />حسین کريمی (ساوه 1970)<br />سید علي امیری (همدان 1966)،<br />سید امیر عقیلی (همدان 1976) <br /><br /><strong>5.14. قوم-ساوه عاشیق موحیطي’نه منسوب ساز (زورنا) چالانلار </strong><br /><br />بيت‌الله بهرامی (ساوه اؤلوم. 1996)<br />محرم نجفی (ساوه 1951-2001)<br />حسین علی آقاخاني ( ساوه 1956-2001)<br />ميرزه علي معصومی (ساوه 1965-2001)<br />عابباس ایسماعیلی (ساوه 1946)<br />عابباس چيناری (قاراقان1971)<br />عابباس زند (قوم 1971)<br />عبد‌الله زرنگ (ساوه 1956)<br />علی شهابانی (قوم 1986)<br />علی ذولفقاری (ساوه 1971)<br />بهنام جاويری (ساوه 1966)<br />بهرام بهروزی (ساوه 1960)<br />بشیر تورکمندار میانالی (ه راق 1951)<br />داوود هوشيار (ساوه - 1961)<br />اکبر چيناری (قاراقان1966)<br />علی صدیقی (امادير)(ساوه 1971)<br />امیر موحیط (ساوه 1976)<br />اسد‌الله جاوانمرد (ساوه 1956)<br />حبیب سازاندا (ساوه 1946)<br />حوکمعلی ايسلامی (ساوه 1966)<br />حسین علي حسيني (ساوه 1970)<br />حسین حقیقی (قوم 1974)<br />حسین خوسروی (ساوه 1966)<br />ايبراهيم ديلدوز (قاراقان1966)<br />اسفندیار خيديری (قوم 1966)<br />کييومرث دانئکی (قاراقان(1971)<br />کورد اکبر قاراچايلي (ساوه 1951)<br />محمود فلاح (ساوه 1940)<br />محمود ريضوان (ساوه 1958)<br />محمود بولبول (ساوه 1971)<br />محمد آفشار (قوم 1966)<br />محمد جاوانمرد (ساوه 1981)<br />محمد چيناری (قاراقان1976)<br />محمد قوربانی (قوم 1965)<br />محمد دده خاني (مه‌رداغا 1951)<br />منصور باقرآبادلي (قوم 1971)<br />منوچهر بهرامی (ساوه 1976)<br />مرتضی هفتانی (ه راق -تفرش 1970)<br />نعمت باقرآبادلي (قوم 1966)<br />رسول عزیزی (قاراقان1971)<br />رضا بهمن (ساوه 1976)<br />رضا خلج (قاراقان1966)<br />رضا مارال (قوم 1971)<br />رضا ملکی (قوم-1968)<br />رضا ضابيطی (زرند-ساوه 1971)<br />روح‌الله شاه حسيني (قوم-1981)<br />اسدالله خوشنوار (ساوه 1964)<br />صیفت علی‌وئردی (قاراقان1956) <br /><br /><strong>5.15. قوم-ساوه عاشیق موحیطي’نه منسوب داوول چالانلار:</strong> <br /><br />شمس‌‌الله بهرامی (ساوه 1940؟- 2004)<br />عابباس شاهبوداغی (ساوه 1956)<br />عبدالله قمبری (مه‌رداواد 1961)<br />علی باقرآبادلي (قوم 1981)<br />علی نظری (کرج 1971)<br />بايرام نظری (ساوه 1965)<br />بهروز باقرآبادلي (قوم 1976)<br />اسد ایسماعیلی (ساوه 1961)<br />حسن ذاکيری (ساوه 1973)<br />حسين کريمی (ساوه 1970)،<br />کمند چيناری (قاراقان1956)<br />محمود ایسماعیلی (ساوه 1976)<br />مجید آفشار (قوم 1986)<br />محمدلی چيناری (قاراقان1956)<br />محمد صبور (ساوه 1960)<br />حمد جعفری (همدان 1965)<br />رستم قمبري (مه‌رداوات 1966)<br />يد‌الله محمدی (قوم 1971) <br /><br /><strong>5.16. قوم-ساوه عاشیق موحیطي’نده چؤگور ياپانلار:</strong> <br /><br />اونلو چؤگور اوستالاريندان ارمني اصيللي اوستا نريمان، اوستا آرمنئک و اوستا شئماور اولموشلار. اوستا نريمان`ين اوغلو اوستا نريمان تهران’دا ياشاماقدادیر و چؤگور ائعمالاتخاناسي واردير. <br /><br />اوستا صفرعلی مقصودی (اوستا نئريمان`ين چيراغي)، اوستا احمد آغايی رحیمی و اوستا رضا فراهانی قوم-ساوه عاشیق موحیطي’ين اوستا ساز ائعمالاتچيلاريدير. يئنه اوستا رضا فراهانی’نين قوم’دا، اوستا صیدقعلی موحيببی و اوستا سید رسول’ون ساوه’ده ائعمالاتخانالاري واردير.<br /><br />اوستا سید رسول’ون سول قولو بيله‌کدن یوخدور. السيز قولو ایله هم چؤگور ياپماقدا، هم ده چؤگور، تار و سه‌تار چالماقدادیر. <br /><br />لوطفن بو یازی حاقدا نظر‌لری‌نیزی بیزه گؤنده‌رین:<br /><br />[2] akafkasyali@ho…<br />[3] heydarbayat@gm… <br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-116717961440394829?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1167179550353601162006-12-26T16:31:00.000-08:002006-12-26T16:32:30.640-08:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=5><strong>قوم – ساوه عاشیق موحیطی (2)</strong> </FONT><br />1 آذر, 1385, 15:16 <br />دوکتور علی قافقازیالی<br /><br /><strong>قوم-ساوه عاشیق موحیطين‌ده قوللانيلان چالغي آلت‌لري و اؤزه ‌ل‌ليک‌لري:</strong><br /><br />قوم-ساوه عاشیق موحیطين‌ده سازا “چؤگور” ، دفه ده “دايره” دئمکده‌ ديرلر. عاشیقلار، بعضن اوچ‌لو، بعضن ايکي‌لي بعضن ده تک باشلارينا صحنه آلماقدادیرلار. بعضن عاشیقلارين چؤگورونه بالابان ائشليک ائتمکده‌، بعضن ده هم بالابان هم ده دايره (دف) قوشولماقدادیر. ساوه-قوم عاشیق موحیطين‌ده، شهه ر و کؤيلرده ياپيلان تويلارين/دویونلرین چوخونا عاشیقلار قاتیلماقدادیرلار. عاشیقلار دویونلرده حيكايه و یا حيكايه لي تورکولر آنلاديرلار. بعضن ده تورکولو اويون هاوالاري چالاراق آيري مکانلاردا بولونان کیشی‌لرین و قادينلارين اوينامالاريني ساغلارلار. توي/دویون آچيق هاوادا ياپيلديغيندا بالابانين يئرينی ساز دئديکلري زورنا، دايره نين يئريني ده داوول آلير. بؤيله‌ جه ” ساز ” (زورنا) و ” داوول ” ايکيليسي ایله يوروتولور.<br />بو موحیطده يايغين اولاراق قوللانيلان بير موسيقي آلتي ده آنادولو تورکلرينين و فارسلارين نئي دئديکلري، اونلارين ايسه “چاوير” دئديکلري نئي’دير.<br /><img src="http://hbayat.azerblog.com/arshiv/x11.jpg" align="center"><br />عايیله توپلانتيلاريندا، ادبی صؤحبتلرده، يايلالاردا يايغين اولاراق ” چاوير ” چالينير و چاوير ائشلي‌یينده تورکو اوخونور.<br /><br />بو عاشیق موحیطينده‌ قوللانيلان موسيقي آلتلري و اؤزه ‌ل‌ليکلري بئله‌ دير:<br /><br />چؤگور (ساز) : بيچيم اولاراق تبريز، سولدوز، زنجان و اورمو سازلارينا بنزه ‌مکده‌دير. آنجاق بعضی اؤزه ‌ل‌لیک‌لري فرقليدير. چؤگورلر گئنل‌لیک‌له 9 قولاقلي، 7 و یا 8 تئللي (سيملي) اولورلار. بعضن دوققوز تئل ده تاخیلابيلير.<br /><img src="http://hbayat.azerblog.com/arshiv/x12.jpg" align="center"><br />چؤگورلرده يئددي آنا پرده‌، دؤرت ده آرا پرده‌ اولماق اوزره 11 پرده‌ واردير (7 + 4 = 11). آنجاق، دؤرت آنا ايکي آرا پرده‌ داها علاوه ائديله بيلير (4 + 2 = 6). بؤيله ‌جه 11 + 6 = 17 پرده ‌يه چيخاريلابيلير.<br />پروف. در. بهاءالدین اؤگه ‌ل، ” تورک کولتور تاريخينه گيريش “آدلي اثرينده” ايران تورکلرينده “چؤگور” باشليغي آلتيندا بونلاري يازماقدادیر: چؤگور، ايران تورکلرينده ده گؤرولمکده ‌دير. يوخاريدا، چاغاتاي تورک کولتور چئوره‌ سينه عایید سؤزلوکلرده ده چوگور آدلي بير سازين بولوندویونو بیلدیرمیشدیک. “فارمه‌ ر”ه گؤره، ایندیکي تورک چؤگورو، آلتي تئللي و آلتي پرده ‌لی‌دير. ايران چوگور’و ايسه ، ايري قارينلي و اولدوقچا قیسا ساپليدير.”<br />چؤگورون پرده ‌لري نين آدلاري بئله‌ دير:<br />1. باش پرده‌<br />2. کؤراوغلو و یا کرم،<br />3. شاه پرده‌،<br />4. زرگری،<br />5. کئچمه‌،<br />6. کلله،<br />7. آياق.<br /><img src="http://hbayat.azerblog.com/arshiv/x13.jpg" align="center"><br />چؤگورلر گيلاس (کيراز) آغاجينين قابیغیندان ياپيلان ” تازيانا ” ایله چالينماقدادیر. <br />بالابان: نفسله چالينان تورک موسيقي آلتي. فينديق، توت، جئويز و یا اريک آغاجيندان ياپيلير. سيليندير شکلينده ‌کي گؤوده ‌سينين (اوزونلوغو 310-330 مم) اوزه ‌رينده يئدديسي اؤنده بيريسي آرخادا 8 دلیک واردير. عاشیغين سسينين قالینليق و اينجه لي‌یينه گؤره بالابانلارين دا اوزونو و یا قیساسي ترجیح ائديلير. چؤگورون پرده‌ ساييسينا گؤره بالابانين اوزونو قیساسي قوللانيلير. چؤگورون پرده‌ ساييسي آز اولونجا قیساسي، آرتیق اولونجا اوزونو قوللانيلير. بالابانين ايچ گئنيشلي‌یي ده فرقليدير. ايچي گئنيش اولونجا قالین، دار اولونجا اينجه سس چيخارير. گؤوده‌ سينين باش طرفينه قامیشدان ايکي قات ديلجيکلي ياسسي آغيزليک تاخیلير. آغيزليغين اورتاسينداکي پارچاجيق واسيطه ‌سيله چالغينين آکورتو دئییشدیریلیر. بالابانين يوموشاق و حزين سسي واردير. خالق چالغي آلت‌لري توپلولوغوندا قوللانيلديغي كيمي سولو آلت اولاراق دا قوللانيلير. قافقاز و اورتا آسيا خالقلاري آراسيندا چوخ يايغيندير.<br /><br />دايره / دف: اوزه‌ رینه‌ دري چکيله ‌ن دايره وی قاسناقدان (چاپي: 340-450 مم، ائني: 40-60 مم) عيبارتدير. اؤزه ل سس ائفئکتي اولوشدورماق ايچين قاسناغين ايچ طرفينه مئدال حالقالار آسيلير. گئنه ل‌لیک‌له قاسناغين اوزو صدفله بزه‌ نير. دايره /دف ، بارماقلار دري‌يه وورولاراق چالينير. سولو و ائشليک چالغي آلتي اولاراق قوللانيلير. آنادولو، قافقازلار و اورتا آسيا خالقلاري آراسيندا يايغيندير. ساوه-قوم عاشیق موحیطينده‌ “دف” يئرينه ” دايرا” کلمه‌سيني قوللانيرلار.<br /><br />چاوير (نئي)<br />چاوير (نئي): قدیم نفسلي چالغيلارداندير. تورک سويلو خالقلار آراسيندا چوخ يايغيندير. شاهسئون، تورکمن، آوشار (افشار)، خلج، قاراپاپاق كيمي اورتا ايرانداکي تورک بويلاري چاوير دئییرلر. آنادولو و باشقا تورک بويلاري نئي آديني قوللانيرلار. فارس و عرب‌لر آراسيندا دا چوخ يايغيندير.<br />چاوير، گئنه ل‌لیک‌له 60-70 س‌م اوزونلوغوندا دوققوز بوغوملو قامیشدان ياپيلير. اؤن يوزونده 5-7 اولماق اوزه‌ ره 6-8 دلی‌یي بولونور. هر ايکي اوجونا چاويرين چاتلاماماسي ايچين معدنی اوزوک تاخیلير. سس آلاني اوچ اوکتاوا یاخیندير. ديياتونيک سس سيراسي واردير. هروموتيک سسلر ده چيخاريلا بيلير. چئشيدلي بويدا چاويرلار واردير. قوم- ساوه موحیطينده‌ گئنه ل‌لیک‌له بيري اوزون دیگري قیسا ايکي چئشيت چاوير (نئي) قوللانيلماقدادیر. بيريسي اوزون او بیریسی ایسه قیسا. اوزون چاويرلاري مسکون ماحال‌لاردا. قیسا چاويرلاري ايسه داشینماسی قولای (راحات) اولدوغوندان، گئنه ل‌لیک‌له کؤچ يوللاريندا يايلالاردا قوللانيرلار. تورک حنجره ‌سينه اويقون سسلر چيخارماق ايچين دلیک‌لر ياريم آي و یا هيلال شکلينده ده آچيلابيلير. <br /><br />زورنا بالابانلار <br /><img src="http://hbayat.azerblog.com/arshiv/x14.jpg" align="center"><br /><br />ساز (زورنا): قوم-ساوه موحیطينده‌ زورنايا ساز دئیيلمکده‌دير. اوفله ‌مه‌لي تورک موسيقي آلتلریند‌ن بيريسيدير. گئنه ل‌لیک‌له جئويز و یا اريک آغاجيندان ياپيلير. سيلينديريک گؤوده ‌سينين اوزونلوغو 370-380 مم؛ اوست طرفينده يئددي، آلت طرفينده بير دلی‌یي واردير. ميل دئديکلري قیسمين اوزه‌رینه‌ قامیش تاخیلاراق ياپيلير. بو قامیشلي آغيزدان اوفله ‌نه ‌ره‌ ک چالينير. سسين اينجه ‌لي‌یي و قالینليغي ميلين اوزون و یا قیساليغي ایله آيارلانير. بوغازي و آغزي گئنيش اولانا ” آچيق ساز ” ، بوغازي و آغزي دار اولانا ايسه ” کئشيده ساز ” دئییلير. ديياپازونو کیچیک اوکتاوينين سي بئمول سسيندئن اوچونجو اوکتاوينين دو سسينه قده ردير. گوچلو و تيز بير سسه صاحیب‌دير. <br /><br />ياسسي داوول<br /><br />داوول: چام و یا کؤکنار آغاجيندان ياپيلميش چاپي 60-90، ائني 50-60 س‌م اولان سيليندير بيچيملي بير قاسناغين هر ايکي يانينا، دانا و یا کئچي دريسي گئريله‌ ره‌ ک ياپيلان بير چالغي آلتي‌دير.<br />آرديچ و یا قیزيلجيق آغاجيندان ياپيلميش 30-40 س‌م اوزونلوغوندا اينجه بير چوبوق و يئنه 30-40 س‌م اوزونلوغوندا اوجو توپوزلو قالین ساپلي بير دوکماق (دؤیمک) چالینیر. دونيانين هر يئرينده بنزه ‌رينه راستلانير. آنجاق داوول ان اسکي تورک چالغيلارينداندير. آيريجا تورک ميتولوژيسينده داوولون قودسييئتي واردير.<br /><br />5.5. قوم/ساوه عاشیق موحیطين‌ده موسيقي آلتلري نين چالينما شکلي:<br />عاشیقلار، بالابان و دايره ائشلي‌یينده و یا ساده ‌حه بالابان ائشلي‌یينده چالينجا، اؤزلری سول باشدا، بالابانچي اورتادا و دايره چالان ساغ باشدا بولونور. گئنه ل‌ليک‌له آياقدا چالارلار، اوتوراراق چالدیقلاري دا اولويور. سالونلاردا و یا بؤيوک ائولرده و اودالاردا پروگرام یاپدیقلاريندا، سالونون اورتا يئرينده و یا آرا بوشلوقلاردا دولاشاراق چاليپ سؤيله رلر. عاشیق هم چؤگور چالار هم اوخور هم ده يوروم ياپار. دايره چالان ايسه زامان زامان عاشیق تورکو اوخورکن، اونا ائشليک ائده ‌ر، ياني اونونلا بيرلیکده اوخور. <br /><br />عاشیقلار، گئنه ل‌لیک‌له پروگراملارينا آشاغيداکي شئعری اوخویاراق باشلار:23<br /><br />خوش گونلرده توي بايرامدا،<br />اوخور سازين، چالار عاشیق.<br />سازينان مجليسه گيره ‌ر،<br />بير خوشلوغي سالار عاشیق.<br /><br />عاشیق سؤيله ر شریعتدن،<br />طریقت و معرفتد‌ن،<br />آيري دوشمه ز حقیقت‌د‌ن،<br />دوغرو يولدا قالار عاشیق.<br /><br />عاشیق مرد اوغلاندان سؤيله ‌ر،<br />نامردين باغريني تئيله ر،<br />حاققين سؤزون بيان ائيله ر،<br />حاقدان ايلهام آلار عاشیق<br /><br />عاشیق مردلرینه ‌ن گزه‌ ر<br />اورکده غملري ازه‌ ر<br />خونچا-يي شادلیغي بزه ‌ر،<br />خوش گونو آرزولار عاشیق.<br /><br />عاشیقدا اولور محببت،<br />ائل ايچينه سالار وحدت،<br />سؤزلرینه توتار ديققت،<br />ائل ايچينده قالار عاشیق<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-116717955035360116?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1163469812157039972006-11-13T18:03:00.000-08:002006-11-13T18:03:32.400-08:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=5><strong>قوم - ساوه عاشیق موحیطي (1)</strong></FONT><br /><br />و کیتاب تانیتیمی<br /><br /><strong>دوکتور علی قافقازیالی</strong><br /><br />کؤچورند‌ن:<br /><br />کئچه‌ ن اون ایلده گئجه گوندوز اؤزونون و عائیله‌ سی‌نین و اؤیره نجی‌لری‌نین امه ‌یینی ایران تورک ادبییاتی و کولتورونه صرف ائده‌ ‌ن دوکتور علی قافقازیالی‌نین نئچه آی بوندان اؤنجه “ایران تورک عاشیق موحیطلری” آدلی کیتابی تورکییه ‌ده یاییملاندی. دوکتور قافقازیالی بابالاریمیز، زمخشری و کاشغارلی ماحمودون عرب و تورک اؤلکه ‌لرین قاریش قاریش گزدیکلری کیمی، ایران تورک شهه‌ ر، کندلرین قاریش قاریش گزیب، عاشیقلارلار(aşıqlarla) یاخیندان گؤروشوب دانیشارکن بو کیتابی توپلاییب‌دیر. دئمه‌ لی ایندی ایران یازارلاری‌نین ایچینده “قوم ـ ساوه” ماحالی‌نین یئرلی تورک توپلومو بیر “تانینمامیش آدا” کیمی اولاراق، دوکتور قاقفازیالی بو آدانی کشف ائدیب‌دیر. البت ایکی یازاریمیز، رحمتلی <strong>علی کمالی</strong> و <strong>مهران بهاری</strong>‌نین امک‌لرین ‌ده اونوتمامالی‌ییق. <br /><br />من اؤزوم دوکتور به ‌یین چابالارینا بو ساحه‌ ده یاخیندان تانیق اولوب، و اونا اؤره کدن ساغ اول دئمیشه‌ م. او گون‌لر دوکتور به ‌ی بیر هفته ‌یه یاخین قومدا “تورک ادبییات اوتاغی”نا قوناق اولوب، و اوتاقدا اویه اولان نئچه گنج اونو دستکله ‌ییردیلر. آمما دوغروسو دوکتور به ‌یین سارسیلماز و هر گون 18 -19 ساعاتا قده‌ ر چالیشدیغی هامینی یوروب نهایت اؤز آرامیزدا بؤلوشوب و هر کیمسه معین ساعاتلاردا دوکتور به ‌یین خیدمتینده اولماق قرارینا گلمیشدیک. و اؤِز ایچیمیزده اونا “دمیر حوجا” لقبی وئرمیشدیک.<br /><br />سونرالار دوکتور به ‌یین اوغلو یاووز سلیم به ‌یله گؤروشدوکده بو ماجرانی اونا نقل ائتدیم، یاووز به‌ ی “آتام ائله بوردا دا بئله دیر، گئجه گؤندوز تانیماز” دئدی.<br /><br />دوکتور قافقازیالی، تکجه گونئی یوخ، بلکه قوزئی‌ عاشیق موحیط‌لرینی تانیتدیرماقدا، و حتی اورتا آسیادا اولان اوزان صنعتی اوزره چوخلو زحمت چکیب و بو ساحه‌ ده دئمه ‌لی ان زنگین و تایسیز معلوماتا مالیک اولان بیر اینسان‌دیر. <br /><br /><strong>دوکتور قافقازیالی‌نین اثرلریند‌ن:</strong><br /><br />ایران تورک ادبییاتی آنتولوژیسی 6 ج” (دؤرد مین صحیفه‌ یه یاخین بیر دائره المعارف)<br />میکائیل آزافلی‌نین دیوانی‌<br />قیرخ ایل‌لیک قارا گونلر (نمایشنامه)<br />ائرمنی مظالمی<br /><br />و… آد آپارماق اولار.<br /><br />“ایران تورکلری عاشیق موحیطلری” آدلی کیتاب بو ایل (2006) 313 صحیفه ‌ده ارزروم شهه‌ ری‌نین افسئت اثر یاییم ائوینده یاییملانیدیر.<br /><br />بو کیتاب 8 بؤلومدن عیبارت‌دیر:<br /><br />تبریز قاراداغ عاشیق موحیطی<br />اورمو عاشیق موحیطی<br />سولدوز قاراپاپاق عاشیق موحیطی<br />زنجان (زنگان) عاشیق موحیطی<br />قوم- ساوه عاشیق موحیطی<br />خوراسان – تورکمن‌صحرا عاشیق موحیطی<br />قاشقای عاشیق موحیطی<br />عاشیق موحیطلری‌نین موقاییسه‌سی<br /><br />هر بؤلومده بحث‌لر بئله دوام تاپیر، اؤرنه‌ ک اولاراق تبریز قاراداغ عاشیق موحیطینده باشلیق‌لار بئله ‌دیر:<br /><br /><strong>تبریز قاراداغ عاشیق موحیطی‌نین دئموگرافیک یاپیسی<br />تبریز قاراداغ عاشیق موحیطینه منسوب قدیم عاشیقلار<br />تبریز قاراداغ عاشیق موحیطینده قوللانیلان چالغی آلت‌لری و آؤزه ‌للیک‌لری<br />تبریز قاراداغ عاشیق موحیطینده بولونان عاشیق – اوزان ادبییات اوجاقلار<br />تبریز قاراداغ عاشیق موحیطی خالق حیکایه لری و دستانلاری<br />تبریز قاراداغ عاشیق موحیطی عاشیق هاوالار<br />تبریز قاراداغ عاشیق موحیطینی بسله ‌یه ‌ن قایناقلار<br />تبریز قاراداغ عاشیق موحیطینه منسوب چاغداش عاشیقلار<br />تبریز قاراداغ عاشیق موحیطینه منسوب بالابانچی‌لار<br />تبریز قاراداغ عاشیق موحیطینه منسوب قاوالچیلار<br />تبریز قاراداغ عاشیق موحیطینین قدیم اوستاد عاشیقلاریندان بعضی‌لری </strong><br /><br />کیتابدا هر موحیطین چالغی آلت‌لری، و عاشیق بالابانچی‌لار و ها بئله عاشیق ادبییاتین آراشدیران یازیجلارین شکیل‌لری ده بول بول گتیریلمیشدیر.<br /><br />کیتابین تصحیحینده یازارین ایکی اؤیره‌ نجیسی: دوکتور بهادر گوجو یئته ‌ر، و حمزه قولو قیسا دا یاردیمچی اولوبلار.<br /><br />طبیعی‌دیر کی ایندی ‌یه کیمی تبریز، اورمو و زنگان عاشیقلاری‌نین اوزه‌ رینده گونئی درگی‌لرینده آز چوخ آراشدیرمالار و یازی، مقاله و کیتابلار یاییلیب‌دیر. آمما قوم، قاشقای و خوراسان تورک عاشیق موحیط‌لری حاقدا بیلگی‌لریمیز یوخ کیمی‌ایمیش. اونا گؤره ‌ده چالیشاجاییق، کیتابین اوچ سون بؤلومونو، یانی قوم – ساوه، قاشقای، و خوراسان ـ تورکمنصحرا عاشیق موحیط‌لری بؤلوملرینی کؤچوروب، اینترنیت صحیفه‌ لرینده اوخوجولاریمیزین قوللوغونا چاتدیراق. اومورام بو یازیلارا تنقیدی یا باشقا بیر باخیشی و آچیقلاماسی اولان اوخوجولار آشاغیدا گله ن ایمیل آدرسینه مکتوب یازیب، اؤز گؤروشلری بیلدیرسین‌لر. طبیعی‌دیر کی بو گؤروشلر کیتابین گله ‌جک یاییملاریندا یاردیمجی اولا بیله‌ ر.<br /><br />[1] akafkasyali@ho…<br />[2] heydarbayat@ya…<br /><br />درین سایقیلارلا<br /><br />قوم – سید حیدر بیات <br /></div><br /><p style="text-align: justify"><br /><img src="http://i82.photobucket.com/albums/j253/mehran0/qum-sava-2.jpg" width="300" height="400" align="left"><img src="http://i82.photobucket.com/albums/j253/mehran0/qum-sava-1.jpg?image=qumsaveashiqmuhiti02.jpg" width="300" height="400" align="left"></p><br /><br /><div dir="rtl"><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><p style="text-align: justify"><br /><strong>قوم ساوه عاشیق موحیطی (1) </strong> <br /><br /><strong>1. قوم-ساوه عاشیق موحیطي’نين دئموگرافيک ياپيسي:</strong><br /><br />تورک عاشیق‌لیق گله‌ نه ‌یی نين چوخ جانلي اولاراق ياشاديغي موحیطلردن بيريسي ده‌ قوم-ساوه عاشیق موحیطيدير. بو موحیطي، کرج، قزوین، ابهر، قیدار، بيجار، اسداباد، نهاوند، عراق، کاشان، قوم و تهران شهه‌ رلري احاطه ائتمکده ‌دير. قوم-ساوه عاشیق موحیطي داخیلينده بو اؤ‌نمه‌لي يئرله‌ شيم يئرلري بولونماقدادیر: آبگرم، آوج، باهار، بويون زهرا، جعفرآباد، ابهر، عراق، فراهان، اسداباد، اشتهارد، قاراقان، همدان، هشتگرد، کازيران، قزوین، کبودر آهنگ، کرج، قیدار، کومیجان، قوم، ملاير، مزليقان، مرداباد، نهاوند، نووبران، رباط کریم، رزن، رودبار، تفرش، ساوه، ساوج بولاغ، شهریار، تهران، تويسرکان، اورودرگزين، ورامين، زرند.1 <br /><br />قوم-ساوه عاشیق موحیطينين عاشیقلاري زنجان، شیراز، فيروزاباد، مشهد كيمي چوخ اوزاق تورک موحیطلرینه ده دعوت ائديلمکده ‌ديرلر. <br /><br />“قوم-ساوه عاشیق موحیطينده مسکون بولونان تورک بويلاري (طایفالاری‌) نين باشليجالاري بونلاردير: آجيرلو، آفشار، امله، باهارلي، بايات، بیگدلی، جلاللي، دئل‌لر، گئلباغی، خلج، حاللاچ، خدابنده ‌لو، قاجار، قارا-گؤزلو، قاراپاپاق، کلون، کنگرلو، کؤسه‌ لر، کورد-بئگلو، لک، محمدلي، موغانلي، موسولو، سولدوز، شاه سئون، تورکاشوئد، تورکمن، يارجانلي، زه ‌غل، زرگر، ذوالقدر. <br /><br />بو بؤلگه‌ ده ياشايان تورکلرين بير قیسمي هله يايلا حاياتيني داوام ائتتيرمکده‌ دير. حئیوان سورولري ایله بيرلیکده يازلاري یایلاقلارا گئتمکده‌ ديرلر. بير چوخ تورک بويو كيمي بونلار دا ياز مئوسمینه ” ياي ” دئیه ‌رلر. بونون ايچين ده يازين بارينديقلاري و قوناقلاديقلاري يئرلره “یایلاق” و یا ” يايلا” آدي وئريلير. قیشين قوناقلاديقلاري يئرلره ايسه ” قیشلاق ” دئییلير. همدان ايله قیدار آراسينداکي قاراقان داغلاري یایلاقلاريدير. ساوه، قوم و تهران اوچگئنينده قالان بؤلگه‌ ايسه قیشلاقلاريدير. بو موحیطه شاهسئون حوزه‌ سی ده دئییلیر. <br /><br />قدیم تورک يوردو اولان بو بؤلگه ‌ده، چوخ اونلو تورک عالیملری يئتيشمیشدیر. اوستاد شاعير <strong>تئلیم ‌خان</strong>، اوستاد شاعير <strong>خوندابلي مهجور</strong>، رشیدالدين فضل‌الله، <strong>عین القضات همدانی</strong>، شاعير بسته‌کار <strong>ابولقاسیم عاريف</strong>، شاعير <strong>تورکمن ماحمود</strong> (تئلیم‌خانين تورونو)، فيلوسوف <strong>قيرچي قايخان</strong> خلجلي، شاعير <strong>رضاعلی</strong>، همدانلي <strong>غیب علی</strong>، بويوک تورک دوشونورو <strong>جمال الدين آفغانی اسدآبادی</strong>، آراشديرماجي يازار <strong>علی کمالی</strong> بونلارداندير. <br /><br /><strong>5.2. قوم-ساوه عاشیق موحیطي’نه منسوب اوستاد عاشیقلار: </strong><br /><br />بو بؤلگه‌ خالقينين یاخین زامانا قده‌ ر کؤچه‌ به حاليندا ياشامالاري و عاشیقلارين دا اونلارلا بيرلیکده داغلاردا، يايلالاردا ثابت اولمايان مکانلاردا صنتلريني ايجرا ائتمه ‌لري، اثرلرينين قئیده گئچمه ‌سينه ايمکان وئرمه ‌میشدیر. سون يوز ييل بويونجا قاشقای تورکلري ایله بيرلیکده بونلارين دا سوره‌ کلي حکومت گوچلري طرفيندن تعقیب و تادیب ائديلمه ‌لري ده عاشیقلارين اثرلرينين توپلانماسيني انگل‌له‌ یه‌ ن بير دیگر گوچ اولموشدور. <br /><br />ایندیليک بو بؤلگه‌ ده سون يوز ایلده ياشاميش بير میقدار عاشیقين وارليغيني تثبیت ائده بيلديک. اومود ائدیریک کي آراشديرمالاريميزي سوردوردویوموزده باشقا عاشیقلارين و اونلارين اثرلرينين ايزينه راستلاياجاییق. <br /><br />“قوم-ساوه عاشیق موحیطينده حتی زنجان، سولدوز، خوراسان كيمي دیگر ايران تورک عاشیق موحیطلرینده اوستاد <strong>تئلیم‌خان</strong>3 آدلي تورک اوزاني عاشیقلارين پيري، اوستادي قبول ائديلمکده‌ دير. بوتون عاشیقلار اونون شئعرلریني ازبر بيليرلر. اوستاد تئلیم ‌خانين (تئليم خان، 1742 - 1829) ايکي شئعري: <br /><br /><strong>محمد </strong><br /><br />ازل حاق نوروندان قدرت قلمین<br />یازدی عرش- موعللایا محمد <br />کوفرون گونو يانديريردي عالمی<br />شوکور آللاه سالدي سايه محمد. <br /><br />منع ائديب باطيلي حاققی بويوران، <br />حلالی حرامدان سئچيب آييران، <br />بوتلاري سينيديريب منبر قئييران، <br />قدم باسان موصللایا محمد. <br /><br />بو تخته بو تاجا تبارک اللاه، <br />ايبراهيم ده سالدي کعبه بئيت ‌اللاه، <br />موسا تور’دا، کيليسادا روح ‌الله، <br />ميندي گئتدي او سمايا محمد. <br /><br />عرشدين بوئيانيندا کلام-ي رواج <br />ملکلر باشیندا نور دورور تاج <br />دؤردونجو آسماندا گئتدي وئردي باج، <br />انگشترین یدواللاها محمد. <br /><br />عاريف بيله‌ ر بو کلامي بو ديني، <br />اوخورلار حق کيتابيندا ياسيني، <br />يارب اولور باخا قييامت گونو، <br />تئليم کيمي بینوايا محمد. <br /><br /><strong>شئیخ صنعان </strong><br /><br />شئیخ ـ ی صنعان کيمي ترسا سئوميشه‌ م، <br />راستا يوللاريمي کئج ائیله‌ میشه‌ م. <br />بير ناخلف کسه دوچار اولموشام، <br />باشیمنان عاقليمي نئجه ائیله‌میشه‌ م. <br /><br />ضرر اولوب، ائله‌ديیيم ائتديیيم، <br />کاساد اولوب بازارلاردا ساتدیغیم، <br />الدن چيخيب تور آتديغيم توتدوغوم، <br />قوودوغوم جئيراني نئجه ائیله‌میشه‌ م. <br /><br />بير وفا گؤرمه‌ديم سولطاندان خاندان، <br />بير تيکان چيخاردان اولمادي جاندان، <br />قونشولاريم کؤچوب اويان باياندان، <br />آراليق ائويمي اوج ائیله ‌میشم. <br /><br />آللاه بيلير نه قده ر پاکام آري‌يام، <br />نئجه بخت -ی قارا شوم سيتاره ‌یه م، <br />محنت املاکينين دروگری‌یه م، <br />دريب غم خرمنين دج ائیله ‌میشه‌ م. <br /><br />اله‌ نمیشه‌ م يوز مين يوز مين الکد‌ن، <br />چيخميشام من نئچه شطط-ی کلکد‌ن <br />خبر آلسان مني چرخ-ي فلکدن، <br />دئيه ‌ر تئليم’ينه ‌ن لج ائیله ‌میشه‌ م. <br /><br />“قوم-ساوه عاشیق موحیطينده عاشیقلار طرفيندن اوستاد قبول ائديله‌ ن و شئعرلري اوخونان بير دیگر اوستاد شاعير ده <strong>خوندابلي مهجور</strong>’دور. حاياتي حاققیندا چوخ شئي بيلينمير. خوندابلي مهجور’دان بير شئعر: <br /><br /><strong>نادان اولما</strong> <br /><br />دلی کؤنول نادان اولما، <br />ائل چکمه‌ آشینالاردان، <br />مئيلين غوربت ائله سالما، <br />نه گؤردون بیگانه ‌لردئن. <br /><br />باد صبا کيمين اسمه‌، <br />بولبول تک گولشند‌ن کوسمه‌، <br />هامي يئره قدم باسما، <br />عیبرت آل نابينالاردان. <br /><br />عشقین سبوسوندان ايچمه‌، <br />هر چاتانا گؤيلون آچما. <br />گنج ايچون چؤللره قاچما، <br />گئت آختار ويرانه ‌لردئن. <br /><br />مئيلين سالماگينان يادا، <br />غم چکمه‌ فاني دونيادا، <br />دوست اوچون اؤزون سال اود’ا <br />کم اولما پروانه‌ لردن. <br /><br />نئيليره ‌م دونيانين مالين، <br />گؤيلوم ايستير يار جامالين، <br />خونداپلي مهجور’ون حالين، <br />گئت سوروش ديوانه ‌لردن. <br /><br /><strong>5.3. سون يوزایلده ياشاميش اوستاد عاشیقلار: </strong><br /><br /><strong>عاشیق محمد علی کرفسلی (همدان کرفس اؤلوم.1966)، <br />عاشیق عزیز خان (گازيران-اؤلوم. 1976)، <br />عاشیق يوسوف يئرقانلي (اليشار-قاراقان-ساوه اؤلوم. 1977)، <br />عاشیق محمد علی صوفولار (انجیلاوند-ساوه، اؤلوم. 1985)، <br />عاشیق جوز علی (همدان اؤلوم. 1966)، <br />عاشیق محمد حسن سنگکلی (مه‌ ره ‌غئي-سنگکلی 1986)، <br />عاشیق صیدق علی ریضایی (همدان اؤلوم. 1991)، <br />عاشیق يوسوف ایسماعیلی (بندي چايير ساوه اؤلوم. 1996)، <br />عاشیق ایسماعیل رشیدی (ساوه اؤلوم. 1996)، <br />عاشیق محرم سلمانی (ساوه زرند اؤلوم.1996)، <br />عاشیق ایسماعیل شاهمرادی (قیلیچ کندی قاراقانی-ساوه اؤلوم. 1996)، <br />عاشیق قاسیم تمدن (همدان اؤلوم. 2001)، </strong><br /><br /><strong>عاشیق عزیز خان </strong>هم چؤگور (ساز) هم ده ساز (زورنا) چالارميش. بو اوستاد عاشیقلاردان هيچ بيرينين ائلده موجود اثري یوخدور.<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-116346981215703997?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1156538867001588302006-08-25T13:45:00.000-07:002006-09-10T08:12:03.796-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=5><strong>سونقور، سنقر يا سونقار بير توركى كلمه دير</strong></FONT><br /><br />سونقور، سنقر يا سونقار بير توركى كلمه دير كي قيرقى يا شاهين معناسيندا ايشله نير. تورك شاهلارى بو قوشدان اوو (شيكار)دا ايستيفاده ائديرديلر. خاقانی دئيير <br /><br />عدلش بدان سامان شده <br />کاقليمها ويران شده <br />سنقر بهندوستان شده <br />طوطی ببلغار آمده <br /><br />بعضن ده اونلارين آدى يا لقبى سونقور اولموشدور كى ان مشهورى باى سونقور، آغ سونقور و ...) اولوب. سونقور آباد ايله تانينان کرج& باخزر و کندووان ناحييه لرينده بير نئچه قصبه وار لاکين سونقور شهه رى و اطرافى ايندى كوردوستان ويلايتينده يئر توتوب و توركى ديل اونلارين آنا ديلىدير.<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-115653886700158830?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1151695931963243102006-06-30T12:31:00.000-07:002006-06-30T12:32:17.643-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br />دقت: اين خبر به دليل وجود اشتباهات اساسي مفهومي در آن (ملت آزربايجان ناميدن ملت ترك٬ ذكر نكردن آزربايجاني بودن مناطق ذيل٬ كاربرد كلمه قيام به جاى موارد تظاهرات و يا تجمعات٬ּּּ) كاملا تصحيح شده استּ<br /><br /><FONT size=5><strong><a href="http://www.azadtribun.net/Fa_14.htm">اسامی برخی از مناطق آزربايجان که خبر قیام ضد آپارتاید آنها از قلم افتاده است</a></strong> </FONT><br /><br />به دلیل شدت، قدرت و وسعت سلسله قیامهای ضد آپارتاید ملت ترك ، اخبار قیام برخی از شهرها و مناطق آزربايجان منعکس نگردیده است. <br /><br />این شهرها و بخشها عبارتند از: <br /><br />1- صوفیان...قیام شهری <br />2- محمدیار...قیام شهری(از توابع قوشاچای) <br />3- بکتاش...قیام شهری(از توابع قوشاچای) <br />4- چهار برج... قیام شهری (از توابع قوشاچای) <br />5- اوسکو...شرکت در قیام دوم تبریز(7 خرداد) <br />6- سردری...شرکت در قیام دوم تبریز(7 خرداد) <br />7- شبستر...(شرکت در قیام دوم تبریز) <br />8- عجب شیر...(شرکت در قیام دوم تبریز) <br />9- همدان...قیام دانشگاهی همراه با انتشار یک بیانیه شدید الحن با بیش از هزار امضاء <br />10- ساوه ...قیام دانشگاهی <br />11- ابهر...قیام محدود دانشگاهی <br />12- ابیک...قیام محدود دانشگاهی(از توابع قزوین) <br />13- بهار...قیام محدود دانشگاهی(از توابع همدان) <br />14- آستارا...شرکت در قیام اردبیل <br />15- انزلی... شرکت در قیام اردبیل <br />16- هشتپر و طوالش... شرکت در قیام اردبیل <br />17- نیار... شرکت در قیام اردبیل <br />18- نمین... شرکت در قیام اردبیل <br />19- سرعین... شرکت در قیام اردبیل <br />20- سراب... شرکت در قیام اهر و تبریز <br />21- سلماس...بازداشت وسیع هویت طلبان قبل از شکل گیری قیام <br />22- ملیک کندی...صدور بیانیه <br />23- سونقور...صدور بیانیه <br />24- بیجار...صدور بیانیه <br />25- قزوین...تجمع ناکام دانشگاهی<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-115169593196324310?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1146238502920663592006-04-28T08:34:00.000-07:002006-05-18T12:44:29.673-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=5><strong>آچيق سوز, ژانويه 1918 :<br />مرزهاي تاريخي آذربايجان: از كوه‌هاي قفقاز در شمال تا كرمانشاه در جنوب</strong></FONT><br /><br /><strong><a href="http://www.azararan.com/Farsi/P2_03.php">آذربايجان و ناسيوناليسم ايراني</a></strong><br /><strong>تورج اتابكي</strong><br /><br /><strong>دقت: اين نوشته از ديدگاه قوميت گرائي افراطي فارسي و موضعي ترك ستيزانه و ضدآذربايجاني نوشته شده استּ</strong><br /><br />رسول‌زاده بعد از بازگشت به باكو روزنامه آچيق سوز [سخن فاش] را منتشر كرد. اين روزنامه كه نخستين شماره آن در اكتبر 1915 منتشر و تا مارس 1918 به انتشار ادامه داد، خود را يك «نشريه سياسي، اجتماعي و ادبي ترك» خواند و در آغاز خط مشي‌اي مطابق با مشي رسمي حاكميت تزاري داشت. روزنامه آچيق سوز تحولات ايران را نيز از نظر دور نداشت و در حمايت از دموكرات‌هاي ايراني مطالبي منتشر مي‌ساخت.(17) با اين حال پس از انقلاب روسيه، مشي آچيق سوز نيز دگرگون شد و با طرح شعار تركلاشما، اسلاملاشما و معاصرلاشما ـ [ترك شدن، اسلامي شدن و معاصر شدن] ـ به هواداري از ترك‌هاي عثماني برخاست.<br /><br />در 18 اكتبر 1917 مجمعي تحت عنوانِ ترك اجاقي نيز در باكو تأسيس شد. در ميان اهداف اين مجمع كه مدعي بود صرفاً در عرصه فرهنگ فعاليت دارد خواست «آشنايي نسل جوانتر با ميراث تركي آنها و تقويت آگاهي تركي آنان از طريق تأسيس مدارس و سازماندهي سخنراني‌ها و انتشار كتب...» نيز ذكر شده بود.(18)<br /><br />آچيق سوز نه فقط از تأسيس اين مجمع استقبال كرد بلكه در مورد فعاليت‌هاي آن از گردهمايي‌هاي مختلفش گرفته تا متن سخنراني‌هاي ايراد شده در اين جلسات گزارش‌هاي مفصلي منتشر ساخت. با آن كه بسياري از اين مقالات طولاني به بررسي جوانب مختلف تاريخ و فرهنگ اقوام مسلمان جنوب قفقاز اختصاص داشت، ولي در اين مرحله، در باكو تمايلي مبني بر تعميم نام آذربايجان به مناطق جنوب قفقاز مشاهده نمي‌شود در توصيف ساكنان اين حوزه معمولاً از ترك ملتي (ملت ترك) يا قفقازيه مسلمان خلقي (خلق مسلمان قفقاز) ياد مي‌شد. حتي نخستين مجلس مؤسساني كه در 29 آوريل 1917 در باكو تشكيل شد خود را مجمع عمومي مسلمانان قفقاز خواند.<br /><br />يكي از مهمترين عواقب تحولات سياسي در مسكو كه به اقتدار بلشويك‌ها در اكتبر 1917 منجر شد، پيش‌آمد يك خلاء قدرت در قفقاز بود. يك ماه بعد، تشكيلاتي موسوم به «كميسارياي ماوراء قفقاز»در تفليس تشكيل شد كه «حق ملل قفقاز در تعيين سرنوشت خويش» را اعلان كرد. در اين مرحله كاملاً آشكار بود كه احزاب داشناك ارمني و منشويك گرجي درصدد آن مي‌باشند كه كل قفقاز را در يد اقتدار خود آورند. مساواتي‌هاي باكو كه اكثريت كرسي‌هاي مجلس مؤسسان باكو را در اختيار داشتند، متوجه شدند كه زمانِ يك اقدام سريع و قاطع فرارسيده است. با توجه به فروپاشي نظام تزاري، اميد مساواتي‌ها به دولت عثماني بود كه در اين مرحله به عنوان يك قدرت بلامعارض در آستانه چيرگي نظامي بر قفقاز قرار داشت. هدف مساواتي‌ها در رويارويي با رقباي ارمني و گرجي، دستيابي به قلمرويي حتي‌الامكان وسيع و گسترده بود و به همين دليل «علاوه بر ايالات باكو و گنجه»، بخش‌هاي مسلمان‌نشين «... داغستان، شمال قفقاز، اينگيلوهاي مسلمان زاكاتالي، ساكنان ترك ايروان و قارص، و حتي مسلمان‌هاي گرجي زبان آجار در كرانه‌هاي جنوبي درياي سيا» را نيز مدعي شدند.(19)<br /><br /> به علاوه از آنجايي كه اكثر تركي زبان‌ها در بخش‌هاي وسيعي از شمال غرب ايران مي‌زيستند آنها اميدوار بودند كه رهبران آذربايجاني‌هاي ايران را به طرح اتحاد با خودشان متقاعد سازند و به همين دليل در اكتبر 1917 فرستاده‌اي را به تبريز گسيل داشتند تا رجال و سياستمداران آنجا را به جدايي از ايران و تأسيس يك فدراسيون بزرگ با حوزه باكو جلب كند. ولي دموكرات‌هاي آذربايجاني زير بار اين پيشنهاد نرفتند.(20)<br /><br />در پي بي‌حاصل ماندن اين سعي و تلاش مساواتي‌ها، آچيق سوز در سرمقاله‌اي مورخ ژانويه 1918 براي نخستين بار و به نحوي سريح و بي‌پرده به موضوع آذربايجان ايران پرداخت. <strong>در اين مقاله مرزهاي تاريخي آذربايجان با گشاده‌دستي تمام از كوه‌هاي قفقاز در شمال تا كرمانشاه در جنوب، تفليس در غرب و درياي خزر در شرق توصيف گرديد.</strong> به عقيده آچيق سوز تقصير دو پاره شدن ملت آذربايجان به گردن توسعه‌طلبان روس و طبقه حاكمه ايران بود كه با سياست‌هايي كه اتخاذ كردند اين وضع را پيش آوردند. علاوه بر اين به عقيده نويسنده آچيق سوز «اين حق طبيعي مسلمان‌هاي جنوب قفقاز بود كه قلمرو خود را از آذربايجان بنامند» و آرزو كرده بود كه «يك روز برادرهايشان در جنوب بتوانند به آنها ملحق شوند.»(21)<br /><br />جالب آن است كه بدانيم يكي از نخستين واكنش‌هايي كه در قبال اين دگرگوني بروز كرد از جانب گروهي از دموكرات‌هاي ايراني بود كه در باكو زندگي مي‌كردند. از سال‌هاي نخست قرن، اقتصاد شكوفاي قفقاز گروه كثيري از ايرانيان را كه اكثراً آذربايجاني يا از ترك‌زبان‌هاي شمال ايران بودند بدان حوزه جلب كرده بود. اگرچه آنها به زبان مشابهي سخن مي‌گفتند ولي به سهولت جذب جامعه نمي‌شدند. در سراسر قفقاز از ايراني‌ها به لفظ همشهري ياد مي‌شد و آنها هويتي جدا و متفاوت از مسلمان‌هاي قفقاز داشتند.(22)<br /><br />...........<br /><br />در 1923 مجله يني مجموعه از كنفرانسي گزارش داد كه در مجمع ترك اجاقي استانبول درباره آذربايجان برگزار شده بود. در اين كنفرانس روشني بيگ، يكي از پان‌تركيست‌هاي مشهور آن دوره، دولت ايران را به خاطر آنچه كه سياستي سركوبگرانه در قبال آذربايجاني‌هاي ايران توصيف مي‌كرد، به سختي مورد انتقاد و حمله قرار داد. وي از تمام آذربايجاني‌هاي ايران خواست كه با جمهوري تازه تأسيس تكره از در اتحاد آيند.(38)<br /><br />17) براي مثال بنگريد به آچيق سوز، 20 اوت 1917.<br />18) آچيق سوز، 18 اكتبر 1917. عبدالله شايق، برادر كوچكتر يوسف ضياء نيز يكي از بنيانگذاران ترك اجاقي بود.<br />19) Zenkovsky, S.A., op. cit., p. 262.<br />20) Fo 371/4358, 1918.<br />21) آچيق سوز، 17 ژانويه 1918.<br />22) براي مطالعه بيشتر درباره اين پديده بنگريد به:<br />Thomas Hylland Eriksen, Ethnicity and Nationalism: Anthropological Perspective, London, Pluto Press, 1993, 9-10<br /><br />38) Turk, Ocaginda Konfirans", Yeni Mecmu'a, no. 81, 2 August 1923, pp. 317-318. <br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-114623850292066359?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1144445141537594112006-04-07T14:25:00.000-07:002006-05-18T12:45:31.756-07:00<p style="text-align: justify"><br /><FONT size=5><strong>SUNQUR or Songhor</strong></FONT><br /><br />The name of a district and of a presentsday small town in western Persia (town: lat. j4° 45' N., long 47° jh' E.). It lies in the Zagros Mountains between modern Kangawar [see kinkiwar] and Sanandaj [q.v.] or Sinna, within the modern province of Kirmanihah. <br /><br />In mediaeval Islamic times, it lay on the road between Dinawar [q.v.] and $harbayjan, and must correspond approximately to the first marÈala on the stretch from Dinawar to Sisar, the name of which is read alsòjarba (alsMuGHaddasI, j82), öharbarjan ( Ibn öhurradahbih, 11h; qudama, 212), etc. which was 7 farsaÕhs from DInawar (the actual distance between the present ruins of Dinawar and Sunghur is, however, q [IX:878a] not more than 24 km/15 miles). Sunghur might therefore correspond to the district of Maybahraj (alsBalahurI, FutåÈ, j10), which was detached from Dinawar under the caliph Mahdi and joined to Sisar [q.v.]; cf. Schwarz, Iran im Mittelalter, iv, 477sh. If, however, we are to recognise in the name of the Kurd tribe Payrawand (Pahrawand) a reminiscence of the old name Pahraj (“custodia, vigilia”), this tribe must have been driven westwards for it now occupies the west face of Mount Parrau (= BIsutun), lying to the southwest of DInawar (cf. Rabino, Kermanchah, in RMM , xxxviii [1h20], j6).<br /><br />The easy pass of Melesmas on the line of heights from DalaÕhanI to Amrula separates SunGHur from DInawar. On the northeast, SunGHur is bordered by mount Panjas#AlI (MustawfI, Nuzhat alsGHulub, ed. Le Strange, 217: PanjsAnguiht), behind which runs the direct road from Hamadan to Sanandaj. Sunghur is watered by the upper tributaries of the river of DInawar, which ultimately joins the Gamassab (KarÕha). SunGHur in the strict sense is adjoined by the more northern district of Kulya"I on the upper course of the Gawasrud, the western dependencies of which are BIlawar and Niyabat (on the Kirmanihahs Sanandaj road; cf. Rabino, op. cit., 12, j5). The importance of Sunghur lay in the fact that it was on the road followed by Muslim pilgrims from TabrIz to Kirmanihah; to avoid the Kurdish territory of Sanandaj the road made a detour by Bijar (Garrus) and SunGHur, from which Kirmanihah could be reached in a day's march.<br /><br />The population of the district is made up of two distinct elements. The town (1hh1 population figure: j7,772) is peopled by Turks, who are said to have come there in the Mongol period. Their chief SunGHur was a vassal of the Mongols of shIraz (?).<br /><br />The district, on the other hand, is inhabited by Kurd agriculturists whose chiefs belong to the tribe of Kulya"I. The öhans in control there until the early 20th century were said to be the descendants in the eighth generation from safI öhan who lived in the time of the latter safawids. In 121j/17h8, #AlI Himmat öhan and his brother Baba öhan (of the NanakalI tribe) supported the pretender Sulayman öhan and were executed by FatÈ #AlI shah (Sir Harford Jones Brydges, History of the Kajars, London 18jj, 58sh, 67). The Kulya"I speak a Kurd dialect resembling KirmansihahI and are suspected of Ahlsi 0aGHGH [q.v.] religious tendencies.<br /><br />(V. Minorsky*)<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-114444514153759411?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1135715102867521802005-12-27T12:24:00.000-08:002005-12-27T12:28:01.470-08:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=5><strong><a href="http://tatlisoz.shahindezh.com/">مجله تاتلی سوز</a></strong></FONT> <br /><br />رازی بیلی یوردونون دنیز توپلومونون کولتورلوک درگیسی<br /><br />مجله تاتلی سوز توسط دانشجویان ترک دانشگاه رازی کرمانشاه منتشر می شود<br /><br /> <br /><br />مدیر و مسول نشریه : امیر محمود زاده<br /><br />مدیر سایت نشریه : علی عباسی<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-113571510286752180?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1131079147722810132005-11-03T20:38:00.000-08:002005-11-07T07:11:21.790-08:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=5><strong>آزربايجان ادبيياتي گؤيوندن بير اولدوز قايدي<br />تورك شئعري٬ بؤيوك بير اوستاسيني داها ايتيردي</strong></FONT><br /><br /><strong>سؤزوموز- مهران بهاري</strong><br /><br />چاغداش تورك شئعري و آزربايجان ادبيياتينين گؤركملي اوزاني٬ "روحوللاه اميري سونقورلو" (روح الله اميري سنقري) ٩٥ ياشيندا ياشاما ويداع ائتديּ <br /><br /><strong>منه شاعير دئمه٬ مجنون-ى بو لئيلا´يام من- اميري سنقري</strong><br /><br />آدي روح الله اميري و تخللوصو امير´ديرּ گونئي آزربايجان´ين ان اوجرا بوجاغيندا يئرله شه ن سونقور شهرينده دونيايا گؤز آچميشديرּ بو سئچگين شاعير آزربايجان´ين سونقور بؤلگه سينده ايلك مودئرن اوخول سيستئمينين تمليني آتانلار آراسيندادير (تاسسوفله بو اوخوللار فارس ديلينده ايدي)ּ اميري اوتوز يئددي ايلدن آرتيق دؤولت ايشلرينده -ايلك باشدا اؤزونون آچديغي بو يئني اوخوللاردا اؤيره تمن اولاراق و داها سونرا ائلئكتئريك ايداره سينده- چاليشميشديرּ<br /><br />اميري فارسجا٬ توركجه و كوردجه اولماق اوزره اوچ ديلده شئعرلر يازميشديرּ ايللرجه سهيل ادبي درنه يينين باشقانليغيني يوروده ن شاعيردن گونوموزه "نجواي سهيل" آديندا توپلومسال٬ سئوگي و عيرفان ايچه ريكلي بير شئعر ديواني قالميشديرּ اميرىنين فارسجا شئعري٬ مركزدن اوزاق كيچيك بير شهه رده ياشاديغي اوچون تانينماسا دا٬ سون درجه گؤزه ل٬ حتتا اوستاد شهريار شئعرى قده ر گوجلودورּ <br /><br />اميري ياراديجيليغينين اصيل اؤنه م و ديه ري٬ يازديغي توركجه شئعرلرينده ديرּ او توركجه يازيب سؤيله يه ره ك تورك خالقي٬ سونقور٬ آزربايجان و تورك شئعري و ديلينه بؤيوك بير خيدمتده بولونموشدورּ <br /><br />آشاغيدا اميري´ندن بير شئعر سونولموشدور:<br /><p style="text-align: center"><br /><br /><strong>شهريميزين ديلى Şəhrimizin dili<br /><br />شهريميز شمع-ى شبوستانينا پروانه٬ منمŞəhrimiz şəm'-i şəbüstanına pərvanə mənəm<br />داغينا٬ داشلارينا عاشيق-ى ديوانه٬ منمDağına, daşlarına aşiq-i divanə mənəm<br />گتدى دونيايا خودا چونكو بو تورپاقدا منى Gətdi dünyaya Xuda çünkü bu torpaqda məni<br />وئرمه يه ن تورپاغينى مولك-ى سولئيمان´ا٬ منم Verməyən torpağını mülk-i Süleyman'a mənəm<br />چوخ عزيزدى وطنيم٬ چوخراق عزيز هموطنيمçox əzizdir vətənim, çoxraq əziz həmvətənim<br />بو محببتده اولان عالمه افسانه٬ منمBu məhəbbətdə olan aləmə əfsanə mənəm<br />ميللتى خورد-و ايرى گؤزلريمين ايشيغيرى Milləti xurd-o iri gözlərimin ışığırı<br />دولانان باشلارينين دؤورونه پروانه٬ منم Dolanan başlarının dövrünə pərvanə mənəm<br />جانيم ايران٫ وطنيم سونقور٫ اؤزوم تورك زبان Canım İran, vətənim Sunqur, özüm Türk zəban<br />پاكباز عاشيق اولان ميهنيم ايران´ا٬ منمPakbaz aşiq olan mihənim İran'a mənəm<br />منه شاعير دئمه٬ مجنون-ى بو لئيلا´يام منMənə şair demə, Məcnun-i bu Leyla'yam mən<br />شبنم-ى اشكى وئره ن جيلوه گولوستانا٬ منم Şəbnəm-i əşki verən cilvə gülüstana mənəm<br />يازمامي سونقور´ا تاريخ-ى مودوون بيريسى Yazmamı Sunqur'a tarix-i müdəvvən birisi<br />بو جهتده گئچه ن اييامينا بيگانه٬ منم Bu cəhətdə geçən əyyamına biganə mənəm<br />خوشنوا بولبولو چوخ وار بو گولوستانين٬ "امير" Xoşnəva bülbülü çox var bu gülüstanın Əmir<br />مور-ى ميسكين كى ييغار زحمتينه دانه٬ منم.</strong> Mur-i miskin ki yığar zəhmətinə danə mənəm<br /><br />روح الله اميرى سونقورلو<br />Ruhullah Əmiri Sunqurlu<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-113107914772281013?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1131057276705213812005-11-03T14:33:00.000-08:002005-11-03T14:40:55.426-08:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><strong>سؤزوموز- مهران بهاري</strong><br /><br /><FONT size=5><strong><a href="http://persianblog.com/?date=13810802&blog=mehran1">من هم فكر نمى كنم سنقري ها از قوم آذري باشند</a></strong></FONT><br /><br />دوست عزيز على اصغرى از تركهاى شهر سنقر آذربايجان جنوبى لطف كرده و برخى از نظرات خود را در ميان گذاشته اند. <br /><br />على اصغرى مى گويد: سلام دوستان من يك سنقري ترك هستم ولي در مقاله داده شده واقعيت كافي نميبينم . من به زبان تركي آذري نيز در حد بالايي تسلط دارم ولي تشابه تركي سنقري و آذري را كم ميبينم و فكر نمكنم سنقري ها از قوم آذري باشند.<br /><br />من بى نهايت از ايشان تشكر مىكنم و به نوبه خود بعضى نكته ها را ياد آور مىشوم. <br /><br />۱- در زبانشناسى تركى و علم تركى شناسى (تركولوژى) منظور از تركى آذرى لهجه -شيوه - گويشى از زبان تركى شاخه اوغوزى است. به طور خلاصه به مجموع تمام لهجه – شيوه - گويشهاى تركى اوغوز به جز تركمنى (در تركمنستان٫ ايران و افغانستان)٫ تركى استانبولى (در مركز و غرب تركيه٫ بلغارستان٫ يونان٫ قبرس و اروپاى جنوب شرقى) و قاقاووزى (در مولداوى و رومانى و اوكراين) يكجا تركى آذرى گفته مىشود. (چطور كه به روش مشابهى به تمام لهجه و گويشهاى دور و نزديكى در ايران و افغانستان و تاجيكستان٫ يكجا فارسى گفته مىشود)<br /><br />بنابرين نه تنها به عنوان مثال زبان تركهاى سنقور (در استان كرمانشاهان)٫ آستارا (در استان گيلان)٫ اسدآباد (در استان همدان)٫ ساوجبلاغ (در استان تهران)٫ الوند (در استان قزوين)٫ بورچالو ( در استان مركزى)٫ سولدوز (در استان آذربايجان غربى)٫ ايلخىچى (در استان آذربايجان شرقى)٫ خياو (در استان اردبيل)٫ به لحاظ زبانشناسى همه تركى آذرى شمرده مىشود ٫ بلكه وجه مشترك ديگر اين نواحى اين است كه همه جزيى از آذربايجان جنوبى هستند . همينجا توضيح بدهم كه منظور از آذربايجان جنوبى هم٫ ناحيه ترك نشين به هم پيوسته در شمال غرب ايران است.<br /><br />در پرانتز بگويم كه اضافه كردن كلمه آذرى به دنبال لهجه تركى مورد بحث٫ به خاطر جداكردن آن از لهجه بسيار نزديك ديگر تركى يعنى تركى استانبولى است. بنابراين آذرى وقتى آورده مىشود كه اينها را باهم مقايسه مى كينم٫ وقتى تنها از ايران صحبت مىشود لزومى به كاربرد كلمه آذرى نيست و تركى تنها٫ مقصود را مىرساند.<br /><br />علاوه بر اين ياد آورى مىكنم نه تنها زبان نواحى اى كه در بالا جز آذربايجان جنوبى شمردم همه بدون استثنا لهجه ها٫ گويشها و شيوه هايى از تركى آذرى است٫ بلكه زبان تركهاى تمام نواحى ديگر ايران خارج از آذربايجان٫ از مرز كويت (گوندوزلوها) تا مرز افغانستان (تركهاى خراسان)٫ از سواحل خزر (تركهاى راميان) تا سواحل خليج فارس (بهارلوهاى بوشهر)٫ از مرز ارمنستان ( بياتهاى ماكو) تا نزديك پاكستان (تركهاى بچاقچى) همه و همه جز تركى آذرى است.<br /><br />همچنين زبان تركهاى اوغوزى تمام قفقاز (آذربايجان٫ گرجستان٫ ارمنستان٫ داغستان)٫ زبان تركهاى عراق - سوريه - اردن و لبنان٫ زبان اهالى ساكن در شرق تركيه٫ و زبان افشارها و قزلباشهاى افغانستان هم تركى آذرى است.<br /><br />مخلص كلام اينكه چطور زبان تمام فارس زبانهاى كرمان و يزد و توس و كاشان فارسى درى است و در نتيجه همه فارس شمرده مىشوند٫ زبان تركهاى اوغوزى تمام ايران (به جز تركمنها) و زبان بسيارى از تركهاى اوغوزى خاورميانه و قفقاز (كشورهايى كه در بالا شمردم) هم تركى آذرى است.<br /><br />۲- دوست ترك سنقرى ما على اصغرى مى گويد كه فكر نمى كند تركهاى سنقر از قوم آذرى باشند. من هم با اين تثبيت و نظرشون صد در صد موافق ام٫ اولا به خاطر اينكه قومى به نام آذرى در ايران وجود ندارد. نام هر قومى در درجه اول همان است كه خودشان خود را به آن نام مى نامند. همانطور كه دوست گرامى خودش را ترك سنقرى تقديم مىكنند٫ ديگر تركهاى شمال و جنوب و شرق و غرب ايران هم بلا استثنا خودشان را ترك مىشناسند و بنام ترك هم تقديم مى كنند (ترك آذربايجانى٫ ترك خراسانى٫ ترك قشقايى و غيره). بنابرين تركيت وجه مشترك تمام تركهاى ايران و شاخص هويت ملى آنهاست كه بر اساس زبان تركى است.<br /><br />با اين گفته ايشان نيز از اين جهت موافق ام كه اساسا در قرن بيست و يكم صحبت از قوم را در ايران درست نمىدانم. در ايران امروز گروههاى زبانى و اعتقادى و نژادى و مهاجرى و عشيرتى و غيره وجود دارند كه بعضى به درجه خلق-ملت و غيره رسيده و بعضى نرسيده اند. تركها از جمله گروههاى ملى ايران هستند كه به درجه ملت شدن رسيده اند. بنابراين درست مىفرماييد كه تركهاى سنقر جز قوم آذرى نيستند٫ چونكه اينها مانند تركهاى ديگر نواحى آذربايجان (و همچنين ديگر تركهاى سراسر ايران) جز و بخشى مهم و گرامى از ملت و خلق ترك (در مقايسه با تركهاى تركيه٫ ترك آذرى ) هستند.<br /><br />۳- در مورد اينكه زبان تركى سنقر تشابه كمى با تركى آذرى دارد متاسفانه با شما موافق نيستم. يكى از دلايلم همين شعر شاعر مشهور سنقرى روح الله اميرى است كه نه تنها براى تمام تركهاى ديگر مناطق آذربايجان و ايران حتى تمام قفقاز و خاورميانه و بالكان آنهم به طور صد در صد (به استثناى كلمات فارسى غليظ كه به تركى ما داخل شده ولى در تركى آنها وجود ندارد) قابل فهم است. <br /><br />در اينجا نكته اى را ياد آور مىشوم كه برخلاف زبانهاى ايرانى مانند آسى (اوستين) و پشتون و كردى و فارسى و يغنابى و غيره كه بين متكليمنشان بدون مترجم امكان تفاهم كامل وجود ندارد٫ بين لهجه ها و گويشهاى تركى (نه تنها تركى ايران و نه تنها لهجه هاى تركى آذرى در خاورميانه - قفقاز٫ بلكه تمام لهجه و گويشهاى تركى از قلب اروپا تا چين) بدون مترجم امكان تفاهم متقابل قابل ملاحظه اى وجود دارد. بين تركهاى ايران (به جز تركمنى) هم به لحاظ زبانى صرفنظر از محل سكونت ويا وابستگىطايفه اى تفاهم نزديك به صد در صد وجود دارد. فرق موجود بين لهجه هاى تركى در ايران بسيار كمتر از فرق موجود بين لهجه ها و گويشهاى فارسى است. همانطوريكه هيچ فرد عاقلى نمى آيد اصفهانيها و خلق-قوم فارس را به سبب جدايى لهجه دو واحد جدا در نظر بگيرد٫ و بگويد اصفهانيها و قوم فارس٫ بين تركهاى ايران (كه در اصطلاح زبان شناسى همه ترك آذرى هستند) و حتى تركهاى خاورميانه و قفقاز هم عينيت زبانى و تبارى و فرهنگى و مذهبى وجود دارد و تركيبى مثل ترك سنقر و ترك قشقايى و قوم آذرى در مقابل هم از اساس غلط است. چون كه اولا قومى بنام قوم آذرى وجود ندارد٫ ثانيا ترك قشقايى و ترك سنقرى همان است كه گوينده از قوم آذرى قصد كرده است (يعنى ترك آذربايجان). اينها هم همه زيرگروههاى يك واحد ملى بنام ترك هستند.<br /> <br />مخلص كلام آنكه ترك سنقرى همان است كه ترك قشقايى است٫ اين دو هم همانند كه ترك بجاقجى كرمان٫ افشار افغانستان٫ بيات عراق٫ قاجار سوريه٫ تركمه تركيه٫ شاهسون آذربايجان و غيره اند و همه جز يك ملت٫ ملت ترك (ويا در رابطه با منطقه ترك آذرى) هستند.<br /><br />۴- در پايان كلام به همزبان و همتبار ترك٫ آقاى على اصغرى حق مىدهم. يعنى هم با محروميت مردم ترك ايران از آموزش به خواندن و نوشتن به زبان ملى خودشان٫ و هم عدم تدريس تاريخ ادبياتشان طبيعى است كه گروههاى مختلف خلق ترك ايران نسبت به زبان و فرهنگ هم خود و هم همديگر بيخبر باشند. و به اندازه يكهزارم آنچه در باره زبان و فرهنگ و ادبيات و تاريخ خلق همسايه فارس مىدانند از زبان و ادبيات و تاريخ و فرهنگ خود ندانند. <br /><br />با وجود تقسيمات ادارى غلط و نامناسب فعلى هم كه منطقه پيوسته ترك نشين شمال غرب كشور يعنى ايالت سابق آذربايجان را بين يازده استان كشور تقسيم و پارچه پارچه كرده٫ دوباره طبيعى است كه اين نواحى مختلف تجزيه شده و جدا افتاده ترك با گذشت زمان از يكديگر و حتى زبان و فرهنگ و هويت مشتك و عمومى خود بيگانه تر شده و درك درستى از خودشان نداشته باشند وبه صورت گروههاى قومى جداگانه در بيايند (البته اگر از صحنه روزگار حذف نشوند).<br /><br />۵-يكى از راه حلهاى جلوگيرى از بروز اين چنين مشكلات و سو تفاهمهايى تاسيس بلادرنگ فرهنگستان زبان و ادب تركى در ايران٫ بنياد گسترش زبان تركى در ايران٫ رسمى و دولتى شدن زبان تركى٫ آغاز تحصيل به زبان تركى و نهايت جمع آورى تمام استانها و نواحى ترك نشين شمال غرب كشور در يك واحد ادارى هم زبان و هم فرهنگ و هم مذهب مانند گذشته بنام آذربايجان است. الان كردهاى سراسر كشور صرفنظر از استان محل سكونت يا لهجه يا مذهب مدافع خواستهاى مشترك فوق براى خود هستند. تركهاى نواحى مختلف ايران در استانهاى گوناگون با فرق جزيى لهجه و غيره هم بايد به شكل يك توده يكپارچه و آگاه و متحد دنبال خواستهايى كه در بالا شمردم براى خلق-ملت ترك باشند.<br /><br />تا آن موقع هم بيشترين وظيفه بر عهده روشنفكران و اشخاصى كه نسبت به نابودى و مرگ فرهنگها و زبانها در ايران بى تفاوت نيستند مىباشد. مثلا من از دوست ترك على اصغرى انتظار دارم كه بيشتر راجع به زبان تركى سنقر و ترجيحا به زبان تركى بنويسند. كه ما عملا تشابهات و فرقهاى بين اين لهجه تركى با ديگر نواحى آذربايجان را مشاهده كنيم و به نارساييهاى خودمان در نگارش زبان ملى مان تركى واقف شويم.<br /><br />و هم بدينوسليه علاوه بر كمك كردن به زنده نگاه داشتن زبان و فرهنگ ملى خودشان٫ يعنى تركى٫ به ثروتمند تر و فربه تر شدن فرهنگ فراملى يعنى فرهنگ تمام مردم ايران نيز خدمتى شده باشد. چراكه چراغى كه به خانه رواست به مسجد حرام است.<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-113105727670521381?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1131057176514164362005-11-03T14:29:00.000-08:002005-11-03T14:32:56.516-08:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=5><strong>سونقور توركجه سى ايراندا</strong></FONT><br /><br />در زير بخشى كوتاه از نوشته دكتر جواد هئيت. از مجله وارليق. شماره 88-1(مقاله به كنكره بين المللى زبان تركى در آنكارا تقديم شده است) در باره تركهاى سنقر را نقل مى كنم:<br /><br /><strong>سونقور توركجه سى ايراندا سونقور شهرينده ياشايان توركلرين ديلىدير.<br /><br />سونقور ايران´ين غربى حودودونا ياخين اولان كيرمانشاه شهه رىنين 83 كيلومئترلييينده و قوزئى دوغوسوندا كيچيك بير شهه ردير. آيريجا اطرافينداكى قلعه فرهاد و قروه كندلرينده ده سونقورجا دانيشيرلار.<br /><br />سونقور شهه رينه ايران-عراق ساواشيندا مينلرله كورد گليب يئرله شيب٬ ائله كى بوگون شهه رده تورك´دن چوخ كورد و آز ساييدا دا فارس واردير. فارسلارين چوخونو حؤكومت مامورلارى تشكيل ائدير.<br /><br /> شهه رين اهاليسى هر ايكى ويا اوچ ديلى بيليرلر و باشقا تورك ديللى شهه رلريميزدن چوخ فارسلاشما جريانينا معروضدورلار.<br /><br />سونقور لهجه سينى ايلك دفعه پروفئسور ويندفور و اوندان سونرا پروفئسور دوئرفئر (آلمان توركولوغو) تدقيق ائتميشدير. <br /><br />بوگون بو لهجه ايله اللى مينه ياخين آدام دانيشير. ....</strong></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-113105717651416436?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1131056939406019212005-11-03T14:27:00.000-08:002005-11-03T14:28:59.416-08:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><strong>سؤزوموز</strong><br /><br /><FONT size=5><strong><a href="http://persianblog.com/?date=13810728&blog=mehran1">تركهاى سنقر-آذربايجان</a></strong></FONT><br /><br />سونقور-سنقر-سونقار كلمه اى تركى به معنى شاهين پرنده شكارى است. ريشه كلمه از سون تركى به معنى پايان و دنبال (تعقيب كننده) است كه با بسط معنى براى پرنده وحشى و تعقيب كننده شكار بكار رفته است. اين كلمه از زبان تركى وارد زبانهاى فارسى و عربى شده است. سونقور پرنده شكارى شاهان ترك بوده است. در نام برخى از شاهان ترك نيز بكار مىرفته است (باى سنقر٫ آق سنقر و غيره).<br /><br />شهر سنقر و نواحى ترك نشين مجاور آن٫ بخشى از آذربايجان جنوبى است كه در تقسيمات ادارى كشور به استان كردستان ضميمه شده است. فقط در ناحيه قروه بيش از هشتاد روستاى ترك از آذربايجان جدا شده و به استان كردستان داخل شده است. <br /><br />تركهاى اين بخش از آذربايجان به لحاظ زبانى و فرهنگى به سرعت در حال از بين رفتن هستند. اساسىترين خواست تركهاى اين مناطق انتزاع اين بخش هاى ترك نشين از استان كردستان و ادغام آنها فعلا در استانهاى آذربايجان (مثلا زنجان) و در آينده در ايالت آذربايجان (كه مىبايست تشكيل شود) است.<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-113105693940601921?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1129488223263163262005-10-16T11:42:00.000-07:002005-10-25T13:36:41.466-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=5><strong>اعتياد مردان و بي سرپرست شدن زنان سنقري</strong> </FONT><br /><br /><br />افزايش آمار اعتياد در ميان مردان سنقر و كليايي به بي سرپرست شدن بسياري از زنان اين شهر انجاميده است. <br /><br />به گفته ي فوزيه مظلومي مدير انجمن زنان نيكوكار سنقر و كليايي افزايش اعتياد در ميان مردان سنقر به بي سرپرست شدن و فقر مالي شديد زنان اين شهر انجاميده و بسياري از زنان اين شهر هم اكنون نان آور خانواده هستند. <br /><br />وي گفت: نيمي از مردان سنقر كليايي معتاد و بيكار هستند و بسياري از زنان به اين دليل از شوهرانشان جدا شده و تنها نان آور خانوار هستند. <br /><br />اعتياد برخي مردان به دامن زنان هم كشانده شده و برخي از زنان اين شهر نيز معتاد شده اند. <br /><br />خشونت عليه زنان از ديگر مشكلات زنان سنقر است. آنچنان كه فوزيه مظلومي از زنان كتك خورده در ngo اش نام مي برد و مي گويد: باور كنيد در دنيا مشكلي وجود نداردكه زنان سنقر با آن دست به گريبان نباشند. بسياري از زنان شاغل در اين ngo فقط به دليل اينكه به شوهرانشان پول نمي دهند كتك مي خورند. <br /><br />فقر اقتصادي، خشونت و بي عدالتي عليه زنان در اين شهر بي داد مي كند اما صداي زنان شهر ما به جايي نمي رسد. <br /><br />به گفته ي وي مهم ترين كار تنها انجمن غير دولتي زنان سنقر اشتغالزايي و ايجاد در آمد براي زنان است. <br /><br />كانون زنان ايراني 29/6/84 <br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-112948822326316326?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1129483964008401292005-10-16T10:31:00.000-07:002005-10-16T10:47:00.433-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=5><strong>درگذشت شاعر بزرگ ترک روح الله اميري سنقري</strong></FONT><br /><br />بو يازي <strong><a href="http://songhor-turk1.persianblog.com/">سونقور توركلري </a></strong>وئبلاگيندان آلينيبدير:<br /><br /><br />با نهايت غم و اندوه فراوان درگذشت شاعر بزرگ ترک زبان <strong>روح الله اميري سنقري </strong>در ۹۵ سالگي را به خانواده ايشان , مردم سنقر , شاعران و نويسندگان و تمام ترک زبانان جهان تسليت عرض مي کنم<br /><br />ايشان موسس اولين مدرسه در سنقر وکلييايي بود و خدمت ايشان به سنقر را نمي توان فراموش کرد<br /><br />شعرهاي ترکي او (به لهجه سنقري) کاري است بس بزرگ براي مردم سنقر و تمام ترکهاي دنيا <br /><br />روحش شاد<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-112948396400840129?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1118596758372959962005-06-12T10:17:00.000-07:002005-06-12T12:23:14.316-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: center"><br /><FONT size=5><strong>سونقور آغزيندا توركجه آتا-آنا سؤزلرى٬ سؤزجوكلر٬ دئييملر<br />تكواژه ها٬ ضرب المثل ها٬ كنايه ها به گويش سنقرى زبان تركى</strong></FONT><br /><br /><strong><a href="http://sonqur-az.blogspot.com/">http://sonqur-az.blogspot.com/</a></strong><br /><br /><strong>منبع اصلى-آنا قايناق: تاك ماجه لر- مجتبي ابراهيمي-ايل- سال ١٣٥٥<br /><br />اؤلچوت توركجه قارشيليقلارى-معادلها به تركى معيار: مهران بهارى<br />فارسجا چئويريلر- ترجمه فارسى: مجتبى ابراهيمى٬ اميراسلان حدادى٬ مهران بهارى٬ سعید قبادی</strong><p style="text-align: justify"><br /><strong>سؤزوموز</strong><br />-------------------------------------------------------------------------------<br /><p style="text-align: justify"><br /><strong>آت آلمه مي٫ آخور باغلىياو </strong>(آت آلماميش٬ آخير باغلايير) هنوز اسب نخريده٫ آخور مىسازد. <br /><strong>آت مینه نینی تانیر </strong>(آت مينه نينى تانييير) اسب سوارش را می شناسد<br /><strong>آته مینه نونی٬ دون گيدره نو</strong> (آت مينه نين٬ دون گييه نيندير) اسب مال كسى است كه سوارش مىشود٬ لباس مال كسى كه مىپوشد<br /><strong>آته لن دوشه ر</strong> (آتيلان دوشه ر) كسي كه بپرد سرانجام مي افتد.<br /> <strong>آج آرم٬ داش ده ییر </strong>(آج آدام٬ داش دا يييه ر) آدم گرسنه سنگ را هم می خورد<br /><strong>آجنه ايت غرخاوري</strong> (آجيندان ايت قيرخيردى) از گرسنگي پشم سگ مي چيند <br /><strong>آچلمه میش سفره بیر عيبي وار٫ آچلن سفره نو مين بير</strong> (آچيلماميش سوفرا بير عئيبى وار٫ آچيلان سوفرانين مين بير) سفره باز نشده يك عيب دارد و سفره پهن شده هزار و يكي<br /><strong>آرپه اکن٬ بوغده درمز </strong>(آرپا اكه ن٬ بوغدا درمز) کسی که جو می کارد گندم درو نمی کند <br /><strong>آرمو آلنه هر نمه یازمیشله٬ ایله اوری </strong>(آدامين آلنينا هر نمه يازميشلار٬ ائله اودور) بر پیشانی هر کس هر چه بنویسند همانست <br /><strong>آغ ايتو، غره گوني</strong> (آغ ايتين٫ قارا گونه) روز سياه براي سگ سفيد <br /><strong>آغيرمین باشه٬ دسمال باغله مزله</strong> (آغريمايان باشا٬ دسمال باغلامازلار) سري كه درد نمي كند دستمال نمي بندند<br /><strong>آق تف گورنه٫ اونه خيال ايكي قرانلوقدي</strong> (آغ توپورجك گؤره نده٫ اونا خيال ايكى قيرانليقدير) تف سفید كه ببيند فكر مىكند دو ريالي ست<br /><strong>آق يارمه٬ قره گونیچىري</strong> (آغ يارما٬ قارا گون اوچوندور) بلغور سفيد يراي روزهاي سياه مي باشد <br /><strong>آقاج گورنه، هيز ايت قاچر</strong> (آغاج گؤره نده٫ هيز ايت قاچار) سگ هرزه چوب كه ببيند فرار مي كند<br /><strong>آل آپارميش</strong> آل او را برده است (آل=صورت موهوم و خيالى كه به چشم انسان تنها در شب يا زن حامله ديده مىشود) <br /><strong>آورو بهار گيوگتي ديولي٫ كه دواره گيوگره </strong>(آبرى باهار گؤىاوتو دئييل كى دوباره = گئنه گؤيه ره) آبرو سبزه بهاري نيست كه دوباره سبز كند <br /><strong>آوروني يه مي، حياني سيچمي</strong> (آبرينى يئميش٫ حيانى سيچميش) آبرو را قورت داده و حيا را دفع كرده است<br />-------------------------------------------------------------------------------------<br /><strong>اتی درناقده آیرمزله</strong> (اتى ديرناقدان آييرمازلار) گوشت را از ناخن جدا نمی کنند <br />اذا<strong>نچي اولميينه٫ خروز اولي بلقاسم</strong> (اذانچى اولماياندا٫ خوروز اولار ابولقاسيم) وقتي موذن نباشد خروس ابوالقاسم مي شود <br /><strong>اگر آبو دیلی ره وارو اولمیدی٬ قرقه گویزو چخارردی</strong> (اگر آبو ديلين ده وارين اولمايايدى٬ قارقا گؤزووو چيخارداردى) اگر این زبان را هم نداشتی کلاغ چشمت را در می آورد <br /><strong>ال الي تانير</strong> (ال الى تانييير) دست ، دست را مي شناسد .<br /><strong>ال الي يوور٫ ال له اليوزي يوور</strong> (ال الى يووار٫ ال ده ال-اوزو يووار) دست دست را مي شورد و دست هم صورت را مي شويد <br /><strong>ال ايشلر٫ گيوز غورخر </strong>(ال ايشله ر٫ گؤز قورخار) دست كار مي كند، چشم مي ترسد<br /><strong>الله آچن جراغي٫ بنه گيچره بيلمز</strong> (آللاه آچان چيراغى٫ بنده=قول گئچيرده بيلمز) چراغي را كه خدا افروخته٬ بنده نمي تواند خاموش كند <br /><strong>الله بیره نه ورنه٬ ننه سنه آراشمز</strong> (آللاه بيرينه وئره نده٬ ننه سينى آراشماز) خدا به یکی بدهد از مادرش اجازه نمی گیرد<br /><strong>الله هيچ كمسنى اول عزيز و آخر شر ايله مه سي </strong>(آللاه هئچ كيمسه نى اوول عزيز و آخير شر ائيله مه سين!) خدا هيچكس را اول عزيز و آخر شر نگرداند <br /><strong>النو دوزي يوخدي</strong> (الينين دوزو يوخدور): دستش نمك ندارد <br /><strong>اله قرقه بالا چخارمز</strong> (آلا قارقا بالا چيخارماز) زاغچه رنگي بچه اش نمي ماند <br /><strong>امير ديوان فراشي٫ ايله ايوزه ياراشي</strong> (امير ديوان فرراشى٫ ائله اؤزووه ياراشير) فراش امير ديوان هستي و به خودت شايسته است<br /><strong>او آتلو و بز ده پياده </strong>(او آتلى و بيز ده پييادا=يايا) او سواره و ما پياده <br /><strong>اوتته كيول تؤرير٫ كيوله ره اوت</strong> (اوددان كول تؤره ر٬ كولدن اود) از آتش خاكستر و از خاكستر آتش ايجاد مىشود <br /><strong>اوجه آته مینن٬ تیز دوشر </strong>(اوجا آتا مينه ن٬ تئز دوشه ر) به اسب بلند سوارشده زود می افتد <br /><strong>اورچممی بیچو</strong> (اؤلچمه ميش بيچير) اندازه نگرفته می برد <br /><strong>اوزن آره مو عقلي٬ توپوزنه ري</strong> (اوزون آدامين عاقلى٫ توپوزوندا- توپوغوندادير) عقل آدم دراز تا پاشنه پايش مىباشد <br /><strong>اوشاق عزيزدي٫ تربيتي عزيزراغ</strong> (اوشاق عزيزدير٫ تربييتى عزيزراق) بچه عزيز است و تربيتتش گرامي تر <br /><strong>اوغريره قالن٫ چخي رماله </strong>(اوغرودان قالان٫ چيخار رممالا) آنچه پس دزدزدگي مي ماند نصيب رمال مي شود<br /><strong>اوغرىسي گوج اولنه٫ ايو اييه سني توتر</strong> (اوغروسو گوج اولاندا٫ ائو اييه سينى توتار). دزد كه قوي باشد صاحبخانه را دستگير مي كند<br /><strong>اوگده باجى٬ آرده قيچي </strong>(اؤنده باجى٬ آرددا قايچى) در پيش رو خواهر٬ در پشت سر قيچى<br /><strong>اولمي ايلان مينجوقي</strong> (اولموش ايلان مينجيغى) مهره مار شده است <br /><strong>اولميش آينه و گون</strong> (اولموش آينا و گون) آئينه و آفتاب شده است <br /><strong>اون ديرمانه٬ بيجه بتمان اوني يوخ</strong>. (اون دييرماندا٬ بيرجه باتمان اونو يوخ) در ده آسياب٬ يك من آرد ندارد<br /><strong>اونه قوخ كه خدارا قورخمز</strong> (اوندان قورخ كى تانريدان قورخماز) از آنكس كه از خدا نمىترسد٬ بترس<br /><strong>اوونو ايپىنه٬ چپه گيتماغ</strong> اولمز (اونون ايپىينن چؤپه گئتمك اولماز) با طناب او به هيزم نمي توان رفت<br /><strong>اووني آلنمي، غرويلي آسلمي داره</strong> (اونو اله نميش٫ اله يى =قربيليى آسيلميش آغاجا=دارا) آردش را الك و غربيلش را اويزان كرده است<br /><strong>ايت اوغلي٬ پيشي صفت</strong> (ايت اوغلو٬ پيشيك صيفت) پدر سگ گربه صفت <br /><strong>ايت صفت ديولي٫ پيشي صفتي </strong>(ايت صيفت دئييلم٫ پيشيك صيفتم): سگ صفت نيستم گربه صفت هستم <br /><strong>ايت قچنه تيكان چخارماغ</strong> (ايت قيچيندان تيكان چيخارتماق). از پاي سگ خار در آوردن <br /><strong>ايت گيدي مه چىره</strong> (ايت گئتدى مچيده) سگ به مسجد رفت <br /><strong>ايت هيزلوغنه ري٫ قورت گلي كنه</strong> (ايت هيزليييندن دير٫ قورت گلير كنده): از دلگي سگ است كه گرگ به ده وارد مي شود <br /><strong>ايشرمه لو سيوزلري ايشردوغ </strong> (ائشيدمه لى سؤزلرى ائشيتديك) حرف هاي شنيدنى را شنيديم <br /><strong>ايشي ايشىده قالنه٬ برن و قولاغ اولي </strong>(ائششه ك ائششه كليكدن قالاندا٫ بورون و قولاق اولار): خر اگر اداي خري در نياورد او را مثله مي كنند <br /><strong>ايشي گترم باشنه٫ دباغ دري باشنه گته مه مي</strong> (ايش گتيرره م باشينا٫ دبباغ درى باشينا گتيرمه ميش) بلائي به سرش بياورم كه دباغ به پوست نكرده است <br /><strong>ايشي هارده٫ دوشی هاره</strong> (ائششه ك هاردا٫ دؤشه ك هاردا) خر كجا، تشك كجا <br /><strong>ايشيي ايولماغي٬ ايت بيرامىري</strong> (ائششه يين اؤلمه يى٫ ايت بايرامىدير) مرگ خر عروسي سگ است <br /><strong>ايشيي پالاننه يىير</strong> (ائششه يى پالانىينان يئيير): خر را با پالان قورت مي دهد <br /><strong>ايشيي گيوجنه گلمىياو٫ گيريشمي پالاننه </strong>(ائششه يين گوجوندن گلمه يير٫ گيريشميش پالانينا): زور خر نمي ايد به پالان گيره داده است<br /><strong>ايشيي نه بيلي يورغان٬ دويشي نه مه ری </strong>(ائششه ك نه بيلير يورغان٬ دؤشك نمه دير) خر چه مي داند لحاف و تشك چيست<br /><strong>ايشيي ولپىره گيچدي</strong> (ائششه يى كؤپرودن گئچدى): خرش از پل رد شد <br /><strong>ايشييني گورسه٫ هارده قورت يه مي </strong>(ائششه يينى گؤرسن٫ هاردا قورت يئميش) خرش ببيني كجا گرگ خورده است<br /><strong>ايشييه مينماغ بيجه عيبدي٫ انماق ايكي </strong>(ائششه يه مينمك بيرجه عئيبدير٫ انمك ايكى) سوار شدن يك عيب دارد و پياده شدن دو تا <br /><strong>ايكي قچي واردي٫ ايكي ره آلي ساتن</strong> (ايكى قيچى وار ايدى٫ ايكى ده آلدى ساتين) دوپا داشت دو تا هم خريد<br /><strong>ايكى قرانلوق ایشیده٬ بیر قران یارملوق کوریگ دویشر </strong>(ايكى قيرانليق ائششه كدن٬ بير قيران ياريمليق قودوق دوشه ر) از الاغ 2 قرانی کره یک و نیم قرانی متولد می شود<br /><strong>ايلان شيرين ديلنه چخر يازييه</strong> (ايلان شيرين ديلينن چيخار يازىيا) مار با زبان خوش از لانه بيرون مي آيد <br /><strong>ايلان هر نا غره كجدي٫ ده لوگه گينه گه ري راس اوسي</strong> (ايلان هر نه قده ر كج=ايرىدير٫ دلييه گينه گره ك راست=دوز اولسون): مار هر اندازه كج و معوج است وقت سوراخ رفتن بايد راست باشد <br /><strong>ايلان يه مي٫ اولمي اژداها</strong> (ايلان يئميش٫ اولموش اژداها) مار خورده و اژده ها شده است <br /><strong>ايلوسي ايولن آووني٫ حلوا يىين آونمه ري </strong>(اؤلوسو اؤله ن آوووندو٫ حالوا يييه ن آوونمادى) صاحب عزا ارام گرفت، وليمه خور بي قراري مي كند <br /><strong>ايمامزاره شمه گترن و شمع اوغليني تانير</strong> (ايمامزادا شمعى گتيره ن و شمع اوغورلايانى تانير). امامزاده نذر كننده شمع دزد شمع را مي شناسد <br /><strong>اينه آردي سارو چيوري٫ نه آردي وار نه ايوزي</strong> (عئينى آردى سارى چؤره ك٫ نه آردى وار نه اوزو) مثل نان ساجي پشت و رويش پيدا نيست<br /><strong>ايوز باشني باغله بيلمىياو٫ گيتمي گلين باشي باغلىيه</strong> (اؤز باشينى باغلايابيلمير٫ گئتميش گلين باشى باغلايا) سر خودش را نمي تواند ببندد سرپيچ عروس مي خواهد ببندد<br /><strong>ايوز داشي و ايوز باشي</strong> (اؤز داشى و اؤز باشى): سنگ خودش و سر خودش<br /><strong>ايوز و ديوز</strong>-(يوز و دوز) صد و درست<br /><strong>ايوزي بيجه اوخيجين(خوکیجین؟)٬ سؤزلرى بيجه كوچيجين </strong>(اوزو بيرجه اوخجا؟٬ سؤزلرى بيرجه كيچىجه) خودش به بزرگى (؟)٬ حرفهايش كودكانه<br /><strong>ايوزي ديسه ديرمان داشىري</strong> (اوزو دييه سن دييرمان داشىدير): چهره اش مثل سنگ آسياب مي ماند<br /><strong>ايولماغ بي گون، شيون بي گون</strong> (اؤلمك بير گون٬ شووه ن بير گون) مردن يك روز است و شيون يك روز <br /><strong>ايولووه ايوز ورسه٫ سیچر كفنه</strong> (اؤلويه اوز وئرسن٫ سيچار كفنه). به مرده كه رو بدهي كفن را نجس مي كند<br /><strong>ایت هیزلوقننه٬ قورت سامانلوقده بالا ایللر</strong> (ايت هيزليييندن٬ قورد سامانليقدا بالا ائيله يير) از هیزی سگ گرگ در کاهدان بچه می گذارد<br />-------------------------------------------------------------------------------------<br /><strong>باخر ايوزنه٫ ديير بو منم٫ اينانمه رم</strong> (باخير اوزونه٫ دئيير بو منم٫ اينانميرام) به خودش نگاه مي كند مي گويد اين منم باور نمي كنم <br /><strong>باشم سينر٫ نرخم سينه رمه</strong> (باشيمى سيندير٫ نيرخيمى سينديرما) سرم را بشكن ، نرخم را كم نكن <br /><strong>باشي ديدي الحد داشنه</strong> (باشى ديدى الحد داشينا). سرش به سنگ الحد خورد <br /><strong>باشي نومورته ره چخمه مي</strong> (باشى يومورتادان چيخماميش) سرش از تخم مرغ بيرون نيامده است <br /><strong>باشی سارولوغی٬ چکلممی </strong>(باشى ساريليغى٬ چكيلمه ميش) هنوز زردی سرش(مثل جوجه ای که از تخم در می آید) کشیده نشده است <br /><strong>باغده آكمه آلو٫ كرده ديمه خالو</strong> (باغدا اكمه آلى٫ كورده دئمه خالو) توي باغ آلو نكار و به كرد هم خالو نگو <br /><strong>بالا ننه ره يه كه</strong> (بالا ننه دن يئكه). بچه از مادر بزرگ تر <br /><strong>بالوغ بيلمه سي٫ خالوق كه بيلي </strong>(باليق بيلمه سه٫ خاليق كى بيلير) ماهي نداند، خالق كه مي داند <br /><strong>بالوغ توتن٫ گوتني باغلر سوغ سوه </strong>(باليق توتان٫ گؤتونو باغلار سويوق سويا) كسي كه ماهي مي خواهد بايد توي آب سرد بنشيند <br /><strong>بره كو اوخيياو (؟ اوخويور)</strong> شر و ور مىخواند <br /><strong>بزه گلن بزه اوخشر٫ دوشالري قوزه اوخشر (خوشیر)</strong> (بيزه گله ن بيزه اوخشار٫ داششاقلارى قوزا اوخشار). ميهمان ما خلق ما را دارد٬ خايه هايش به گردو مي ماند <br /><strong>بقال داشده اوغلر٫ سيچان نه كيشميشده</strong> (باققال داشدان اوغورلار٫ سيچان دا كيشميشدن) بقال از سنگ مي دزدد و موش از كشمش <br /><strong>به لركي خرمانه٬ بو ايل ساورا وري</strong> (بيلديركى خرمنى٬ بو ايل ساوورا وئرير؟) خرمن پارسالي را امسال باد مي دهد <br /><strong>بو ايل قوش برلركي غوش.... ايلىياو</strong> (بو ايلكى قوشو گليب بيلديركى قوشا جيوجيو-جيك جيك اؤيره دير) چوچه امسالي به جوجه پارسالي ּּּياد مىدهد<br /><strong>بو ياخون يولوچي٫ يا خوش ديلو٫ يا چوخ پيولو </strong>(بو ياخين يول اوچون٫ يا خوش ديلين٫ يا چوخ پولون اوچون) بري راه كوتاه يا زبان خوش و پول زيادت <br /><strong>بوسان اييه سي گلمي</strong> (بوستان يييه سى گلميش) صاحب بستان آمده است<br /><strong>بوساني گل چخارمي</strong> (بوستانى گول چيخارتميش) بستانش گل جاليز روئيده است <br /><strong>بوغاز يدي بوغني وار</strong> (بوغازين يئددى بوغونو-بوغومو وار) گلو هفت گره دارد <br /><strong>بوگونکی قوش و دونوکی قوش </strong>(بوگونكو قوش و دونه نكى قوش) گنجشک امروز و گنجشک دیروز <br /><strong>بویننی (بيوني) تور كسمز</strong> (بوينونو تبر=ناجاق كسمز) تبر گردنش را نمي برد<br /><strong>بيت دويشمي توماننه </strong>(بيت دوشموش تومانينا) توي تنبانش شپش افتاده است (=زن می خواهد) <br /><strong>بيت دويشمي كور النه </strong>(بيت دوشموش كور الينه) شپش به دست كور افتاده ست <br /><strong>بيجه ايشي گترم باشنه٫ بيلسي بيجه باتمان اون نه٫ نا قره فطيره چخر</strong> (بيرجه ايش گتيره ره م باشينا٫ بيلسين بيرجه باتمان اوندان٫ نه قده ر فطيره چيخار) کاری به سر او بیاورم که بفهمد از یک من آرد چقدر فطیره در می آید. <br /><strong>بيجه ايولمه سي٫ بي كمسه دره لمه ز </strong>(بيرجه اؤلمه سه٫ بير كيمسه ديريلمز) تا يكي نميرد يكي زنده نمي شود<br /><strong>بيجه دي٫ بيجه ايشر! </strong>(بيرجه دئ٫ بيرجه ائشيت!) يكي بگو٬ يكي هم بشنو <br /><strong>بيجه سنه ديره: داداو آجنه ايولي. ديري: واريديو و يه مه ري؟</strong> (بيرجه سينه دئدىلر: دده ن آجيندان اؤلدو٫ دئدى: وارىيدى و يئمه دى؟)به يكي گفتند پدرت از گرسنگي مرد ، جواب داد ، داشت و نخورد؟<br /><strong>بيجه نادان داش آتي چاه٫ غرخ عاقل چخارماغ باشارمز </strong>(بيرجه نادان داش آتار چاها=قويويا٫ قيرخ عاقيل چيخارماق باشارماز) ناداني به چاه سنگ مي اندازد صد عاقل از بيرون آوردن آن عاجز مىمانند<br /><strong>بيجه يالنچي٫ بيجه ره طمهكار</strong> (بيرجه يالانچى٫ بيرجه ده تاماهكار) يكي دروغگو و ديگري طمعكار <br /><strong>بيجه يينه غورخ٫ بيجه يميينه</strong> (بيرجه يييه ندن قورخ٫ بيرجه يئمييه ندن) يكي از خورنده بترس يكي از كسي كه مي گويد نمي خورم <br /><strong>بىحيايه سلام ور و رد اول </strong>(بىحيايا سلام وئر و رد اول) به بىحيا سلام بده و برو <br /><strong>بيرام٫ قارداش گه بارشاخ٫ ايورىده كي ايورىده</strong> (بايرام٫ قارداش گل باريشاق٫ اوره كده كى اوره كده) عيد است بيا اشتي كنيم و آنچه در دل داريم بماند <br /><strong>بيله دوسلوق ايله٬ دوشمنچىلوق يه ري غالسيּ بيله ره دوشمنچىلوق٬ كه دوسلوق يه ري غالسي</strong> (بئله دوستلوق ائيله٬ دوشمنچىليك يئرى قالسينּ بئله ده دوشمنچىليك كى٬ دوستلوق يئرى قالسين) جوري دوستي كن كه جاي دشمني بماند و طوري دشمني كن كه جاي دوستي باقي بماند <br /><strong>بیر يرده ياتمز٬ سو گىسي آلتنه </strong>(بير يئرده ياتماز٬ سو گئتسين آلتينا) جائي نمي خوابد كه آب زيرش برود <br />-------------------------------------------------------------------------------------<br /><strong>پخ يىين قاشقي٫ بيلنه ري</strong> (پوخ يييه نين قاشيغى٫ بئلينده دير) کسی که ... می خورد قاشقش را در شال کمر دارد<br /><strong>پشه اغزنه اولاو</strong> (ميغميغا آغزيندا اؤلور) مگس در دهانش می میرد<br /><strong>پفنه پلو غيرلمز٫ ديوگي ايسه رو و سارو ياغ</strong> (پوفونن پيلوو قايريلماز٫ دويو ايسته ر و سارى ياغ) با پف پلو درست نمی شود برنج می خواهد و روغن زرد<br /><strong>پيچاغ ايوز دسه سيني كسمز</strong> (پيچاق اؤز دسته سينى =ساپىنى كسمز)ּ چاقو دسته خود را نمىبرد <br /><strong>پيش اماغ؟ (فش ايلماق؟) توماننه</strong> (ايشه مك تومانينا) ادرار كردن به شلوار<br /><strong>پيشي بزه درماغ</strong> (پيشيك بزه تديرمك) گربه را بزک کردن<br /><strong>پيشي پيشي ايله ماغ</strong> (پيشى پيشى ائله مك) پیشی پیشی کردن <br /><strong>پيولم جيومنه٫ عقلم باشمنه </strong>(پولوم جيبيمده٫ عاقليم باشيمدا) پولم در جیبم٬ عقلم در سرم<br /><strong>پيونه چي اياغ يالان اولي</strong> (پينه چى آياق يالين اولار) پينه دوز پا برهنه مي شود<br />-------------------------------------------------------------------------------------<br /><strong>تا ماپي دريري٫ بو اوون ايله اريري</strong> (تا ماپى ديرىدير٫ بو اون ائله ايرىدير) تا مافی (اسمی برای تمسخر) زنده است٫ این آرد خوب نرم نمی شود و درشت است <br /><strong>تانجیه دییر توت٬ دویشانه دییر قاچ</strong> (تازىيا دئيير توت٬ دووشانا دئيير قاچ) به تازی می گوید بگیر به خرگوش می گوید فرار کن<br /><strong>تاي دوشسي، زرنگه له مه سي </strong>(تاى؟ دوشسون٬ زيرينگله مه سين؟) چیزی بیافتد و صدا هم ندهد؟ <br /><strong>تند گيسه دىيله بيجدي٫ يواش گىيسه دىيله گيجدي</strong> (تند=يئيين گئتسه دئيه رلر بيجدير٫ ياواش گئتسه دئيه رلر گيجدير) تند بروی می گویند زرنگ است٬ یواش هم بروی می گویند گيج است<br /><strong>توپا ايوزي آغريمز٫ كفتيكاريري </strong>(تپيك اؤزو آغريماز٫ كفتى كارىدير) لگدی که می خوری خودش درد نمی کند کنفی و سر کوفت آن دردآور است <br /><strong>توخو آجده خوري يوخ</strong> (توخون آجدان خبرى يوخ) سیر از گرسنه خبر ندارد <br /><strong>توق ايوزي ايوز باشنه كيول اللر</strong> (تويوق اؤزو اؤز باشينا كول اله ر) مرغ خودش خاکستر را بر سر خودش می ریزد <br /><strong>تولكي آغزي چاتمز ايوزمه٫ دىير ترشدي </strong>(تولكو آغزى چاتماز اوزومه٫ دييه ر تورشدور) دهان روباه به انگور نمی رسد می گوید ترش است.<br /><strong>تولكي ايسىيو گيسي پرچينلو باغه</strong> (تولكو ايسته يير گئتسين پرچينلى باغا) روباه دوست دارد که به باغ پرچین دار برود (ولی نمی تواند) <br /><strong>تولكييه ديرله: شاهدو كيمني٫ ديري: غويرغنم</strong> (تولكويه دئديلر: شاهيدين كيمدير٫ دئدى: قويروغوم) به روباه گفتند شاهدت کیست گفت دمم<br />-------------------------------------------------------------------------------------<br /><strong>جانماز چه كوري سوه</strong> (جاناماز چكير سويا) جانماز آب می کشد<br /><strong>جن گورممي٫ آرم بوغاو </strong>(جين گؤرمه ميش٫ آدام بوغور) هنوز جن ندیده آدم خفه می کند<br /><strong>جيوجه ني آخر پائئيز سايلله</strong> (جوجه نى گوز سونوندا=پاييز آخيريندا سايارلار) جوجه را آخر پائیز می شمارند <br /><strong>جيوونه بيت مناجات وراو</strong> (جيبينده بيت موناجات وئرير) شپش در جیبش مناجات می خواند <br />-------------------------------------------------------------------------------------<br /><strong>چاغلي چاغانه بي زار دوويدي٫ ايني كه تتره ويرانه سيري</strong> (چاغالى؟ چاغيندا بير زاد دئييلدى٫ ايندى كى تتره؟ ويرانه سىدير) در بهترين شرايط و روزهای اوجش هم چیزی نبود الان که اوضاع خوبی هم ندارد<br /><strong>چاوانه گري ايوزنو سووي اوله٫ سو توكماغنه چاوانه دولمز</strong> (قويو گره ك اؤزونون سويو اولا٫ سو تؤكمه يينن قويو دولماز) چاه باید از خودش آب داشته باشد با آب ریختن چاه پر نمی شود<br /><strong>چپدي٫ ديشمي گيوزه</strong> (چؤپدور٫ دوشموش گؤزه) خاشاك است به چشم رفته<br /><strong>چراغ ايوز ديونه اشغلوغ ورمز</strong> (چيراق اؤز ديبينه ايشيقليق وئرمز) چراغ دور خودش را روشن نمی کند <br /><strong>چوخلوخ٫ پوخلولوغ</strong> (چوخلوق٫ پوخلولوق) زیاد بودن و خراب شدن کار<br />-------------------------------------------------------------------------------------<br /><strong>حاشا او قزل تشته٫ كه اوشاقم باشي ايچنه قينه سي </strong>(حاشا او قيزيل تشته٫ كى اوشاغيم باشى ايچينده قايناسين) دور باد آن تشت زری که سر بچه ام در آن بجوشد <br />حلا<strong>لزاره بارشدي٫ حرامزاره قارشدي</strong> (حلالزادا باريشديرير٫ حرامزادا قاريشديرير) حلال زاده آشتی کرد و حرام زاده به هم زد <br /><strong>حله شوره يئمىشو؟</strong> (هله شورا يئميشسن؟) هله هوله خورده ای؟ <br /><strong>حمام (زم زم) سووينه آشنا توتاو</strong> (حامام سويونا آشنا=تانيش توتار) با تعارف کردن آب زمزم برای خودش آشنا پیدا می کند<br /><strong>حيالو حيا ايلري٫ بيحيا ديري منه قورخدي</strong> (حيالى حيا ائله دى٫ بىحيا دئدى مندن قورخدو) باحيا خجالت كشيد٬ بىحيا گفت از ترس من است <br />-------------------------------------------------------------------------------------<br /><strong>خدا آچن چراغي٫ بنه گيچره بيلمز</strong> (تانرى آچان چيراغى٫ بنده گئچيره بيلمز) چراغی که خدا روشن کند بنده نمی تواند خاموشش کند<br /><strong>خدا داغي تانير٫ قار قور ائسنه</strong> (تانرى داغى تانير٫ قار قويور اوستونه) خدا کوه را می شناسد برف روی آن می نشاند<br /><strong>خدا نجار ديول٫ ولي تخته تراشدي</strong> (تانرى نججار دئييل٫ ولى تخته تراش=آغاج يوناندير) خدا نجار نیست ولی تخته تراش است <br /><strong>خدا وردي عينيه٫ ديشي يوخدي چىنييه</strong> (تانرى وئردى عئينىيه٫ ديشى يوخدور چئينييه) خدا به عینی(عین الله ) داده ولی دندان ندارد بخورد<br /><strong>خدانو داروغه سي٫ بازار دهري</strong> (تانرىنين دارغاسى٫ بازاردادير) داروغه خدا در بازار است<br /><strong>خلو عقلي گيوزنه ري</strong> (خالقين عقلى گؤزونده دير) عقل مردم در چشم آنان است<br /><strong>خنه چوخ اولننه٫ توته لي گوته </strong>(خينا چوخ اولاندا٫ توتارلار گؤته) حنا که زیا باشد به ....هم می گیرند <br /><strong>خوشر مجمه يه٫ نه آردي وار٫ نه ايوزي</strong> (اوخشار مجمه يه٫ نه آردى وار٫ نه اوزو) به مجمعه می ماند نه رو دارد ونه پشت<br />-------------------------------------------------------------------------------------<br /><strong>دادا آزاله٫ ننه آزاله٫ آرسنه چخمي گل آلاله</strong> (دده آزالا=پئه ين٫ ننه آزالا٫ آراسيندان چيخميش آلالا گولو) پدر مدفوع چارپایان٫ مادر هم مانند مدفوع چارپایان٫ ولی از این میان گل آلاله بیرون آمده است<br /><strong>داداسنه نه گلي دردم٫ كه اوشاق نه نمه گلاوي توتم </strong>(ددهسيندن نه گولو درديم٫ كى اوشاقدان نمه گولابى توتام) از پدرش چه گلی چیدم که از بچه اش چه گلابی بگیرم<br /><strong>داداسيني گورمىييدم٬ ننه سي غصه سنه نه اويلردم</strong> (دده سينى گؤرمه يه يديم٫ ننه سى غوصسه سيندن اؤله رديم) اگر پدرش را نمی دیدم از غصه مادرش می مردم<br /><strong>داش آت٫ تا قولو آچه سي </strong>(داش آت٫ تا قولون آچيلسين) سنگ پرت کن تا دستت باز شود<br /><strong>داش ايوز يرنه آغردي </strong>(داش اؤز يئرينده آغيردير) سنگ در جای خودش سنگین است <br /><strong>داغ يخلمه سي٫ دره دولمز</strong> (داغ ييخيلماسا٫ دره دولماز) تا کوه خراب نشود دره پر نمی شود <br /><strong>درد بيجه اوسي٫ چكماغي آسان اولي</strong> (درد بيرجه اولسا٫ چكمه يى آسان اولار) درد اگر یکی باشد تحملش آسان می شود<br /><strong>درد گلي خروارنه٫ توكلي مثقالنه</strong> (درد گلر خروارينان٫ تؤكوله ر ميثقالينان) درد با خروار می آید به مثقال مىرود <br /><strong>دري گذري ديوشي دباخانه يه</strong> (درىنين گوذرى=يولو دوشوب دبباخانايا-دريچىيه) گذر پوست به دباغ خانه می افتد<br /><strong>دريا ايت آغزينه پيس اولمز </strong>(دريا=دنيز ايت آغزيندان پيس اولماز) دریا به پوز سگ نجس نمی شود<br /><strong>دنيا قويرغي اوزنني </strong>(دونيا قويروغو اوزوندور) دم دنیا بلند است <br /><strong>دنيا مالي٫ دنيايه غالي</strong> (دونيا مالى٫ دونيايا قالار) مال دنیا به دنیا می ماند <br /><strong>دنياني يا حريف يه ير٫ يا ظريف</strong> (دونيانى يا حريف يئيه ر٫ يا ظريف) دنیا را یا حریف (گردن کلفت) می خورد یا ظریف (به طنازی)<br /><strong>دوز جالَننی </strong>(دوز جالاندى) نمک ریخت (بچه ای که می افتاد)<br /><strong>دوس اوري كه يغله دري٫ دشمن گيوله دري</strong> (دوست اودور كى ييغلادار٫ دوشمن گولدوره ر) دوست آنست که می گریاند ولی دشمن میخنداند <br /><strong>دوس اوری که سنی ییغلدره٬ دوشمن اوری که سنی گویلدره</strong> (دوست اودور كى سنى ييغلادا٬ دوشمن اودور كى سنى گولدوره) دوست آنست که ترا بگریاند و دشمن آنست که ترا بخنداند <br /><strong>دوست دوستي بيجه پؤت (پيوت؟) قوزنه ايسر </strong>(دوست دوستو بيرجه پوك قوزونان ايسته ر) دوست دوست را حتی با یک گردوی پوک می خواهد<br /><strong>دونه (دووه) يوكنه يير </strong>(دوه يوكوندن يئيه ر) شتر از بارش می خورد<br /><strong>دوه يه ديره له: بالاو تاپلمي٫ ديري: يوكم آغر اولي</strong> (دوهيه دئديلر: بالان تاپيلميش٫ دئدى: يوكوم آغير اولار) به شتر گفتند بچه ات بدنیا آمد گفت بارم سنگین تر شد<br /><strong>دووه ئو غلن جاغ كل آلي دوماغي اشكاردي</strong> (؟)<br /><strong>ديام اركيدي٫ دياوسه ساغي؟</strong> (دئييره م ارككدير٫ دئييرسن ساغ؟) می گویم نر است می گوئی بدوشش؟ <br /><strong>ديرله پيشي پوخو درمانىچي ياخچري٫ اوسيني اورتدي </strong>(دئدىلر پيشيك پوخو درمان اوچون ياخچىدير٫ اوستونو اؤرتدو) به گربه گفتند مدفوعت برای درمان خوبست روی آنرا پوشاند <br /><strong>ديسه داشتي كسانوواخ </strong>(؟)<br /><strong>ديسه ديرمانچي توغىري </strong>(دئيه سن دييرمانچى تويوغودور) انگار مرغ آسیابان است<br /><strong>ديسه ليك لتره ري</strong> (دئيه سن ليك ساپىدير) مثل دسته لیک لتره (خیلی لاغر و باریک) است (ليك= پنبه٬ اهرم٬ قيچى در كشتى٬ لتره= وسیله ای برای ریسیدن پشم)<br /><strong>ديلي ايوز گرتنه دويلي</strong> (ديلى اؤز ؟ دئييلدير) زبانش دست ؟ خودش نیست<br /><strong>ديه سه كيش٫ كيشميشي توكلي</strong> (دئسن كيش٫ كيشميشى تؤكوله ر) بگویی کیش٬ کشمشش می ریزد <br /><strong>ديو ايشي٫ ديوان ايشي</strong> (دئو ايشى٫ ديوان ايشى) کار دیو٫ کار دیوان<br />-------------------------------------------------------------------------------------<br /><strong>زرنگسه٫ ال غو ايوز بركو اوسنه</strong> (زيرنگسه ن٫ ال قوى اؤز بؤركون اوستونه) خیلی زرنگی دستت را روی کلاه خودت بگذار <br />-------------------------------------------------------------------------------------<br /><strong>سامان آلتنه سو يره دره ني</strong> (سامان آلتيندان سو يئريتديره ندير) زیر کاه آب به زمین فرو می رود <br /><strong>سامان ايوزو ديول٫ سامانلوغ ايوزوني</strong> (سامان اؤزونون دئييل٫ سامانليق اؤزونون) کاه از خودت نیست کاهدان که از خودت است<br /><strong>ساوغ دمر (ده مير) ديوگماغ (دويگماغ)</strong> ( (سويوق دمير دؤيمك) آهن سرد كوبيدن <br /><strong>سحر گيوننه غزمه مي٫ ايسياو آغشام گيوننه غززنه</strong> (سحر گونوندن قيزماميش٫ ايسته يير آخشام گونوينن قيزينا) با آفتاب صبح گرم نشده می خواهد با آفتاب غروب گرم شود<br /><strong>سنه خير گورن٬ تاريره بلا گوري</strong> (سندن خئير گؤره ن٬ تانرىدان بلا گؤره ر) آنكه از تو خير ببيند از خدا بلا مي بيند <br /><strong>سه غله ليني ديرمانه آغادرمي</strong> (ساققالينى دييرماندا آغارتميش) ریشش را در آسیاب سفید کرده<br /><strong>سه نو ساغلآغو٫ به زم ايوزي آغلوقدي</strong> (سنين ساغليغين٫ بيزيم اوزو آغليقدير) سلامتی تو روسفیدی ماست <br /><strong>سو آپارسي به لو٫ نامرد كولپي سنه گيچميسه</strong> (سو آپارسا بيله٫ نامرد كؤرپوسوندن گئچمه يه سن) حتی اگر آب هم بردت٬ از پل آدم نامرد عبور نکن <br /><strong>سو جوغوري تاپر٫ هيز ده اوغيرني </strong>(سو چوخورو تاپار٫ هيز ده اوغرونو) آب چاله را می یابد و هیز هم دزد را <br /><strong>سو چالی سویر و هیز هیزی</strong> (سو چالانى سئوه ر و هيز هيزى) آب بدنبال جاه می گردد و هیز بدنبال هیز<br /><strong>سوره كره توتماغ</strong> (سودان كره توتماق) از آب کره گرفتن <br /><strong>سووه چاتمه مي٫ تومان غازمي</strong> (سويا چاتماميش٫ تومان قازميش) به آب نرسیده شلوارش را در آورده<br /><strong>سيچان بالاسي٫ اولي جوالدوز</strong> (سيچان بالاسى٫ اولار جووالدوز) فرزند موش می شود جوالدوز<br /><strong>سينوغ قلي بوينه باغله له</strong> (سينيق قولو بويونا باغلارلار) دست شكسته را به گردن مي بندند <br /><strong>سيوز دىينه٫ اوتوز ايكي ديش آره سنه چخي٫ اوتوز ايكي نفر ده بيليش</strong> (سؤز دئيه نده٫ اوتوز ايكى ديش آراسيندان چيخار٫ اوتوز ايكى نفر ده بيليش) حرفی که می زنی از بین سی و دو دندان رد می شود و سی و دو نفر هم آنرا می دانند <br /><strong>سيوز سيوز گه تري</strong> (سؤز سؤزو گتيره ر) حرف حرف می آورد <br />-------------------------------------------------------------------------------------<br /><strong>شانس اولمىينه٫ غاتوق ديش سينىريري </strong>(شانسى اولماياندا٫ قاتيق ديش سينديرار) شانس که نباشد ماست دندان می شکند <br /><strong>شيره ايشدوخ٫ گيوزده دويشدوخ </strong>(شيره ايچديك٫ گؤزدن دوشدوك) شیره خوردیم از چشم افتادیم<br />-------------------------------------------------------------------------------------<br /><strong>عالم عالمنه٫ سه ايله منم خاله منه </strong>(عالم عالمينن٫ سن ائله منيم خالامنان) مردم عالم با هم مشکل دارند و تو فقط با خاله من<br /><strong>عين خرنگ در ييوري (دوری؟)</strong> (؟) مانند دور خرنگ؟ (خرنگ=استخر٬ گودال آب) <br />-------------------------------------------------------------------------------------غوره <strong>باخي غوريه٫ سو گوتري</strong> (قورا باخار قورايا٫ سو گؤتوره ر) غوره به غوره نگاه می کند و آب می آورد <br />-------------------------------------------------------------------------------------<br /><strong>فيل ايسين٬ هندوستان يوليني لقه لر</strong> (فيل ايسته ين٬ هينديستان يولونو تپيكله ر؟) آنكه فيل بخواهد راه هندوستان را بايد بكوبد <br /><strong>فيل ساتن٫ بره آله بيلمز </strong>(فيل ساتان٫ بره=قوزو آلابيلمز) فیل فروش٬ بره نمی تواند بخرد<br />-------------------------------------------------------------------------------------<br /><strong>قابسيز قينه مي</strong> (قابسيز قايناميش) بدون ظرف جوشیده است <br /><strong>قاپ قومارخانه اولمي</strong> (قاپ قومارخانا اولموش) قاب قمار خانه شده است <br /><strong>قاپوره گيتمه مي٫ پنجرهره گللي</strong> (قاپىدان گئتمه ميش٫ پنجره دن گلدى) از در نرفته از پنجره برگشت<br /><strong>قاتئق دويلي٫ آغزو ديورنه غاله</strong> (قاتيق دئييلدير٫ آغزيوين دؤورونده قالا) ماست نیست که دور دهانت بماند <br /><strong>قارپوز وراوله غولتوغنه </strong>(قارپيز وئريرلر قولتوغونا) هندوانه زیر بغلش می دهند<br /><strong>قارنيمىچي ديول٫ قدرميچىري (قدريميچيننى)</strong> (قارنيم اوچون دئييل٫ قدريم اوچوندور) برای شکمم نیست برای منزلتم است<br /><strong>قارننه قرخ تولكي ايونييه ر، هيچ بيرنو قويروغي بيربيريه ديمه ز</strong> (قارنيندا قيرخ تولكو اوينايار٫ هئچ بيرينين قويروغو بير بيرينه ديمز) در شکمش چهل روباه بازی می کنند که دم هيچكدامشان به هم نمی خورد<br /><strong>قارني دولو اروار٫ ياغ گورنه دوغماغي گه لي</strong> (قارنى دولو آرواد٫ ياغ گؤره نده دوغماغى گله ر) زن حامله با دیدن روغن زائیدنش می گیرد<br /><strong>قازان گيدي٫ غازانچه گه تردي</strong> (قازان گئتدى٫ قازانچا گتيردى) دیگ رفت دیگجه آورد <br /><strong>قاش غنجي؟ (خنجكه؟)</strong> (خنج؟= پيراسته٬ خنجكه؟= عشوه و ناز) (قاچ قوشنی؟- فرار کن همسایه؟)<br /><strong>قانيني توتمي قاشوغه</strong> (قانينى توتموش قاشيغا) خونش را در قاشق کرده است <br /><strong>قراغنه باخ بيززيني آل٫ ننه يه باخ قزني آل</strong> (قيراغينا باخ٫ بئزينى آل٫ ننه يه باخ٫ قيزينى آل) کنارش را نگاه کن و پارچه را بخر٫ مادر را نگاه کن و دخترش را بگیر <br /><strong>قرقه قرقه يه دييه ر اوزو قره</strong> (قارقا قارقايا دييه ر اوزو قارا)٬ كلاغ به كلاغ مىگويد رو سياه<br /><strong>قرقه گيوزني ره چخاري </strong>(قارقا گؤزونو ده چيخاردار) چشم کلاغ را هم در می آورد <br /><strong>قزم اوتی سنگین سنگین٬ بختو آچلی رنگین رنگین</strong> (قيزيم اوتور آغير آغير ٬ بختين آچيلا آلا آلا) دخترم سنگین منتظر باش که بختت باز خواهد شد به خوبی <br /><strong>قزم سنه ديام (ديان؟) ، گلينم سه ايشر</strong> (قيزيم سنه ديييره م٬ گلينيم سن ائشيت) دخترم به تو مي گويم عروسم تو بشنو <br /><strong>قزمه ره م اوتونه٫ كور اولم تيوته نونه</strong> (قيزماديم اودونا٫ كور اولدوم توتونوندن=دودوندان) از آتشت گرم نشدم ولی از دودت کور شدم <br /><strong>قه چووي يورغانوجين اوزار!</strong> (قيچيوى يورغانينجان اوزات!) پایت را اندازه گلیمت دراز کن <br /><strong>قه چي برماغي گياودي گيوزنه </strong>(قيچى بارماغى گيريبدير گؤزونه) انگشت پایش توی چشمش می رفت <br /><strong>قورت اویزنه ری </strong>(قورت اؤزوندندير) کرم از خودش است <br /><strong>قورت وورنه گله ايچنه٫ واي اونو حالنه كه بيجه قوزي واري </strong>(قورد ووراندا گله=سورو ايچينه٫ واى اونون حالينا كى بيرجه قوزوسو واردير) وقتی که گرگ به گله می زند وای به حال کسی که فقط یک بز دارد<br /><strong>قورته قاچن٫ ديوشي غول بياني گيره نه</strong> (قوردا قاچان٫ دوشه ر غول-ى بيابانى گيرينه) کسی که از گرگ فرار کند گیر غول بیابانی می افتد<br /><strong>قورخنچي گيوز٫ چپ دويشر</strong> (قورخانچى گؤزه٬ چؤپ دوشه ر) چشم ترسو چپ می افتد <br /><strong>قوريغلو تانزي ره٬ اوني توتمه ز</strong> (قويروقلو تازى دا٬ اونو توتماز) تازی دمدار هم او را نمی گیرد <br /><strong>قوش قاناتنه ايوچه ر</strong> (قوش قاناتىينان اوچار) گنجشک با بالش می پرد<br /><strong>قوش قاناتنه ياغچيري</strong> (قوش قاناتىينان ياخچىدير) پرنده با بالهايش زيباست <br /><strong>قوشني چناغي قارن توخ ايله مز٫ محبتي گرم ايه ليير</strong> (قونشو چاناغى قارين توخ ائيلهمز٫ محببتى گرم ائيله ر) غذایی که همسایه برای همسایه می آورد شکم سیر نمی کند ولی محبت را زیاد می کند<br /><strong>قوشني حرصنه٬ ايوز اوشاغه گوتینی يرتماغ</strong> (قونشو حيرصينه=آجيغينا٬ اؤز اوشاغينين گؤتونو ييرتماق) از لج همسایه ...بچه خود را پاره کردن <br /><strong>قوشني قوشنىره ارث آپاري</strong> (قونشو قونشودان ايرث آپارار) همسایه از همسایه ارث می برد<br /><strong>قوشنىلوغ ايچنه٫ دووه يوكينه ايتي</strong> (قونشولوق ايچينده٫ دوه يوكوينن ايتيره ر) در عالم همسایگی شتر با بارش گم می شود <br /><strong>قوم، قوم اتيني يه سي٫ سوموگيني سينرمه ز</strong> (قوهوم قوهوم اتينى يئسه٫ سومويونو سينديرماز) فامیل گوشت فامیل را بخورد استخوانش را نمی شکند<br /><strong>قوناغ ايوزه گيلن اوسي٫ ايو ايه سي قان يغلىيه ر</strong> (قوناق اوزو گوله ن اولسا٫ ائو يييه سى قان ييغلايار) اگر مهمان خنده رو باشد صاحبخانه خون گریه می کند <br /><strong>قوناغ قوناغ خوشی گلمه ز٫ ايو اييه سي هر ايكه له سينه</strong> (قوناق قوناقدان خوشو گلمهز٫ ائو يييه سى هر ايكىلىسيندن) مهمان از مهمان خوشش نمی آید صاحبخانه از هر دو <br /><strong>قيامت او گونني٫ ديسله و ايشرمه سله </strong>(قييامت او گوندور٫ دئسه لر و ائشيدمه سه لر) قیامت روزی است که بگویند اما نشنوند <br /><strong>قيلي قاتوغده چكر</strong> (قيلى قاتيقدان چكه ر) مو را از ماست می کشد<br />-------------------------------------------------------------------------------------<br /><strong>كباب قوخوسي گه لاو، ايشي داغلىياوله</strong> (كاباب قوخوسو گلير٫ ائششه ك داغلاييرلار) بوی کباب می آید ٬ خر داغ می کنند<br /><strong>كچل گىيننه دویزه٫ يا باد اولي يا بوران</strong> (كچل گئده نده دوزه٫ يا يئل اولار يا بوران) کچل که به صحرا برود یا باد است یا بوران <br /><strong>كهر گه لي٫ كه نيو يه خه</strong> (كهر گله ر٫ كندو=پتك ييخا) اسب کهر می اید تا کندو (ظرف سفالی بزرگ انبار مواد غذایی) را خراب کند <br /><strong>كور باوانى ، شل له باوانى (؟)</strong> كور عزیزه . شل هم عزیزه<br /><strong>كور خداره نه مه ايسىياو٫ ايكي شهلا گيوز</strong> (كور تانرىدان نمه ايسته ر٫ ايكى شهلا گؤز) کور از خدا چه می خواهد دو چشم شهلا <br /><strong>كور نان اولمه</strong> (؟) ناشكر نباش <br /><strong>كور يه مي و كوسه سيچميش</strong> (كور يئميش و كوسا سيچميش) کور خورده و کوسه ری.... <br /><strong>كورد يله شي٫ پالتوي يري اولمه ز</strong> (كورد يئرله شه ر٫ پالتو يئرى اولماز) کرد جایش می شود پالتو جایش نمی شود <br /><strong>كيوزه تا تازه ره٫ سووي سوغ ساخلر </strong>(كوزه تا تازادير٫ سويو سويوق ساخلار) کوزه تا تازه است آب را سرد نگه می دارد <br />-------------------------------------------------------------------------------------<br /><strong>گله نه يولشداي٫ گىينه قارداش </strong>(گله نه يولداش٫ گئده نه قارداش) با کسی که می آید رفیق است و با آنکه می رود برادر<br /><strong>گه چيي سيوزي٬ يا خولوره ايشر يا اوشاغده </strong>(گئرچك سؤزو٬ يا دلىدن ائشيت٫ يا اوشاغدان) حرف راست را یا از دیوانه بشنو یا از بچه <br /><strong>گه لوخ قوملوغ ايلىياخ٫ قانلوغلو اللي</strong> (گلديك قوهوملوق ائيله يه ك٫ قانليقلى اولدوق) آمدیم فامیلی کنیم کار به خونریزی کشید<br /><strong>گه لي قاشيني قيره٫ گيوزىني چخاردي </strong>(گلدى قاشينى قاييرا٫ گؤزونو چيخاردى) آمد ابرویش را درست کند چشمش را هم در آورد <br /><strong>گوتي قالمي دار قاپوره</strong> (گؤتو قالميش دار قاپيدا) ...نش در بین در تنگ گیر کرده <br /><strong>گوري يوخدي كه كفه ني اوله</strong> (گورو يوخدور كى كفنى اولا) گور ندارد که کفن داشته باشد<br /><strong>گوله م يوخدي٫ ايوزن چوخدي</strong> (گؤلوم يوخدور٫ اوزه ن چوخدور) استخر نیست و الا شناگر زیاد است <br />گ<strong>يج گلمى٬ ايسييوو تيز گييه</strong> (گئج گلميش٬ ايسته يير تئز گئده) دير آمده مىخواهد زود برود<br /><strong>گيوز گيوز ايلىياوري </strong>(گؤز گؤز ائله ييردى) چشم می گرداند (منتظر است)<br /><strong>گيوزده غولاغه دورد برماغدي </strong>(گؤزدن قولاغا دؤرد بارماقدير) از چشم تا گوش چهار انگشت فاصله است <br /><strong>گيوزمه سو ايچمىياوري</strong> (گؤزوم سو ايچمه ييردى) چشمم آب نمی خورد <br /><strong>گيوزه گر سينوغ اوخ هره ره سو ايچر</strong> (كوزه گر سينيق آبخوردان=بايدادان سو ايچه ر) کوزه گر از کوزه شکسته آب می خورد<br /><strong>گيوزه ني غپديو٬ آغازيني آچدي </strong>(گؤزونو قاپاديب٬ آغزينى آچدى) چشمش رابست و دهانش را باز کرد <br /><strong>گيوزو چخسي٫ آرو چخمه سي </strong>(گؤزو چيخسين٫ آدى چيخماسين) چشمت در بیاید ولی اسمت در نیاید<br /><strong>گيوگده ياغر يره٫ يا يرده گيوگه؟</strong> (گؤيدن ياغير يئره٫ يا يئردن گؤيه؟)از آسمان به زمین می بارد یا از زمین به آسمان؟ <br />-------------------------------------------------------------------------------------<br /><strong>لال قزو ديليني نه نه سي بيلي</strong> (لال قيزين ديلينى ننه سى بيلير) زبان دختر لال را مادرش می داند <br /><strong>لالايي بيلاوسه٬ نييه يوخو آپارمياو </strong>(لالايى بيليرسه ن٬ نييه يوخون آپارمايير؟) اگر لالايي گفتن بلدي چرا خوابت نمي برد. <br /><strong>لاي لاي بيلاوسه٫ نيه ياتماغ گلميياو</strong> (لاى لاى بيليرسه ن٫ نييه ياتماغين گلمه يير؟) لالایی بلدی چرا خوابت نمی برد<br /><strong>ليلاجه باج ورمز </strong>(لئيلاجا باج وئرمز) باج به ليلاج نمي دهد<br />-------------------------------------------------------------------------------------<br /><strong>مال گىير بي يانه، ايمان مين يانه</strong> (مال گئده ر بير يانا٫ ايمان مين يانا) مال به یکجا می رود ایمان به هزار جا<br /><strong>مالوي قايم توت٫ غوشنيوي اوغري سايمه</strong> (ماليوى قاييم توت٫ قونشووو اوغرو سايما) مالت تا محكم نگه دار تا به همسايه ات تهمت دزدى نزنى .<br /><strong>مفت طناف دوشسي گيرنه ، اوزيني بوغر </strong>(موفت ايپ دوششسه گيرينه٬ اؤزونو بوغار) طناب مفت گيرش بيايد خود را خفه مي كند <br /><strong>مفت طنافنه ايوزني بوغر</strong> (موفت ايپينن اؤزونو بوغار) با طناب مفت خودش را دار می زند <br /><strong>مفت مال باش سينىري</strong> (موفت مال٫ باش سينديرار) مال مفت سر می شکند؟<br /><strong>منم آتمنه باغلاو خان آتي قدنه </strong>(منيم آتيمى باغلا خان آتى قاتينا) اسب مرا هم پيش اسب خان ببنديد<br /><strong>مه نمه ديام٫ ته مىيرم نمه چالاو </strong>(من نمه دئييره م٫ تنبوروم نمه چالير) من چه می گویم طنبورم چه می نوازد<br /><strong>مه تل مه تل ماتنه٫ شيطان ميني آتنه</strong> (متل متل ماتينا٫ شئيطان ميندى آتينا) شیطان به اسبش سوار شد (شعری که در هنگام قصه گویی و بازی می خواندند) <br />-------------------------------------------------------------------------------------<br /><strong>نفه سي ايسي يرده چه خاو </strong>(نفسى ايسسى يئردن چيخير) نفسش از جای گرم در می آید<br /><strong>نه باغده قو الو٬ نه كورده دينه خالو</strong> (نه باغدا قوى آلى٬ نه كورده دئنه خالو) نه در باغ آلو بگزار بماند٬ نه بكرد خالو بگو <br /><strong>نه نه ره ييه ين سيوتي٫ برننه توكدي</strong> (ننه دن ييه ن سوتو٫ بورنوندان تؤكدو) شیری که از مادرش خورده بود از دماغش ریخت<br /><strong>نه نه سي امجه يني ره كه سي</strong> (ننه سى امجه يينى ده كسه ر) پستان مادرش را هم مىبرد<br />-------------------------------------------------------------------------------------<br /><strong>هامي چخدي چراغچىيه</strong> (هامى چيخدى چيراغچىيا) همه اش به چراغدار رسید <br /><strong>هر باغو بیر چغالي وار</strong> (هر باغين بير چاققالى وار) <br /><strong>هر كه كور اولي٫ كور اوغلي اولمز</strong> (هر كيم كور اولا٫ كوراوغلو اولماز) هر کس کور شد کوراوغلی (قهرمان ملى خلق ترك) نمىشود <br /><strong>هر كيمسه نو بي دردي وار٫ ديرمانچىنو سو دردي وار</strong> (هر كيمسه نين بير دردى وار٫ دييرمانچىنين سو دردى وار) هر کسی مشکلی دارد مشکل آسیابان آب است <br /><strong>هر كيمسه يه آغزدي٫ سنه قولاغدي</strong> (هر كيمسه يه آغيزدى٫ سنه قولاقدير) براى هر كس اگر دهان بود٬ براى تو گوش بود <br /><strong>هر گولو٫ بي غوخوسي وار</strong> (هر گولون٫ بير قوخوسو وار) هر گلی بویی داره <br /><strong>هر نا غره اوتردي ائشاغسز٫ بيجه جفت دوغدي دشاقسز</strong> (هر نه قده ر اوتوردو اوشاقسيز٫ بيرجه ايكيز دوغدو داششاقسيز) هر چه بدون بچه ماند آخرش یک جفت دختر زایید<br /><strong>هر يولي بيجه يولچي بيلي</strong> (هر يولو بيرجه يولچو بيله ر) هر راهي را رهروي مي شناسد. <br /><strong>هر ييمه نو٫ بيجه ييه ين واري</strong> (هر يئمييه نين٫ بيرجه يييه نى وار) هر کس که نخور باشد یک بخور دارد <br /><strong>هم آخورده یوری٬ هم توروه ره</strong> (هم آخيردان يئيير٬ هم توربادان) هم از آخور می خورد و هم از توبره<br /><strong>هم ياغله ، هم داغله</strong> (هم ياغلى٬ هم داغلى)٬ هم روغن دار هم داغدار<br />-------------------------------------------------------------------------------------<br /><strong>واي او ناخوش حالنه٫ ايشي دويشسي ياسينه</strong> (واى او ناخوش حالينا٫ ايشى دوشسون ياسينا) وای به حال مریضی که کارش به سوره یاسین بیافتد <br />-------------------------------------------------------------------------------------<br /><strong>ياخچىلوغ هيچ وقت ايتمه ز</strong> (ياخچىليق هئچ واخت ايتمز) خوبی هیچوقت گم نمی شود<br /><strong>ياخچىلوغدي النو گلمىيه؟</strong> (ياخچىليقدير اليندن گلمه يه؟) خوبی است که از دستت نیاید؟<br /><strong>ياخچی و يامانني بيلمز </strong>(ياخچى و يامانينى بيلمز) خوبی و بدیش را نمی داند<br /><strong>ياغ گىير ياغ اوسنه٫ يارمه غالىواويلا (یاغانه)</strong> (ياغ گئده ر ياغ اوستونه٫ يارما قالار واويلان) روغن روی روغن می آید و گندم نیمکوب در حسرت می ماند<br /><strong>ياغ وارو٬ سورت اوز چات قچووه</strong> (ياغ وارين٬ سورت اؤز چات قيچيوا) اگر روغن داري به ترك پاي خودت بمال<br /><strong>يانن هميشه يامان اولي</strong> (يانان هميشه يامان اولار) کسیکه برای دیگران می سوزد همیشه متضرر می شود <br /><strong>ير برك اولنه٫ سقر سقر گيزوزنه گوري</strong> (يئر برك اولاندا٫ سيغير سيغير گؤزوندن گؤره ر) زمین که سخت باشد گاو نر از چشم گاونر بغل دستی اش می بیند<br /><strong>يري كنگرو٫ آتي لنگر</strong> (يئدى كنگرى٫ آتدى لنگرى) کنگر خورد و لنگر انداخت<br /><strong>يكه سو توكي٫ كوچي سه ره ني</strong> (يئكه سو تؤكه ر٬ كيچيك سورونه ر) بزرگ آب می ریزد٫ و کوچکتر سر می خورد <br /><strong>يكه يكه لوغ ايله سي٫ تا كوچي احترامىني توتسي </strong>(يئكه ئيكه ليك ائله سين٫ تا كيچيك ائحتيرامىنى توتسون) بزرگ باید بزرگی کند تا کوچکتر احترامش را بگیرد <br /><strong>يه كه لقمه آرمي بوغر</strong> (يئكه لوقما آدامى بوغار) لقمه بزرگ آدمي را خفه مي كند<br /><strong>يول گيينه و داش ده دينه معلومنی</strong> (يول گئده نده و داش دا ديه نده معلومدور) موقع راه رفتن و به سنگ خوردن معلوم است<br /><strong>ييدي چاىيه ورسي٫ توپوزي ياش اولمز</strong> (يئددى چايا وورسا٫ توپوزو ياش اولماز) به هفت آب بزند زانویش خیس نمی شود<br /><strong>یهودی دییر قروان اولم مسلمانو آخر عقلنه</strong> (يهودى دئيير قوربان اولوم موسلمانين سون= آخير عقلينه) یهودی می گوید :قربان آخر عقل مسلمان بروم<br /><strong>یولدوزی دويشمي سو ايوزنه</strong> (اولدوزو دوشموش سو اوزونه) ستاره اش روی آب افتاده <br /><br /><strong>گئرچه يه هو!!!!</strong><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-111859675837295996?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1118549434560124052005-06-11T21:04:00.000-07:002005-06-11T21:14:05.996-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=5><strong>تركى سنقر٬ لهجه ويژه اى از تركى آذربايجانى است- گرهارد دوئرفر</strong></FONT><br /><br />دو نوشته در باره پروفسور گرهارد دوئرفر:<br /><strong><a href="http://persianblog.com/?date=13821109&blog=mehran1">معرفى تركولوق برجسته جهانى پرفسور گرهارد دورفر</a></strong><br /><strong><a href="http://xorasan.blogspot.com/106849587951359219">گئرهارد دوئرفر و چند اثر وى در زمينه تركى خلجى٫ خراسانى و سنقرى</a></strong><br /><br /><strong>پرفسور گرهارد دئرفر٬</strong> تركىشناس و برجسته ترين زبانشناس جهانى در تركى سنقرى در باره لهجه سنقرى زبان تركى چنين مىگويد:<br /><strong>ايراندا بير ديل بيليم آراشديرما گزىسى اوزه رينه راپور- گئرهارد دوئرفئر</strong><br /><br />سون اولاراق ١١-١٠ اكيم تاريخلرينده "سونقور" (كيرمانشاه´ين ٦٠ كيلومتر قوزئى دوغوسوندا) و ايكى قونشو كؤى "قلعه فرهادخان" و "قورووه" اينجه له ندى. بوراداكى توركلر گئنيش بير وادى چوخورلوغونون قوزئيينده٬ اؤته كى توركلردن اوزاقدا٬ اونلاردان آيرى كوردلر و فارسلارلا چئويريلى اولاراق ياشاماقدادير. بونلار كندى ديللرينى آذربايجان توركلرينين ديللرينده آچيقجا آييرت ائتمكده ديرلر. يينه ده بونلارين ديلى اساسدا آذربايجان توركجه سى اولوب٬ آذربايجان توركجه سينين ان گونئيينده كى قاراقوللارى اولاراق گؤسته ريلمه ليدير. <br /><br />"سونقور" قوروبوندا ("گلوگاه"دا اولدوغو كيمى ) "يئكه"٬ "آروات" بيچيملرينى بولماقداييق. شو دا وار كى سونقور توركجه سى كنديسينى اؤته كى آذرى لهجه لريندن آچيقجا آييران و باشلى باشينا بير لهجه قوروبو اولما نيته لييى وئره ن كيمى اؤزه لليلكلر گليشديرميشدير. اؤرنه يين بورادا ü<---ö (سونقوردا٬ فرهادخاندا u٬ قروهده uə)٬ o<---ü (قاپالى و بير آز دوزله شميش)٬ ü: u<---(آچيق) سس دييشيملرينى بولماقداييق. "ائو" اوچون قوللانيلان "ايو" ده ايلگى چكيجىدير. .... <br /><br />ترجمه فارسى (از مهران بهارى): <strong>گزارشى از يك سفر تحقيقاتى زبانشناسى در ايران- گرهارد </strong>دوئرفر<br /><br />و در آخر٬ در تاريخ ١١-١٠ اكتبر٬ سنقر در ٦٠ كيلومترى شمال شرقى كرمانشاه و دو روستاى مجاور قلعه فرهادخان و قروه بررسى شدּ توده ترك در اينجا در شمال فرورفتگى وادى بزرگى٬ بدور و جدا از ديگر تركان٬ محصور در ميان كردان و فارسها زندگى مىكنندּ اينها بين زبان خود و تركى آذربايجانى آشكارا فرق قائلندּ اما علىرغم اين٬ زبان اين گروه در اساس همان تركى آذربايجانى است و مىبايد به عنوان پيشقراول تركى آذربايجانى در جنوبىترين ناحيه پذيرفته شودּ <br /><br />در گروه لهجه هاى سنقرى٬ مانند لهجه گلوگاه (در استان مازندرانּ مּ بּ)٬ كلمات "يئكه" و "آروات" را مىيابيمּ اما اين نكته هم وجود دارد كه تركى سنقرى برخى خصوصيتهاى ويژه اى كه آنرا از ديگر لهجه هاى تركى آذربايجانى جدا مىسازد و به وى خاصيت يك گروه لهجه اى مستقل را بخش مىكند بدست آورده استּ مثلا در اين لهجه به تغييرات صدائى اؤ به اۆ (در فرهادخان به اۇ ٬ در قروه اوه)٬ اۆ به اوْ (بسته و صاف شده)٬ اۆ به اۇ (باز)٬ برخورد مىكنيمּ كلمه "ايو" كه براى "ائو" خانه بكار مىرود هم جالب توجه استּּּּּ<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-111854943456012405?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1118546156936360382005-06-11T20:14:00.000-07:002005-06-11T20:16:26.206-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=5>سونقور شهرى و سونقور توركجه سى</FONT><br /><br />در زير بخشى كوتاه از نوشته دكتر جواد هئيت. از <strong>مجله وارليق. شماره 88-1</strong>(مقاله به كنكره بين المللى زبان تركى در آنكارا تقديم شده است) در باره تركهاى سنقر را نقل مى كنم:<br /><br /><strong>سونقور توركجه سى ايراندا سونقور شهرينده ياشايان توركلرين ديلىدير.<br /><br />سونقور ايرانين غربى حودودونا ياخين اولان كرمانشاه شهرىنين 83 كيلومئترلييينده و قوزئى دوغوسوندا كيچيك بير شهردير. آيريجا اطرافينداكى قلعه فرهاد و قروه كندلرينده ده سونقورجا دانيشيرلار.<br /><br />سونقور شهرينه ايران-عراق ساواشيندا مينلرله كورد گليب يئرله شيب ائله كى بوگون شهرده توركدن چوخ كورد و آزسايىدا دا فارس واردير. فارسلارين چوخونو حوكومت مامورلارى تشكيل ائدير. <br /><br />شهرين اهالىسى هر ايكى ويا اوچ ديلى بيليرلر و باشقا تورك ديللى شهرلريميزدن چوخ فارسلاشما جريانينا معروض دورلار.<br /><br />سونقور لهجه سينى ايلك دفعه پروفئسور ويندفور و اوندان سونرا پروفئسور دوئرفئر (آلمان توركولوغو) تدقيق ائتميشدير. <br /><br />بوگون بو لهجه ايله اللى مينه ياخين آدام دانيشير. ....</strong><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-111854615693636038?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1118545234349929342005-06-11T19:58:00.000-07:002005-06-11T20:17:08.773-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=5><strong>من هم فكر نمكنم سنقري ها از قوم آذري باشند</strong></FONT><br /> <br /><strong>چراغى كه به خانه رواست به مسجد حرام است- مهران بهارى.</strong><br /><br />دوست عزيز على اصغرى از تركهاى شهر سنقر آذربايجان جنوبى لطف كرده و برخى از نظرات خود را در ميان گذاشته اند.<br /> <br />على اصغرى مى گويد: سلام دوستان من يك سنقري ترك هستم ولي در مقاله داده شده واقعيت كافي نميبينم . من به زبان تركي آذري نيز در حد بالايي تسلط دارم ولي تشابه تركي سنقري و آذري را كم ميبينم و فكر نمكنم سنقري ها از قوم آذري باشند.<br /><br />من بى نهايت از ايشان تشكر مىكنم و به نوبه خود بعضى نكته ها را ياد آور مىشوم. <br /><br />۱- در زبانشناسى تركى و علم تركى شناسى (تركولوژى) منظور از تركى آذرى لهجه -شيوه - گويشى از زبان تركى شاخه اوغوزى است. به طور خلاصه به مجموع تمام لهجه – شيوه - گويشهاى تركى اوغوز به جز تركمنى (در تركمنستان٫ ايران و افغانستان)٫ تركى استانبولى (در مركز و غرب تركيه٫ بلغارستان٫ يونان٫ قبرس و اروپاى جنوب شرقى) و قاقاووزى (در مولداوى و رومانى و اوكراين) يكجا تركى آذرى گفته مىشود. (چطور كه به روش مشابهى به تمام لهجه و گويشهاى دور و نزديكى در ايران و افغانستان و تاجيكستان٫ يكجا فارسى گفته مىشود)<br /><br />بنابرين نه تنها به عنوان مثال زبان تركهاى سنقور (در استان كردستان)٫ آستارا (در استان گيلان)٫ اسدآباد (در استان همدان)٫ ساوجبلاغ (در استان تهران)٫ الوند (در استان قزوين)٫ بورچالو ( در استان مركزى)٫ سولدوز (در استان آذربايجان غربى)٫ ايلخىچى (در استان آذربايجان شرقى)٫ خياو (در استان اردبيل)٫ به لحاظ زبانشناسى همه تركى آذرى شمرده مىشود ٫ بلكه وجه مشترك ديگر اين نواحى اين است كه همه جزيى از آذربايجان جنوبى هستند . همينجا توضيح بدهم كه منظور از آذربايجان جنوبى هم٫ ناحيه ترك نشين به هم پيوسته در شمال غرب ايران است.<br /><br />در پرانتز بگويم كه اضافه كردن كلمه آذرى به دنبال لهجه تركى مورد بحث٫ به خاطر جداكردن آن از لهجه بسيار نزديك ديگر تركى يعنى تركى استانبولى است. بنابراين آذرى وقتى آورده مىشود كه اينها را باهم مقايسه مى كينم٫ وقتى تنها از ايران صحبت مىشود لزومى به كاربرد كلمه آذرى نيست و تركى تنها٫ مقصود را مىرساند.<br /><br />علاوه بر اين ياد آورى مىكنم نه تنها زبان نواحى اى كه در بالا جز آذربايجان جنوبى شمردم همه بدون استثنا لهجه ها٫ گويشها و شيوه هايى از تركى آذرى است٫ بلكه زبان تركهاى تمام نواحى ديگر ايران خارج از آذربايجان٫ از مرز كويت (گوندوزلوها) تا مرز افغانستان (تركهاى خراسان)٫ از سواحل خزر (تركهاى راميان) تا سواحل خليج فارس (بهارلوهاى بوشهر)٫ از مرز ارمنستان ( بياتهاى ماكو) تا نزديك پاكستان (تركهاى بچاقچى) همه و همه جز تركى آذرى است.<br /><br />همچنين زبان تركهاى اوغوزى تمام قفقاز (آذربايجان٫ گرجستان٫ ارمنستان٫ داغستان)٫ زبان تركهاى عراق - سوريه - اردن و لبنان٫ زبان اهالى ساكن در شرق تركيه٫ و زبان افشارها و قزلباشهاى افغانستان هم تركى آذرى است.<br /><br />مخلص كلام اينكه چطور زبان تمام فارس زبانهاى كرمان و يزد و توس و كاشان فارسى درى است و در نتيجه همه فارس شمرده مىشوند٫ زبان تركهاى اوغوزى تمام ايران (به جز تركمنها) و زبان بسيارى از تركهاى اوغوزى خاورميانه و قفقاز (كشورهايى كه در بالا شمردم) هم تركى آذرى است.<br /><br />۲- دوست ترك سنقرى ما على اصغرى مى گويد كه فكر نمى كند تركهاى سنقر از قوم آذرى باشند. من هم با اين تثبيت و نظرشون صد در صد موافق ام٫ اولا به خاطر اينكه قومى به نام آذرى در ايران وجود ندارد. نام هر قومى در درجه اول همان است كه خودشان خود را به آن نام مى نامند. همانطور كه دوست گرامى خودش را ترك سنقرى تقديم مىكنند٫ ديگر تركهاى شمال و جنوب و شرق و غرب ايران هم بلا استثنا خودشان را ترك مىشناسند و بنام ترك هم تقديم مى كنند (ترك آذربايجانى٫ ترك خراسانى٫ ترك قشقايى و غيره). بنابرين تركيت وجه مشترك تمام تركهاى ايران و شاخص هويت ملى آنهاست كه بر اساس زبان تركى است.<br /><br />با اين گفته ايشان نيز از اين جهت موافق ام كه اساسا در قرن بيست و يكم صحبت از قوم را در ايران درست نمىدانم. در ايران امروز گروههاى زبانى و اعتقادى و نژادى و مهاجرى و عشيرتى و غيره وجود دارند كه بعضى به درجه خلق-ملت و غيره رسيده و بعضى نرسيده اند. تركها از جمله گروههاى ملى ايران هستند كه به درجه ملت شدن رسيده اند. بنابراين درست مىفرماييد كه تركهاى سنقر جز قوم آذرى نيستند٫ چونكه اينها مانند تركهاى ديگر نواحى آذربايجان (و همچنين ديگر تركهاى سراسر ايران) جز و بخشى مهم و گرامى از ملت و خلق ترك (در مقايسه با تركهاى تركيه٫ ترك آذرى ) هستند.<br /><br />۳- در مورد اينكه زبان تركى سنقر تشابه كمى با تركى آذرى دارد متاسفانه با شما موافق نيستم. يكى از دلايلم همين شعر شاعر مشهور سنقرى روح الله اميرى است كه نه تنها براى تمام تركهاى ديگر مناطق آذربايجان و ايران حتى تمام قفقاز و خاورميانه و بالكان آنهم به طور صد در صد (به استثناى كلمات فارسى غليظ كه به تركى ما داخل شده ولى در تركى آنها وجود ندارد) قابل فهم است.<br /> <br />در اينجا نكته اى را ياد آور مىشوم كه برخلاف زبانهاى ايرانى مانند آسى (اوستين) و پشتون و كردى و فارسى و يغنابى و غيره كه بين متكليمنشان بدون مترجم امكان تفاهم كامل وجود ندارد٫ بين لهجه ها و گويشهاى تركى (نه تنها تركى ايران و نه تنها لهجه هاى تركى آذرى در خاورميانه - قفقاز٫ بلكه تمام لهجه و گويشهاى تركى از قلب اروپا تا چين) بدون مترجم امكان تفاهم متقابل قابل ملاحظه اى وجود دارد. بين تركهاى ايران (به جز تركمنى) هم به لحاظ زبانى صرفنظر از محل سكونت ويا وابستگىطايفه اى تفاهم نزديك به صد در صد وجود دارد. فرق موجود بين لهجه هاى تركى در ايران بسيار كمتر از فرق موجود بين لهجه ها و گويشهاى فارسى است. همانطوريكه هيچ فرد عاقلى نمى آيد اصفهانيها و خلق-قوم فارس را به سبب جدايى لهجه دو واحد جدا در نظر بگيرد٫ و بگويد اصفهانيها و قوم فارس٫ بين تركهاى ايران (كه در اصطلاح زبان شناسى همه ترك آذرى هستند) و حتى تركهاى خاورميانه و قفقاز هم عينيت زبانى و تبارى و فرهنگى و مذهبى وجود دارد و تركيبى مثل ترك سنقر و ترك قشقايى و قوم آذرى در مقابل هم از اساس غلط است. چون كه اولا قومى بنام قوم آذرى وجود ندارد٫ ثانيا ترك قشقايى و ترك سنقرى همان است كه گوينده از قوم آذرى قصد كرده است (يعنى ترك آذربايجان). اينها هم همه زيرگروههاى يك واحد ملى بنام ترك هستند. <br /><br />مخلص كلام آنكه ترك سنقرى همان است كه ترك قشقايى است٫ اين دو هم همانند كه ترك بجاقجى كرمان٫ افشار افغانستان٫ بيات عراق٫ قاجار سوريه٫ تركمه تركيه٫ شاهسون آذربايجان و غيره اند و همه جز يك ملت٫ ملت ترك (ويا در رابطه با منطقه ترك آذرى) هستند.<br /><br />۴- در پايان كلام به همزبان و همتبار ترك٫ آقاى على اصغرى حق مىدهم. يعنى هم با محروميت مردم ترك ايران از آموزش به خواندن و نوشتن به زبان ملى خودشان٫ و هم عدم تدريس تاريخ ادبياتشان طبيعى است كه گروههاى مختلف خلق ترك ايران نسبت به زبان و فرهنگ هم خود و هم همديگر بيخبر باشند. و به اندازه يكهزارم آنچه در باره زبان و فرهنگ و ادبيات و تاريخ خلق همسايه فارس مىدانند از زبان و ادبيات و تاريخ و فرهنگ خود ندانند.<br /> <br />با وجود تقسيمات ادارى غلط و نامناسب فعلى هم كه منطقه پيوسته ترك نشين شمال غرب كشور يعنى ايالت سابق آذربايجان را بين يازده استان كشور تقسيم و پارچه پارچه كرده٫ دوباره طبيعى است كه اين نواحى مختلف تجزيه شده و جدا افتاده ترك با گذشت زمان از يكديگر و حتى زبان و فرهنگ و هويت مشتك و عمومى خود بيگانه تر شده و درك درستى از خودشان نداشته باشند وبه صورت گروههاى قومى جداگانه در بيايند (البته اگر از صحنه روزگار حذف نشوند).<br /><br />۵-يكى از راه حلهاى جلوگيرى از بروز اين چنين مشكلات و سو تفاهمهايى تاسيس بلادرنگ فرهنگستان زبان و ادب تركى در ايران٫ بنياد گسترش زبان تركى در ايران٫ رسمى و دولتى شدن زبان تركى٫ آغاز تحصيل به زبان تركى و نهايت جمع آورى تمام استانها و نواحى ترك نشين شمال غرب كشور در يك واحد ادارى هم زبان و هم فرهنگ و هم مذهب مانند گذشته بنام آذربايجان است. الان كردهاى سراسر كشور صرفنظر از استان محل سكونت يا لهجه يا مذهب مدافع خواستهاى مشترك فوق براى خود هستند. تركهاى نواحى مختلف ايران در استانهاى گوناگون با فرق جزيى لهجه و غيره هم بايد به شكل يك توده يكپارچه و آگاه و متحد دنبال خواستهايى كه در بالا شمردم براى خلق-ملت ترك باشند.<br /><br />تا آن موقع هم بيشترين وظيفه بر عهده روشنفكران و اشخاصى كه نسبت به نابودى و مرگ فرهنگها و زبانها در ايران بى تفاوت نيستند مىباشد. مثلا من از دوست ترك على اصغرى انتظار دارم كه بيشتر راجع به زبان تركى سنقر و ترجيحا به زبان تركى بنويسند. كه ما عملا تشابهات و فرقهاى بين اين لهجه تركى با ديگر نواحى آذربايجان را مشاهده كنيم و به نارساييهاى خودمان در نگارش زبان ملى مان تركى واقف شويم.<br /><br />و هم بدينوسليه علاوه بر كمك كردن به زنده نگاه داشتن زبان و فرهنگ ملى خودشان٫ يعنى تركى٫ به ثروتمند تر و فربه تر شدن فرهنگ فراملى يعنى فرهنگ تمام مردم ايران نيز خدمتى شده باشد. چراكه چراغى كه به خانه رواست به مسجد حرام است.<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-111854523434992934?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1118544311309571622005-06-11T19:42:00.000-07:002005-06-11T20:14:09.180-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=5><strong>سنقر و نواحى ترك نشين مجاور آن٫ بخشى از آذربايجان جنوبى</strong></FONT><br /><br />سؤزوموز<br /><br />تركهاى سنقر<br /><br />سونقور-سنقر-سونقار كلمه اى تركى به معنى شاهين پرنده شكارى است. ريشه كلمه از سون تركى به معنى پايان و دنبال (تعقيب كننده) است كه با بسط معنى براى پرنده وحشى و تعقيب كننده شكار بكار رفته است. اين كلمه از زبان تركى وارد زبانهاى فارسى و عربى شده است. سونقور پرنده شكارى شاهان ترك بوده است. در نام برخى از شاهان ترك نيز بكار مىرفته است (باى سنقر٫ آق سنقر و غيره).<br /><br />شهر سنقر و نواحى ترك نشين مجاور آن٫ بخشى از آذربايجان جنوبى است كه در تقسيمات ادارى كشور به استان كردستان ضميمه شده است. فقط در ناحيه قروه بيش از هشتاد روستاى ترك از آذربايجان جدا شده و به استان كردستان داخل شده است. <br /><br />تركهاى اين بخش از آذربايجان به لحاظ زبانى و فرهنگى به سرعت در حال از بين رفتن هستند. اساسىترين خواست تركهاى اين مناطق انتزاع اين بخش هاى ترك نشين از استان كردستان و ادغام آنها فعلا در استانهاى آذربايجان (مثلا همدان٬ زنجان) و در آينده در ايالت آذربايجان (كه مىبايست تشكيل شود) است.<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-111854431130957162?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1118544119096655882005-06-11T19:39:00.000-07:002005-06-11T20:02:57.433-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=5><strong>شاعر ترك سونقورى روح الله اميرى- شهريميزين ديلى</strong></FONT><br /><br />در زير شعرى از شاعر ترك سونقورى <strong>روح الله اميرى </strong>آورده مىشود:<br /><br />بو شاعيرين آدى روح الله اميرى و تخللوصو اميرديرּ فارسجا٬ توركجه٬ و كوردجه شئعرلرى وارديرּ فارسجا شئعرلرى اوستاد شهرييارين شئعرلرى قده قوووتليديرּ لاكين مركزدن اوزاق كيچيك بير شهه رده ياشاديغى اوچون تانينماميشديرּ ( از نوشته "سونقور توركجه سى"٬ دكتر جواد هئيت. از مجله وارليق. شماره 88-1)<br /><p style="text-align: center"><br /><FONT size=5><strong>شهريميزين ديلى</strong></FONT><br /><br />شهريميز شمع-ى شبوستانينا پروانه٬ منم<br />داغينا٬ داشلارينا عاشيق-ى ديوانه٬ منم<br />گتتى دونيايا خودا چونكو بو تورپاغدا منى<br />وئرمييه ن تورپاغينى مولك-ى سولئيمانا٬ منم<br />چوخ عزيزدى وطنيم٬ چوخراق عزيز هموطنيم<br />بو محببتده اولان عالمه افسانه٬ منم<br />ميللتى خورد-و ايرى گؤزلريمين ايشيغيدى<br />دولانان باشلارينين دؤورينه پروانه٬ منم<br />جانيم ايران٫ وطنيم سونقور٫ اؤزوم تورك زبان<br />پاكباز عاشيق اولان ميهنيم ايرانا٬ منم<br />منه شاعير دئمه مجنون-ى بو لئيلايام من<br />شبنم-ى اشكى وئره ن جيلوه گولوستانا٬ منم<br />يازماميش سونقور´ا تاريخ-ى مودوون بيريسى<br />بو جهتده گئچه ن اييامينا بيگانه٬ منم<br />خوشنوا بولبولو چوخ وار بو گولوستانين امير<br />مور-ى ميسكين كى ييغار زحمتينه دانه٬ منم.<br /><br /><strong>روح الله اميرى سونقورلو</strong><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-111854411909665588?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1118345367729745082005-06-09T12:29:00.000-07:002005-06-09T12:51:06.296-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><FONT size=5><strong>آهنگهای آقای پرويز قربانى به لهجه سونقرى زبان تركى-پرويز قربانىدن سونقور توركجه سينده توركولر (ترانه لر)</strong></FONT><br /><br />بو توركو و يازى <strong><a href="http://songhor-turk1.persianblog.com/">سونقور توركلرى</a></strong> وئبلاگيندان آلينيبدير:<br /><br />سلام هاموزه هر ير که وارسزּ بوگون بير آهنگ آقاي پرويز قربانی (<strong><a href="http://www.andishgaran.com/mno/agsham.mp3">آقشام آهنگيسي</a></strong>) قورم سزويچی تا قولار آسوزּ آنه بقييه لری آيروگون قوارم سزويچی.. ايشاقه کليک ايلوز و قولار آسوزּ <strong><a href="http://www.andishgaran.com/mno/agsham.mp3">آقشام</a></strong>-كليك ايلوزּ <br />سن الله بير نظر وروز....<br /> <br />نوشته شد توسط saeid ghobadi <br /></div><br /><P align=center><TABLE dir=rtl borderColor=#ff3300 cellSpacing=0 cellPadding=3 width="60%" border=1><P align=center><TBODY><TR><TD vAlign=top width="30%"><P align=center><STRONG><FONT size=4>نام آهنگ</FONT></STRONG></P></TD><TD vAlign=top width="30%"><P align=center><STRONG>&nbsp;<FONT size=4>Download</FONT></STRONG></P></TD></TR><TR><TD vAlign=top width="30%"><P align=center>&nbsp;وطنم (وطنيم)</P></TD><TD vAlign=top width="30%"><P align=center>&nbsp;<A class=links href="http://www.andishgaran.com/mno/track01.wma"><FONT color=#ff3300>Download</FONT></A></P></TD></TR><TR><TD vAlign=top width="30%"><P align=center>&nbsp;لاله دوراغ (لاله دوداق)</P></TD><TD vAlign=top width="30%"><P align=center>&nbsp;<A class=links href="http://www.andishgaran.com/mno/track02.wma"><FONT color=#ff3300>Download</FONT></A></P></TD></TR><TR><TD vAlign=top width="30%"><P align=center>&nbsp;آغشام (آخشام)</P></TD><TD vAlign=top width="30%"><P align=center>&nbsp;<A class=links href="http://www.andishgaran.com/mno/track03.wma"><FONT color=#ff3300>Download</FONT></A></P></TD></TR><TR><TD vAlign=top width="30%"><P align=center>&nbsp;لاله</P></TD><TD vAlign=top width="30%"><P align=center>&nbsp;<A class=links href="http://www.andishgaran.com/mno/track04.wma"><FONT color=#ff3300>Download</FONT></A></P></TD></TR><TR><TD vAlign=top width="30%"><P align=center>&nbsp;ساقی</P></TD><TD vAlign=top width="30%"><P align=center>&nbsp;<A class=links href="http://www.andishgaran.com/mno/track05.wma"><FONT color=#ff3300>Download</FONT></A></P></TD></TR><TR><TD vAlign=top width="30%"><P align=center>&nbsp;آنا</P></TD><TD vAlign=top width="30%"><P align=center>&nbsp;<A class=links href="http://www.andishgaran.com/mno/track06.wma"><FONT color=#ff3300>Download</FONT></A></P></TD></TR><TR><TD vAlign=top width="50%"><P align=center>&nbsp;گوزوم يوله (گؤزوم يولدا)</P></TD><TD vAlign=top width="50%"><P align=center>&nbsp;<A class=links href="http://www.andishgaran.com/mno/track07.wma"><FONT color=#ff3300>Download</FONT></A></P></TD></TR><TR><TD vAlign=top width="30%"><P align=center>&nbsp;قزل گول (قيزيل گول)</P></TD><TD vAlign=top width="30%"><P align=center>&nbsp;<A class=links href="http://www.andishgaran.com/mno/track08.wma"><FONT color=#ff3300>Download</FONT></A></P></TD></TR><TR><TD vAlign=top width="30%"><P align=center>&nbsp;غريب قوش</P></TD><TD vAlign=top width="30%"><P align=center>&nbsp;<A class=links href="http://www.andishgaran.com/mno/track09.wma"><FONT color=#ff3300>Download</FONT></A></P></TD></TR></TBODY></TABLE><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-111834536772974508?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1117691196971776912005-06-01T22:45:00.000-07:002005-06-11T11:10:39.530-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=5><strong>مسئله ترك- كرد و انتخابات دور هفتم مجلس در سنقر</strong></FONT><br /><br /><strong>تاثیر مسائل سیاسی اخیر بر جامعه سنقر</strong><br /><br />امیر ارسلان حدیدی<br />http://www.sonqor.com/<br /><br />جمعه اول اسفند حدود ساعت يازده شب التهاب های انتخاباتی که سنقر را در برگرفته بود به يک باره خوابيد و شهر به وضعيت آرام خود برگشت ولی در چهره همه افراد بجز عده معدودی اندکی حزن از اتفاق های رخ داده در هفته پر التهاب گذشته ديده می شد. سنقر شهری که کمترين تنش قومی جدی را در بين شهرها و مناطق دونژاده ايران داشت بدلايلی زخم کهنه تفرقه نژادی را دوباره تازه ديد. در اين ميان مقصر که بود ؟ آيا حتما اين راه بايستی پيموده می شد؟ سود اين کار به حساب چه کس يا کسانی ريخته می شد.؟ آیا صرف پیروزی در انتخابات ارزشی معادل حساسیت زائی نژادی در سنقر را داشت؟<br /><br />شايد کسانی که از آقای نلسون حضرتی برای شرکت در انتخابات دعوت کردند و مصر بر شرکت وی بودند از آمار جمعيتی منطقه خبر نداشتند. و احتمالا نمی دانستند که استناد يک کانديدای ترک به نژاد خود در منطقه ای که نسبت جمعيتی ترک به کرد يک به چهار است باعث باخت قطعی وی می شود . و در کنار اين باخت برای عده ای که همیشه منتظر ماهی گرفتن از آب گل آلود هستند تمايلات تنش آفرينی را تحريک می کند.<br /><br />روشنفکر يا مدعی روشنفکری که حتی از آمارهای جمعيتی منطقه خود اطلاع ندارد و شناختی هر چند کوچک از ساده ترين کار يعنی مقايسه جمعيتی نژادهای منطقه را نمی تواند انجام دهد چگونه به خود اجازه می دهد که تحليل سياسی ارايه دهد. و خود را قيم آينده شهر بداند و افراد خوش سابقه ای همچون حضرتی را به میدان مبارزات انتخاباتی بکشاند. میدانی که تصور برد در آن برای حضرتی 1 به 4 بود. آیا اینان نمی خواستند حضرتی را برای همیشه حذف کنند؟ آیا سرنخ اینان به جای دیگر بند نبود که اغراض نامناسبی را به نفع عده ای معدود دامن بزنند؟ مسئله شرکت آقای حضرتی نیست . صرفا مشکل بر سر ایجاد حساسیتی است که نتیجه آن مثل روز روشن بود. و شد آنکه نباید بشود. <br /><br />جمعيت شهرستان سنقر حدود 130000نفر است که 30000 نفر ترک زبان و 100000 نفر کرد زبانند. آقائی که حضرتی را با قطعيت پيروز ميدان می دانست (و الان معتقد است که از اول هم ميدانست که اينطور می شود و حضرتی برنده نمی شود) با کدام معيار اين نسبت را با مطرح کردن يا شدن اختلاف های زبانی شانس پيروزی می داند؟<br /><br />ممکن است که مطرح شدن اختلافات قومی و قبيله ای به طرف مقابل نسبت داده شود ولی اين از بار مسئوليت کسی کم نمی کند هر فرد معمولی می داند وقتی تنور رقابت سياسی داغ شود طرفين به هر شيوه ممکن رو می آو.رند پس بايستی اين نکته را مد نظر قرار می دادند.<br /><br />جالبتر و حزن آورتر اینکه بعضی از ياران آقای حضرتی روی اين نکته که خانم ايشان کرد است و خود وی هم به لهجه کردی به خوبی صحبت می کند حساب باز کرده بودند حال اين سوال مطرح است که در روستاهای سنقر از کی تا کنون زن ها توانسته اند در مسائل سياسی نقشی هر چند ناچيز بازی کنند که اين بار دوم آنها باشد و بتوانند نظر مردها را تغيير بدهند (العياذبالله) . در ضمن قضاوت نژادی در اين منطقه روی خود فرد انجام می گيرد نه وابستگانش.<br /><br />یادمان باشد که ما در سنقر و با شرایط فرهنگی آن زندگی می کنیم و باید بر اساس مقتضیات آن عمل کنیم گر چه ایده آلیسم همیشه مایه ادامه زندگی انسان بوده است ولی زندگی یک پدیده رآل است. به هر حال به امید اینکه در آینده با تحلیل درست تری در مسائل اجتمائی عمل کنیم . گرچه از این نوع تفرقه اندازی ها از طرف هر دو گروه اعلام انزجار می شود ولی یادمان باشد در این منطقه سال ها کرد و ترک بدون هیچ تنشی زندگی کرده اند ما پایه گذار تنش نباشیم .<br />-------------------------<br />شنبه، 9 اسفند، 1382<br /><br />علی رضا- <strong><a href="http://www.son2004.persianblog.com/">شایعه ها و سنقر</a></strong><br /><br />چندروزی که سنقر بودم فرصت نوشتن دست نداد.ولی الان کامپيوتر در دسترس من است ومی نويسم <br /><br />انتخابات تمام شد ومن آنجا بودم واقعا به گند کشيدند شهرمان را با مطرح کردن ترک و کرد دست خيلی ها توکار بود اول که قرار بود دکتر محبی از صندوق در بيايد ولی وقتی سنبه حضرتی پرزور ديده شد رقيب قرص تری می خواست که الياسی را آوردند البته الياسی بد هم نيست و شايد از حضرتی هم بهتر باشد.<br /><br />ولی ترک و کرد بازی در سنقر به اين شکل سابقه نداشت که چشممان به آن هم روشن شد.<br /><br /><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-111769119697177691?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1117591237999767572005-05-31T18:54:00.000-07:002005-06-11T13:13:08.656-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=5><strong><strong>سونقور شهري ايچئنه كوردلر چوخ آزدئله- حديدىيه جواب</strong></strong></FONT><br /><br /><strong><a href="http://songhor-turk1.persianblog.com/">سعيد قبادى- سونقور تورك</a></strong><br /><br />سلام<br /><br />آبو آقاى آرسلان حديدىنو مقاله سى (انتخابات در باره سنه) كه سونقور-آز وئبلاگئنا قوروز٬ بير ايكى عئيب وارى كه من ذكر ايلييه مּ<br /><br />بيجه آبورى كه كورد سونقوردا يوخدى٬ بلكه كليايىده كورد وار٬ كه بئ كنلرده كه سونقور اطرافئنا وار و كورد قومى گذران ايلليولا كليايى ديليولا<br /><br />بو آمار كه آبو مقاله اينچئنه واردى غلطدى<br /><br />سونقور شهري ايچئنه كوردلر چوخ آزدئلهּ سونقور شهرينده تورك قومى چوخ چوخدئله نئسبت به كوردلرּ منتها كوردلر كه سونقور دورئنا (كنلره) زندگى ايليولا٬ چوخدئله<br /> <br />و آقاى نلسون حضرتى سونقور رايى گتئردى آما كنلرده كه كوردلر زندگى ايلردئله چوخ آز راى گتئردى<br /><br />و آبو موشكئل گره ى حل اولا و سونقور ياپئشا به استانى كه توركدئله٬ نه كئرمانشاها كئ كورد قومى متعلقىּ<br /><br />سعيد قبادى<br /><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-111759123799976757?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1117589673226252332005-05-31T18:30:00.000-07:002005-05-31T21:44:52.313-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: center"><br /><FONT size=5><strong>معرفى سايت: سونقور توركلرى</strong><br /><strong>ترکی سنقری و همه چيز درباره سنقر و شعر ترکی ...</strong><br /><br /> <a href="http://songhor-turk1.persianblog.com/" target="_blank"><img src="http://i3.photobucket.com/albums/y96/mehran/sonqur.gif" width="320" height="120" border="2" alt="ترکهای سونقور"></a><br><br /><br /><strong><a href="http://songhor-turk1.persianblog.com/">http://songhor-turk1.persianblog.com/</a></strong><br /><br /><strong>به مديريت سعيد قبادى</strong><br /><strong>ترکی سنقری و همه چيز درباره سنقر و شعر ترکی ...</strong><br /><strong>songhor turk, sonqor, sunqor, sonqur, sunghor, songhur</strong><br /></FONT><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-111758967322625233?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1117579219983174072005-05-31T15:39:00.000-07:002005-05-31T15:40:19.990-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=5><strong><a href="http://amb-iran.fr/index.php?lang=fa&page=05-04-44">سابقه تاريخي - اجتماعي ايل شاهسون بغدادي در ايران و ممالك همجوار</a></strong></FONT> <br /><br /><strong>در گروه تاريخ تمدن مركز بين‌المللي گفت‌وگوي تمدن‌ها، سابقه تاريخي - اجتماعي ايل شاهسون بغدادي در ايران و ممالك همجوار بررسي شد . 19 اسفند 1382 </strong><br /><br />گروه تاريخ تمدن مركز بين‌المللي گفت‌وگوي تمدن‌ها روز چهارشنبه ششم اسفند ماه سال جاري، نشستي با عنوان "سابقه تاريخي - اجتماعي ايل شاهسون بغدادي در ايران و ممالك همجوار" با سخنراني دكتر عطاءالله حسني ـ استاد و مدير گروه تاريخ دانشگاه شهيد بهشتي ـ برگزار كرد.<br /><br />به گزارش گروه دريافت خبر ايسنا، در اين جلسه كه با حضور جمعي از استادان و علاقه‌مندان به تاريخ برگزار شد، دكتر حسني توضيح داد كه ايل شاهسون بغدادي از دو شعبه به نام‌هاي "لك" و "آرخلو" و همچنين 29 طايفه، 220 تيره و چندصد گروه اجتماعي تشكيل شده است.<br /><br />وي افزود: هسته اوليه اين ايل را نادرشاه در سالهاي 46-1145 هجري قمري از نواحي مجاور كركوك به خراسان كوچاند و علت معروفيت ايل به "بغدادي" هم از اين روست.<br /><br />به گفته دكتر حسني، بدنه اصلي ايل پس از انتقال به شمال شرق ايران با مرگ نادرشاه در سال 1160 هجري قمري به نواحي فارس مهاجرت كرد و در اوايل قاجاريه در مناطق ساوه، قزوين، همدان و نواحي مجاور تهران مستقر شد و رشته كوه خرقان رسما به عنوان محل اسكان طوايف آن تعيين شد.<br /><br />مدير گروه تاريخ دانشگاه شهيد بهشتي افزود: <strong>ساوه، تفرش، قم، همدان، ملاير، زنجان، قزوين، كرج، شهريار، ورامين، تهران و مناطقي از كردستان و كرمانشاهان</strong>، محل اسكان كنوني افراد ايل است.<br /><br />وي با اشاره به نزديكي‌هاي فرهنگي - اقتصادي كليه عشايري كه تحت نام "شاهسون بغدادي" در نقاط مختلف كشور پراكنده‌اند، مشابهت‌هاي اجتماعي زندگي ايلاتي آنان را چشمگير خواند و نقش آنان را در حوادث مختلف دو سده اخير كشور قابل اعتنا دانست.<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-111757921998317407?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1116793650846968592005-05-22T13:26:00.000-07:002005-05-31T18:25:06.120-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br />بو يازي <strong><a href="http://songhor-turk1.persianblog.com/">سونقور توركلري وئبلاگي</a></strong>ندان آلينيبدير:<br /><br /><FONT size=5><strong>سونقور ديلي خطردري :</strong></FONT><br /><br /> سونقور شهري اوزاق روزگارده تورك´لره متعلقيدي و تورك مخلوقي اورده زندگي ايلردله .<br /><br />دورد اوزيل يل بونه اوگده كلييايي ايلي { ديللري كورددي } ياياده ياياين گلردله بورده چادر وورردله و دووار يايادله و قش گونيلر بين النهرين دوررنه كوچ ايلردله. يواش يواش سونقور اطرافن قالل و كوچ ايلمرله . اون سوره سونقورلرونه گلماق گيتماق آچردله و يواش يواش چوخ اولردله.<br /><br />قرخ ايل بونه اوگده اصلاحات عرضي اولي و كوردلر كه رعيت ايدله ثروتمند اولله و سونقور ايچنه ايو آلله و دوكان آچردله و يواش يواش چوخ اولله .<br /><br />ترك و كورد سونقورده قارش دله.......<br /><br />اون سوره فارسلر كه دولت كارمندي دله سونقوره گلله و ادارات ايشيني گورَردله و دولت مركزي ديلي فارسيدي و مدرسه لرده فارسي دانشردله و يازردله....<br /><br />فارسي و كوردي كلمه لري گلي سونقور ديلي ايچنه و برخي كلمه لري ديشدي ...<br /><br />بو جور كه پيش گييوري سونقور توركيسي خطره دووشو. آبو ياخونلرده كه تورك خودمختار دولتي گسسي ايش اوسنه آبو منطقه گلي ياپشه تورك منطقه لرنه و اوز ديللرنه درس اوخيله و يازله.<br /><br /> <br /><br />يازان :سعيد قبادي<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8153766-111679365084696859?l=sonqur-az.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8153766.post-1111993885540972272005-03-27T23:10:00.001-08:002005-03-27T23:49:46.536-08:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: center"><br /><strong>داغ</strong> <br /> <br />آؤ عَطَش خَسرَتی نی چَکَن دوراغلَردَه، مَنَه <br />آؤ سُُوسُُوز قیتَن آبو یَکّه بلاغلَردَه ،مَنَه<br /> <br />بیجَه غمناک اُؤخیماغ پیچ لَنی آقْشَم که اُولی <br />آؤ اَسیر قُوش که اُوخیر آقْشَم اُوزاقلَردَه مَنَه <br /> <br /> اُو قَرَه لالَه نی هرکَس اوُجَه داغلَردَه گئوری <br />یاد ایلَ